Όταν ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση ήρθαν πιο κοντά από ποτέ σε έναν πυρηνικό πόλεμο | Σαν σήμερα 22 Οκτωβρίου
Σαν σήμερα το 1962, στις 22 Οκτωβρίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζον Φ. Κένεντι, εμφανίζεται στην τηλεόραση και ανακοινώνει ότι η Σοβιετική Ένωση εγκαθιστά πυρηνικούς πυραύλους στην Κούβα, σε απόσταση μόλις 150 χιλιομέτρων από τις αμερικανικές ακτές. Παράλληλα, ανακοινώνει ναυτικό αποκλεισμό του νησιού και προειδοποιεί τη Μόσχα ότι οποιαδήποτε πυρηνική επίθεση από την Κούβα θα θεωρηθεί επίθεση της Σοβιετικής Ένωσης κατά των ΗΠΑ.
Είναι η στιγμή που εκατομμύρια άνθρωποι πληροφορούνται ότι οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης. Η Κρίση των Πυραύλων έχει ήδη ξεκινήσει, αλλά τώρα γίνεται δημόσια και αποκτά παγκόσμιες διαστάσεις.
Ο Κένεντι γνωρίζει την ύπαρξη των σοβιετικών πυραύλων εδώ και σχεδόν μία εβδομάδα. Στις 14 Οκτωβρίου, ένα αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος U-2 φωτογραφίζει εγκαταστάσεις εκτόξευσης στην Κούβα. Οι φωτογραφίες αναλύονται και στις 16 Οκτωβρίου ο πρόεδρος ενημερώνεται για την απειλή.
Για έξι ημέρες, στον Λευκό Οίκο πραγματοποιούνται μυστικές συσκέψεις. Οι στρατιωτικοί εισηγούνται αεροπορικά πλήγματα και εισβολή στην Κούβα, όμως ο Κένεντι επιλέγει αρχικά τον ναυτικό αποκλεισμό, προσπαθώντας να ανακόψει τη μεταφορά νέων όπλων χωρίς να προκαλέσει άμεση πολεμική σύγκρουση.
Το βράδυ της 22ας Οκτωβρίου, στις 19:00 ώρα Ουάσινγκτον, ο Αμερικανός πρόεδρος εκφωνεί το ιστορικό τηλεοπτικό διάγγελμά του. Ανακοινώνει την επιβολή ναυτικής «καραντίνας» στην Κούβα, χρησιμοποιώντας σκόπιμα αυτόν τον όρο αντί της λέξης «αποκλεισμός», που συνδέεται νομικά με την κατάσταση πολέμου.
Απευθυνόμενος στον Σοβιετικό ηγέτη Νικίτα Χρουστσόφ, τον καλεί να αποσύρει τους πυραύλους και προειδοποιεί: «Έχει τώρα την ευκαιρία να απομακρύνει τον κόσμο από την άβυσσο της καταστροφής».
Η αντίδραση της Μόσχας είναι έντονη. Ο Χρουστσόφ χαρακτηρίζει τον αποκλεισμό πράξη επιθετικότητας, ενώ αμερικανικά πολεμικά πλοία αναπτύσσονται γύρω από την Κούβα. Ορισμένα σοβιετικά πλοία αλλάζουν πορεία, αλλά οι πύραυλοι που βρίσκονται ήδη στο νησί παραμένουν στη θέση τους.
Η πιο επικίνδυνη ημέρα έρχεται στις 27 Οκτωβρίου. Ένα αμερικανικό κατασκοπευτικό U-2 καταρρίπτεται πάνω από την Κούβα και ο πιλότος του σκοτώνεται. Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο συναγερμού και η πιθανότητα στρατιωτικής επέμβασης εξετάζεται σοβαρά.
Τελικά, στις 28 Οκτωβρίου, ο Χρουστσόφ ανακοινώνει ότι η Σοβιετική Ένωση θα αποσύρει τους πυραύλους της. Η κρίση αποκλιμακώνεται και ο κόσμος αποφεύγει μια πυρηνική σύγκρουση.
