Όταν η Ελλάδα κήρυξε τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία – Η εκστρατεία που άλλαξε τον χάρτη | Σαν σήμερα 5 Οκτωβρίου
Σαν σήμερα, 5 Οκτωβρίου 1912 (18 Οκτωβρίου με το νέο ημερολόγιο), η Ελλάδα κηρύσσει τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και μπαίνει επισήμως στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Το ίδιο πρωί, η Στρατιά Θεσσαλίας περνά τα σύνορα με κατεύθυνση τη Μακεδονία. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, ο ελληνικός στρατός θα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη και μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο οι Βαλκανικοί Πόλεμοι θα έχουν αλλάξει ριζικά τον χάρτη της Ελλάδας.
Η χώρα είχε ακόμη νωπή την ταπεινωτική ήττα του πολέμου του 1897. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, όμως, η εικόνα ήταν διαφορετική. Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου είχε προχωρήσει σε στρατιωτική αναδιοργάνωση και, κυρίως, είχε εντάξει την Ελλάδα στη Βαλκανική Συμμαχία μαζί με τη Βουλγαρία, τη Σερβία και το Μαυροβούνιο. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν αποδυναμωμένη και η σύγκρουση έμοιαζε πλέον δύσκολο να αποφευχθεί.
Λίγο πριν από τον πόλεμο, η Υψηλή Πύλη επιχείρησε να κρατήσει την Ελλάδα έξω από τη σύγκρουση, προσφέροντας παραχώρηση στο Κρητικό Ζήτημα. Η Αθήνα δεν εγκατέλειψε τους συμμάχους της. Στις 5 Οκτωβρίου, ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ ανακοίνωσε την έναρξη του πολέμου με διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό: «Η Ελλάς πάνοπλος μετά των Συμμάχων αυτής […] αναλαμβάνει τον ιερόν αγώνα του δικαίου και της ελευθερίας».
Η εξέλιξη ήταν εντυπωσιακά γρήγορη. Ο Στρατός Θεσσαλίας, με αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κωνσταντίνο, προχώρησε προς βορρά. Η Ελασσόνα καταλήφθηκε στις πρώτες επιχειρήσεις και η νίκη στο Σαραντάπορο άνοιξε τον δρόμο προς τη Μακεδονία. Ακολούθησαν τα Σέρβια, η Κοζάνη, η Βέροια και η Κατερίνη. Μετά τη σκληρή μάχη των Γιαννιτσών, ο δρόμος προς τη Θεσσαλονίκη ήταν πλέον ανοιχτός.
Εκεί κρίθηκε και μια από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές κούρσες του πολέμου. Οι ελληνικές δυνάμεις έπρεπε να φτάσουν στη Θεσσαλονίκη πριν από τον βουλγαρικό στρατό. Στις 26 Οκτωβρίου 1912, ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν Πασάς παρέδωσε την πόλη στους Έλληνες.
Την ίδια ώρα, στη θάλασσα, ο Παύλος Κουντουριώτης και το θωρηκτό «Γεώργιος Αβέρωφ» εξασφάλιζαν την ελληνική υπεροχή στο Αιγαίο, εμποδίζοντας την Οθωμανική Αυτοκρατορία να μεταφέρει εύκολα ενισχύσεις στα ευρωπαϊκά μέτωπα. Ακολούθησαν η κατάληψη νησιών του ανατολικού Αιγαίου και, τον Φεβρουάριο του 1913, η πτώση των Ιωαννίνων.
Η 5η Οκτωβρίου ήταν μόνο η αρχή. Μετά και τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο, η Ελλάδα βγήκε από το 1913 με έκταση και πληθυσμό σχεδόν διπλάσιους σε σχέση με πριν — έχοντας αποκτήσει, μεταξύ άλλων, τη Θεσσαλονίκη, μεγάλο μέρος της Μακεδονίας και της Ηπείρου και σημαντικά νησιά του Αιγαίου. Μέσα σε λίγους μήνες, τα σύνορα ενός μικρού βασιλείου είχαν μετακινηθεί όσο ποτέ άλλοτε στη νεότερη ιστορία του.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
610: Ο Ηράκλειος αναγορεύεται αυτοκράτορας του Βυζαντίου μετά την ανατροπή του Φωκά. Η βασιλεία του θα συνδεθεί με μεγάλες στρατιωτικές συγκρούσεις και βαθιές αλλαγές στην αυτοκρατορία.
1789: Οι γυναίκες του Παρισιού πραγματοποιούν την περίφημη Πορεία στις Βερσαλλίες, απαιτώντας ψωμί. Η κινητοποίηση αναγκάζει τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄ και τη βασιλική οικογένεια να μεταφερθούν στο Παρίσι και αποτελεί καμπή της Γαλλικής Επανάστασης.
1864: Ισχυρός κυκλώνας πλήττει την Καλκούτα, προκαλώντας δεκάδες χιλιάδες θανάτους και τεράστιες καταστροφές.
