Σαν σήμερα 1 Σεπτεμβρίου: Ο Χίτλερ εισβάλλει στην Πολωνία – Η μέρα που άρχισε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος

Την 1η Σεπτεμβρίου 1939, η ναζιστική Γερμανία εισβάλλει στην Πολωνία. Η επίθεση του Χίτλερ ανοίγει τον δρόμο για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και συστήνει στην Ευρώπη έναν τρόπο πολέμου που θα γίνει συνώνυμος της ταχύτητας και του αιφνιδιασμού: το «blitzkrieg», τον «πόλεμο-αστραπή».

Στις πρώτες ώρες του πολέμου, η Luftwaffe βομβαρδίζει πολωνικούς στόχους, ενώ το γερμανικό θωρηκτό Schleswig-Holstein ανοίγει πυρ εναντίον της πολωνικής φρουράς στο Westerplatte, κοντά στο Ντάντσιχ.

Η επίθεση δεν ήταν μια αυθόρμητη σύγκρουση. Μόλις εννέα ημέρες νωρίτερα, στις 23 Αυγούστου, η Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση είχαν υπογράψει το Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ. Στο μυστικό πρωτόκολλό του, οι δύο δυνάμεις είχαν συμφωνήσει να μοιράσουν περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής, προβλέποντας μεταξύ άλλων τον διαμελισμό της Πολωνίας.

Ο «πόλεμος-αστραπή»

Η γερμανική επίθεση βασίστηκε στη συγκέντρωση ισχυρών δυνάμεων σε συγκεκριμένα σημεία του μετώπου και στη στενή συνεργασία τεθωρακισμένων, μηχανοκίνητου πεζικού, πυροβολικού και αεροπορίας. Τα άρματα μάχης άνοιγαν ρήγματα στις γραμμές του αντιπάλου και προχωρούσαν γρήγορα στα μετόπισθεν, ενώ η Luftwaffe χτυπούσε θέσεις, επικοινωνίες και ενισχύσεις.

Η μέθοδος έγινε παγκοσμίως γνωστή ως Blitzkrieg – «πόλεμος-αστραπή». Στην Πολωνία η Γερμανία ανέπτυξε σχεδόν 1,5 εκατομμύριο άνδρες, περισσότερα από 2.000 άρματα μάχης, περίπου 900 βομβαρδιστικά και πάνω από 400 μαχητικά αεροσκάφη. Η γερμανική υπεροχή, σε συνδυασμό με την ταχύτητα των επιχειρήσεων, αποδιοργάνωσε την πολωνική άμυνα.

Ο όρος «blitzkrieg», πάντως, χρειάζεται μια διευκρίνιση: χρησιμοποιείται σήμερα για να περιγράψει αυτόν τον συνδυασμό ταχύτητας, αιφνιδιασμού και συντονισμένων δυνάμεων, όμως δεν αποτελούσε ένα συγκεκριμένο γερμανικό «υπερόπλο». Ήταν περισσότερο ένας νέος και εξαιρετικά αποτελεσματικός τρόπος εφαρμογής του πολέμου κινήσεων.

Μέσα σε δύο ημέρες η Ευρώπη ήταν σε πόλεμο

Ο Χίτλερ υπολόγιζε ότι η Βρετανία και η Γαλλία ίσως απέφευγαν μια γενικευμένη σύγκρουση, όπως είχαν κάνει σε προηγούμενες γερμανικές επεκτατικές κινήσεις. Αυτή τη φορά, όμως, ο υπολογισμός αποδείχθηκε λανθασμένος.

Στις 3 Σεπτεμβρίου 1939, δύο ημέρες μετά την εισβολή, η Βρετανία και η Γαλλία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία. Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος στην Ευρώπη είχε αρχίσει.

Η θέση της Πολωνίας έγινε ακόμη πιο απελπιστική στις 17 Σεπτεμβρίου, όταν ο Κόκκινος Στρατός εισέβαλε από τα ανατολικά. Η Βαρσοβία παραδόθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου και η τελευταία οργανωμένη πολωνική αντίσταση έληξε στις 6 Οκτωβρίου. Η χώρα διαμελίστηκε μεταξύ της ναζιστικής Γερμανίας και της Σοβιετικής Ένωσης.

Η εκστρατεία της Πολωνίας ήταν μόνο η αρχή. Τους επόμενους μήνες, η γερμανική πολεμική μηχανή θα χρησιμοποιούσε παρόμοιες τακτικές στη Δανία, τη Νορβηγία, την Ολλανδία, το Βέλγιο και τη Γαλλία. Για ένα διάστημα, το «blitzkrieg» έδινε την εντύπωση ότι είχε αλλάξει τους κανόνες του πολέμου.

Η 1η Σεπτεμβρίου 1939 έμεινε έτσι στην Ιστορία ως η ημέρα κατά την οποία μια περιφερειακή εισβολή μετατράπηκε στην αφετηρία της μεγαλύτερης και καταστροφικότερης πολεμικής σύγκρουσης του 20ού αιώνα.

Τι άλλο έγινε σαν σήμερα

1902: Προβάλλεται στη Γαλλία το «Ταξίδι στη Σελήνη» του Ζορζ Μελιές, μία από τις πρώτες και επιδραστικότερες ταινίες επιστημονικής φαντασίας, που άνοιξε νέους δρόμους στα κινηματογραφικά ειδικά εφέ.