Υπάρχει, όμως, ένα σημαντικό παρασκήνιο που δεν γίνεται τότε γνωστό στην κοινή γνώμη. Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει μόνο τη σοβιετική υποχώρηση. Οι ΗΠΑ δεσμεύονται να μην εισβάλουν στην Κούβα, ενώ σε μυστική συνεννόηση συμφωνούν να αποσύρουν τους αμερικανικούς πυραύλους Jupiter από την Τουρκία, κάτι που πραγματοποιείται τον Απρίλιο του 1963.
Η Κρίση των Πυραύλων οδήγησε στη δημιουργία απευθείας γραμμής επικοινωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας, ώστε οι δύο υπερδυνάμεις να μπορούν να επικοινωνούν ταχύτερα σε περίπτωση νέας κρίσης. Αποτέλεσε επίσης καθοριστικό βήμα προς τη συμφωνία του 1963 για τη μερική απαγόρευση των πυρηνικών δοκιμών.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
1797: Ο Γάλλος Αντρέ-Ζακ Γκαρνερέν πραγματοποιεί στο Παρίσι την πρώτη καταγεγραμμένη επιτυχημένη πτώση με αλεξίπτωτο από αερόστατο, γράφοντας ιστορία στην αεροναυτική.
1923: Εκδηλώνεται το στρατιωτικό κίνημα Λεοναρδόπουλου – Γαργαλίδη, με στόχο την ανατροπή της επαναστατικής κυβέρνησης. Το κίνημα καταστέλλεται από τις δυνάμεις των Νικόλαου Πλαστήρα και Θεόδωρου Πάγκαλου, με την ηγεσία του να παραδίδεται στις 27 Οκτωβρίου.
1944: Οι γερμανικές δυνάμεις αποχωρούν από τα Φάρσαλα και τον Πλαταμώνα, καθώς συνεχίζεται η απελευθέρωση της Ελλάδας από τη ναζιστική κατοχή. Στον Πλαταμώνα προηγείται μάχη του ΕΛΑΣ με γερμανική οπισθοφυλακή.
1950: Ξεκινά στο Μπουένος Άιρες της Αργεντινής το πρώτο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Μπάσκετ (Μουντομπάσκετ), με τη συμμετοχή δέκα εθνικών ομάδων. Πρώτη παγκόσμια πρωταθλήτρια αναδεικνύεται η Αργεντινή.
1960: Οι κορυφαίοι ηθοποιοί Αλέξης Μινωτής και Κατίνα Παξινού υποβάλλουν την παραίτησή τους από το Εθνικό Θέατρο. Οι δύο καλλιτέχνες θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με την κρατική σκηνή τα επόμενα χρόνια.
1962: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζον Φ. Κένεντι αποκαλύπτει σε τηλεοπτικό διάγγελμα την εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα και ανακοινώνει ναυτικό αποκλεισμό. Η Κρίση των Πυραύλων φέρνει τον κόσμο στα πρόθυρα πυρηνικού πολέμου.
1964: Η Σουηδική Ακαδημία απονέμει το Νόμπελ Λογοτεχνίας στον Ζαν-Πολ Σαρτρ, ο οποίος αρνείται το βραβείο, παραμένοντας πιστός στην αρχή του να μη δέχεται επίσημες διακρίσεις και θεσμικές τιμές.
1988: Εν μέσω του σκανδάλου Κοσκωτά, περίπου 3.000 οπαδοί του Ολυμπιακού συγκεντρώνονται στου Ρέντη και αποθεώνουν τον πρόεδρο της ομάδας, Γιώργο Κοσκωτά, φωνάζοντας συνθήματα υποστήριξης και σηκώνοντάς τον στα χέρια.
1991: Ο Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Βαρθολομαίος εκλέγεται ομόφωνα Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, διαδεχόμενος τον Δημήτριο Α΄. Η ενθρόνισή του πραγματοποιείται στις 2 Νοεμβρίου στο Φανάρι.