1877: Ο αρχηγός Τζόζεφ των Νεζ Περς παραδίδεται στον αμερικανικό στρατό στα Bear Paw Mountains, έπειτα από υποχώρηση άνω των 1.000 μιλίων. Η ιστορία του έγινε σύμβολο του βίαιου εκτοπισμού των αυτόχθονων πληθυσμών.
1892: Η διαβόητη συμμορία Dalton επιχειρεί να ληστέψει ταυτόχρονα δύο τράπεζες στο Coffeyville του Κάνσας. Οι κάτοικοι αντιδρούν ένοπλα και σχεδόν ολόκληρη η συμμορία σκοτώνεται.
1910: Η Πορτογαλική Επανάσταση ανατρέπει τη μοναρχία και οδηγεί στην εγκαθίδρυση της Πρώτης Πορτογαλικής Δημοκρατίας.
1912: Η Ελλάδα κηρύσσει τον πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και εισέρχεται στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο, στην αρχή μιας εκστρατείας που θα αλλάξει ριζικά τα ελληνικά σύνορα.
1922: Οι επικεφαλής της Επανάστασης του 1922, με πρωταγωνιστές τον Νικόλαο Πλαστήρα και τον Στυλιανό Γονατά, απευθύνουν διάγγελμα στον ελληνικό λαό μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
1947: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν πραγματοποιεί την πρώτη τηλεοπτική προεδρική ομιλία από τον Λευκό Οίκο, καλώντας τους Αμερικανούς να περιορίσουν την κατανάλωση δημητριακών για να ενισχυθεί η επισιτιστική βοήθεια προς την Ευρώπη.
1962: Οι Beatles κυκλοφορούν το πρώτο τους single, «Love Me Do», εγκαινιάζοντας δισκογραφικά μία από τις σημαντικότερες καριέρες στην ιστορία της ποπ μουσικής.
1962: Κάνει πρεμιέρα το «Dr. No», η πρώτη κινηματογραφική ταινία του James Bond, με τον Sean Connery στον ρόλο του 007.
1986: Αρχίζει να ξετυλίγεται το σκάνδαλο Iran-Contra, όταν καταρρίπτεται αεροσκάφος που μετέφερε εφόδια στους Contras στη Νικαράγουα και ο μοναδικός επιζών αιχμαλωτίζεται.
2000: Η μαζική εξέγερση στο Βελιγράδι οδηγεί στην πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, μετά την άρνησή του να αποδεχθεί την εκλογική του ήττα.
2017: Οι New York Times δημοσιεύουν την έρευνα για τις καταγγελίες σε βάρος του Harvey Weinstein, μία από τις αποκαλύψεις που πυροδότησαν την παγκόσμια εξάπλωση του #MeToo.
Γεννήσεις
1713 – Ντενί Ντιντερό (Denis Diderot), Γάλλος φιλόσοφος, συγγραφέας και κριτικός, κορυφαία μορφή του Διαφωτισμού. Γεννημένος στη Λανγκρ, υπήρξε συνιδρυτής και βασικός συντάκτης της μνημειώδους «Εγκυκλοπαίδειας» (Encyclopédie), ενός έργου που συγκέντρωσε και διέδωσε τη γνώση της εποχής, προκαλώντας την αντίδραση της Εκκλησίας και της μοναρχίας. Μέσα από τα φιλοσοφικά και λογοτεχνικά του κείμενα, προώθησε την ελευθερία της σκέψης, την αμφισβήτηση της αυθεντίας και την αξία της επιστήμης. Η συμβολή του στη διάδοση των ιδεών του ορθολογισμού και της προόδου τον καθιέρωσε ως έναν από τους θεμελιωτές της σύγχρονης ευρωπαϊκής σκέψης.
1864 – Λουί Λυμιέρ (Louis Lumière), Γάλλος εφευρέτης και κινηματογραφιστής, που μαζί με τον αδελφό του Ογκίστ θεωρούνται οι «πατέρες του κινηματογράφου». Γεννημένος στη Βεζούλ, εργάστηκε στο φωτογραφικό εργαστήριο της οικογένειάς του και το 1895 παρουσίασε με τον αδελφό του το κινηματοσκόπιο, την πρώτη πρακτική κινηματογραφική μηχανή. Η ιστορική προβολή της ταινίας «Έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ» στο Παρίσι θεωρείται η γέννηση του κινηματογράφου. Παρότι οι ίδιοι δεν είδαν το μέσο ως καλλιτεχνική μορφή αλλά ως τεχνική εφεύρεση, άνοιξαν τον δρόμο για μια από τις μεγαλύτερες επαναστάσεις στην τέχνη και την ψυχαγωγία.