1923: Ο καταστροφικός σεισμός του Καντό πλήττει την Ιαπωνία, ισοπεδώνοντας μεγάλα τμήματα του Τόκιο και της Γιοκοχάμα. Περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους σε μία από τις φονικότερες φυσικές καταστροφές του 20ού αιώνα.

1969: Στρατιωτικό πραξικόπημα στη Λιβύη ανατρέπει τον βασιλιά Ιντρίς και φέρνει στην εξουσία τον Μουαμάρ Καντάφι, ο οποίος θα κυριαρχήσει στην πολιτική ζωή της χώρας για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.

1972: Ο Αμερικανός Μπόμπι Φίσερ νικά τον Σοβιετικό Μπορίς Σπάσκι στο Ρέικιαβικ και κατακτά το παγκόσμιο πρωτάθλημα σκακιού, τερματίζοντας 24 χρόνια σοβιετικής κυριαρχίας στον παγκόσμιο τίτλο.

1983: Η πτήση Korean Air Lines 007 καταρρίπτεται από σοβιετικό μαχητικό αφού παρεκκλίνει της πορείας της και εισέρχεται στον εναέριο χώρο της ΕΣΣΔ. Και οι 269 επιβαίνοντες και μέλη του πληρώματος σκοτώνονται.

2004: Αρχίζει η ομηρία στο σχολείο του Μπεσλάν στη Βόρεια Οσετία, όταν ένοπλοι καταλαμβάνουν το κτίριο και κρατούν περισσότερους από 1.000 ομήρους. Η κρίση θα λήξει τρεις ημέρες αργότερα με εκατοντάδες νεκρούς, ανάμεσά τους πολλά παιδιά.

Γεννήσεις

1923 – Ρόκι Μαρτσιάνο (Rocco Francis Marchegiano), θρυλικός Αμερικανός πυγμάχος βαρέων βαρών, γεννημένος στη Μασαχουσέτη. Ξεκίνησε επαγγελματικά το 1947 και κατέκτησε τον παγκόσμιο τίτλο βαρέων βαρών το 1952 νικώντας τον Jersey Joe Walcott. Αποσύρθηκε αήττητος το 1956, με μοναδικό ρεκόρ 49-0 νίκες και 43 νοκ-άουτ, παραμένοντας ο μόνος πρωταθλητής βαρέων βαρών που τελείωσε την καριέρα του χωρίς ήττα. 

1985 – Κατερίνα Γερονικολού, Ελληνίδα ηθοποιός με σημαντική τηλεοπτική και θεατρική πορεία, γεννημένη στην Αθήνα. Αρχικά σπούδασε στη Νομική Σχολή Αθηνών και στη δημοσιογραφία, εργάστηκε για λίγο στην ΕΡΤ, αλλά κέρδισε τις εντυπώσεις όταν στράφηκε στην υποκριτική μέσω σπουδών στη Δραματική Σχολή Ίασμος. Έγινε γνωστή από σειρές όπως «Λάκης ο γλυκούλης», «Οι Βασιλιάδες», «Το Τατουάζ».

Θάνατοι

1715 – Λουδοβίκος ΙΔ΄ της Γαλλίας (Βασιλιάς Ήλιος), ηγετική φυσιογνωμία της ευρωπαϊκής ιστορίας και απόλυτο σύμβολο της απολυταρχίας. Βασίλεψε από το 1643 έως το 1715 – η μακροβιότερη βασιλεία στην ιστορία της Ευρώπης – και ανέδειξε τη Γαλλία σε παγκόσμια δύναμη, τόσο στρατιωτικά όσο και πολιτισμικά. Υπό την αιγίδα του αναπτύχθηκε ο γαλλικός κλασικισμός, ιδρύθηκαν τα Μεγαλεπήβολα Ανάκτορα των Βερσαλλιών, και γίγαντες των τεχνών όπως οι Μολιέρος, Ρακίνας και Λε Νοτρ λάμπρυναν το Παρίσι. 

2024 – Δάνης Κατρανίδης, σπουδαίος Έλληνας ηθοποιός του θεάτρου, του κινηματογράφου και της τηλεόρασης, έφυγε από τη ζωή την 1η Σεπτεμβρίου 2024 σε ηλικία 75 ετών. Γεννημένος στο Αιγάλεω, αποφοίτησε από τη δραματική σχολή του Γιώργου Θεοδοσιάδη και υπήρξε βασικό στέλεχος του Εθνικού Θεάτρου. Ξεχώρισε στη θρυλική παράσταση «Cabaret» με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, πρωταγωνίστησε σε τραγωδίες, μιούζικαλ, και επιθεωρήσεις, ενώ δίδαξε υποκριτική σε νεότερες γενιές ηθοποιών. Αγαπήθηκε για το ήθος, το ταλέντο και τον κοσμοπολίτικο χαρακτήρα του, αφήνοντας αναντικατάστατο κενό στον χώρο του πολιτισμού.

Εορτολόγιο

Αδαμάντιος, Αθηνά, Ακριβή, Αντιγόνη, Ασπασία, Αφροδίτη, Διώνη, Δωδώνη, Ελπινίκη, Ερασμία