2008: Η Ινδία εκτοξεύει το Chandrayaan-1, την πρώτη διαστημική αποστολή της προς τη Σελήνη. Η αποστολή θα συμβάλει σημαντικά στην επιβεβαίωση της παρουσίας μορίων νερού στη σεληνιακή επιφάνεια.
2009: Η Microsoft κυκλοφορεί τα Windows 7, το νέο λειτουργικό σύστημα που διαδέχεται τα Windows Vista και γνωρίζει μεγάλη εμπορική επιτυχία.
2020: Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Τζο Μπάιντεν αναμετρώνται στο τελευταίο τηλεοπτικό ντιμπέιτ πριν από τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, σε μια αντιπαράθεση για την πανδημία, την οικονομία και την εξωτερική πολιτική.
Γεννήσεις
1811 – Φραντς Λιστ (Franz Liszt), Ούγγρος πιανίστας, συνθέτης και μαέστρος, μία από τις μεγαλύτερες μορφές της ρομαντικής μουσικής. Γεννημένος στο Ράιντινγκ της Ουγγαρίας, υπήρξε παιδί-θαύμα στο πιάνο και εξελίχθηκε σε δεξιοτέχνη που καθήλωσε την Ευρώπη με την εκρηκτική του τεχνική και τη σκηνική του παρουσία, προκαλώντας το φαινόμενο της λεγόμενης «Lisztomania». Ως συνθέτης, εμπλούτισε το ρεπερτόριο με συμφωνικά ποιήματα, έργα για πιάνο και θρησκευτικές συνθέσεις, ενώ εισήγαγε νέες μουσικές μορφές και αρμονικές δομές που επηρέασαν βαθιά τη μετέπειτα μουσική δημιουργία.
1937 – Μάνος Λοΐζος, Έλληνας συνθέτης και τραγουδοποιός, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του έντεχνου ελληνικού τραγουδιού. Γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, σπούδασε μουσική και ήρθε στην Αθήνα, όπου ανέδειξε ένα έργο βαθιά ανθρώπινο και κοινωνικά ευαίσθητο. Συνέθεσε μελωδίες που άφησαν εποχή, συνεργαζόμενος με σπουδαίους ποιητές και στιχουργούς όπως ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο Φώντας Λάδης. Ανάμεσα στα πιο γνωστά του τραγούδια είναι τα «Καλημέρα Ήλιε», «Ο Δρόμος», «Η μέρα εκείνη δεν θα αργήσει» και «Αχ χελιδόνι μου». Με την τέχνη του εξέφρασε την ελπίδα, την αγωνία και την αξιοπρέπεια του λαού, αφήνοντας μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη στην ελληνική μουσική και πολιτιστική ζωή.
1943 – Κατρίν Ντενέβ (Catherine Deneuve), Γαλλίδα ηθοποιός και μία από τις διαχρονικές μούσες του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Γεννημένη στο Παρίσι, έγινε γνωστή τη δεκαετία του ’60 με ταινίες όπως «Οι ομπρέλες του Χερβούργου» και «Η Μπελ ντε Ζουρ», όπου καθιερώθηκε ως σύμβολο κομψότητας, μυστηρίου και ψυχρής γοητείας. Συνεργάστηκε με σπουδαίους σκηνοθέτες, ανάμεσά τους ο Μπουνιουέλ, ο Τριφό και ο Πολάνσκι, ενώ η καριέρα της εκτείνεται σε περισσότερες από έξι δεκαετίες. Παράλληλα υπήρξε πρέσβειρα του οίκου Chanel και ενεργή φωνή για κοινωνικά ζητήματα στη Γαλλία. Η Ντενέβ παραμένει ζωντανός θρύλος του σινεμά, συνδυάζοντας σπάνια καλλιτεχνική συνέπεια με αριστοκρατική παρουσία και ανεπιτήδευτο μεγαλείο.