1936 – Βάτσλαβ Χάβελ (Václav Havel), Τσέχος πολιτικός, συγγραφέας και διανοούμενος, εμβληματική μορφή του αγώνα για ελευθερία στην Ανατολική Ευρώπη. Γεννημένος στην Πράγα, υπήρξε θεατρικός συγγραφέας και ακτιβιστής, από τους ιδρυτές της Χάρτας 77, που αντιτάχθηκε στο κομμουνιστικό καθεστώς της Τσεχοσλοβακίας. Μετά την Βελούδινη Επανάσταση (1989) εξελέγη πρόεδρος της χώρας και αργότερα της Τσεχίας, καθοδηγώντας τη μετάβαση στη δημοκρατία. Συνδύασε το όραμα του πολιτικού με την ευαισθησία του καλλιτέχνη, αφήνοντας παρακαταθήκη δημοκρατίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ευρωπαϊκού προσανατολισμού.
1975 – Κέιτ Γουίνσλετ (Kate Winslet), Αγγλίδα ηθοποιός, από τις πιο αναγνωρισμένες και πολυβραβευμένες της γενιάς της. Γεννημένη στο Ρέντινγκ, ξεχώρισε από νωρίς με το «Heavenly Creatures» (1994) του Πίτερ Τζάκσον και καθιερώθηκε διεθνώς με τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο «Titanic» (1997), μία από τις πιο επιτυχημένες ταινίες όλων των εποχών. Έκτοτε ακολούθησε μια πορεία γεμάτη απαιτητικούς ρόλους σε ταινίες όπως «Eternal Sunshine of the Spotless Mind», «The Reader» (Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου, 2009) και «Steve Jobs». Η Γουίνσλετ διακρίνεται για το εύρος της ερμηνείας της, ισορροπώντας ανάμεσα σε blockbusters και arthouse σινεμά, και θεωρείται μία από τις κορυφαίες ηθοποιούς του σύγχρονου κινηματογράφου.
Θάνατοι
1850 – Λογγίνος Χέυδεν (Lodewijk van Heiden), Ρώσος ναύαρχος ολλανδικής καταγωγής, που διακρίθηκε στη Ναυμαχία του Ναβαρίνου (1827) ως διοικητής της ρωσικής μοίρας. Γεννημένος το 1773 στο Μιντελχάουζεν της Ολλανδίας, υπηρέτησε αρχικά στο ολλανδικό ναυτικό, αλλά στη συνέχεια εντάχθηκε στον ρωσικό στόλο, όπου ανήλθε σε υψηλές θέσεις. Στο Ναβαρίνο, πολέμησε στο πλευρό των Βρετανών και των Γάλλων, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη συντριβή του οθωμανικού και αιγυπτιακού στόλου, που άνοιξε τον δρόμο για την ανεξαρτησία της Ελλάδας. Μετά τη νίκη τιμήθηκε στην Ελλάδα ως φιλέλληνας και το όνομά του έμεινε συνδεδεμένο με την ελευθερία του ελληνικού έθνους.
1918 – Ρολάν Γκαρός (Roland Garros), Γάλλος αεροπόρος, πρωτοπόρος της αεροπλοΐας και ήρωας του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννημένος το 1888 στη Ρεϋνιόν, διακρίθηκε για τις τολμηρές του πτήσεις και το 1913 έγινε ο πρώτος που διέσχισε τη Μεσόγειο χωρίς στάση, από το Σαιν-Ραφαέλ στη Τυνησία. Στον πόλεμο υπηρέτησε ως πιλότος μαχητικών και εισήγαγε καινοτομίες στον οπλισμό των αεροσκαφών, συμβάλλοντας στην εξέλιξη της αεροπορίας. Σκοτώθηκε το 1918 σε αερομαχία, λίγο πριν από τη λήξη του πολέμου. Προς τιμήν του, το γαλλικό γήπεδο τένις που φιλοξενεί το Roland Garros (French Open) φέρει το όνομά του, διαιωνίζοντας τη μνήμη του.
2011 – Στιβ Τζομπς (Steve Jobs), Αμερικανός επιχειρηματίας και συνιδρυτής της Apple Inc., ένας από τους πιο εμβληματικούς οραματιστές της ψηφιακής εποχής. Γεννημένος το 1955 στο Σαν Φρανσίσκο, άλλαξε τον κόσμο της τεχνολογίας με την ανάπτυξη του Macintosh, του iPod, του iPhone και του iPad, προϊόντα που επανακαθόρισαν την καθημερινότητα και την επικοινωνία. Υπήρξε επίσης ιδιοκτήτης της Pixar, συμβάλλοντας στην άνθηση του ψηφιακού animation με ταινίες όπως το Toy Story. Ο Τζομπς συνδύασε την καινοτομία με τον μινιμαλιστικό σχεδιασμό, δημιουργώντας μια νέα κουλτούρα τεχνολογίας και αισθητικής. Ο θάνατός του το 2011, σε ηλικία 56 ετών, σήμανε το τέλος μιας εποχής αλλά και τη διαρκή κληρονομιά ενός «επαναστάτη» της τεχνολογίας.
Εορτολόγιο
Χαριτίνη, Μεθοδία, Ερμογένης
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα κατά της Πoρνείας
Παγκόσμια Ημέρα για τη Μηνιγγίτιδα
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών
Πανευρωπαϊκή Γιορτή των Πουλιών