1962 – Ρένια Λουϊζίδου, Ελληνίδα ηθοποιός, ιδιαίτερα αγαπητή στο κοινό για τις ερμηνείες της σε τηλεοπτικές σειρές, κινηματογράφο και θέατρο. Γεννημένη στην Αθήνα, σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου και έγινε γνωστή μέσα από τηλεοπτικές επιτυχίες όπως «Το σόι σου», «Τα εγκλήματα» και «Το καφέ της Χαράς», που την καθιέρωσαν ως μία από τις πιο δημοφιλείς Ελληνίδες ηθοποιούς. Παράλληλα έχει διαγράψει σημαντική θεατρική πορεία, με ρόλους σε κλασικά και σύγχρονα έργα, επιδεικνύοντας εύρος, αμεσότητα και φυσικότητα στην υποκριτική της. Η συνέπειά της, η θετική της ενέργεια και η αυθεντικότητά της την έχουν κάνει αγαπημένο πρόσωπο του ελληνικού θεάματος.
Θάνατοι
1831 – Γεώργιος Μαυρομιχάλης, Έλληνας αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 και μέλος της ιστορικής οικογένειας των Μαυρομιχαλαίων από τη Μάνη. Γιος του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, υπήρξε μαχητής για την απελευθέρωση της Ελλάδας, αλλά το όνομά του συνδέθηκε κυρίως με τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια, του πρώτου κυβερνήτη της χώρας, στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από τον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. Μαζί με τον αδελφό του Κωνσταντίνο, εκτέλεσαν την πράξη ως αντίδραση στη φυλάκιση του πατέρα τους και στις πολιτικές του Καποδίστρια. Συνελήφθη επιτόπου και εκτελέστηκε, μένοντας στην Ιστορία ως τραγική και αμφιλεγόμενη μορφή της μετεπαναστατικής Ελλάδας.
1922 – Ανδρέας Καρκαβίτσας, Έλληνας συγγραφέας και στρατιωτικός γιατρός, από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ηθογραφίας στη νεοελληνική λογοτεχνία. Γεννημένος στο Λεχαινό Ηλείας το 1865, υπηρέτησε ως γιατρός στον στρατό, γεγονός που τον έφερε σε άμεση επαφή με τον λαό και τη ζωή της ελληνικής επαρχίας — πηγή έμπνευσης για το έργο του. Με ρεαλισμό, κοινωνική ευαισθησία και λαογραφική ακρίβεια, αποτύπωσε την ψυχολογία και τα ήθη του τόπου. Το αριστούργημά του, «Ο Ζητιάνος» (1897), αποτελεί συγκλονιστική καταγραφή της φτώχειας και της εκμετάλλευσης στην ελληνική ύπαιθρο. Με το έργο του συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση της νεοελληνικής πεζογραφίας και στη σύνδεση της λογοτεχνίας με την κοινωνική πραγματικότητα.
2021 – Κυριάκος Κατζουράκης, Έλληνας ζωγράφος, σκηνογράφος και συγγραφέας, με διεθνή αναγνώριση και σημαντική καλλιτεχνική προσφορά. Γεννημένος στην Αθήνα το 1944, σπούδασε στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Royal College of Art του Λονδίνου, όπου ανέπτυξε ένα προσωπικό εικαστικό ιδίωμα που συνδυάζει τον ρεαλισμό με τον κοινωνικό προβληματισμό. Τα έργα του —ζωγραφικά, θεατρικά και κινηματογραφικά— χαρακτηρίζονται από ανθρωπιστικό βάθος και πολιτική ματιά, με έμφαση στις έννοιες της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας. Δημιούργησε σκηνικά για το Εθνικό Θέατρο και το ΚΘΒΕ, ενώ υπήρξε και σκηνοθέτης της ταινίας Γλυκιά μνήμη (2005). Η πολυδιάστατη πορεία του τον καθιέρωσε ως μία από τις πιο στοχαστικές και ευαίσθητες καλλιτεχνικές φωνές της σύγχρονης Ελλάδας.
Εορτολόγιο
Αβέρκιος, Αβερκία
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Παγκόσμια Ημέρα για τον Τραυλισμό