Οι φυλές των πανηγυριών: Πώς ζουν οι σύγχρονοι Έλληνες «νομάδες»

Μαλλί της γριάς, λουκουμάδες, χαλβάς, παιχνίδια, αξεσουάρ για το σπίτι, εικόνες, φυλαχτά και φυσικά ρούχα δεν λείπουν από κανένα πανηγύρι. Είναι η εικόνα που σκεφτόμαστε όλοι μηδενός εξαιρουμένου όταν ξέρουμε πως ο Άγιος της πόλης μας τιμάται και δίπλα από την εκκλησία έχει στηθεί εμποροπανήγυρη.

Είναι μια παράδοση. Είναι μια εικόνα που έρχεται από το παρελθόν. Όταν δεν ήταν ανεπτυγμένες οι πόλεις και τα χωριά, τα πανηγύρια τα περίμενε πώς και πώς ο κόσμος για να αγοράσει σε προσιτές τιμές αντικείμενα για το νοικοκυριό του. Είναι ένα κομμάτι από παλιά που όμως συνεχίζεται μέχρι σήμερα και έχει πάντα ροή. Υπάρχει άλλωστε και η ιεροτελεστία, ότι οι μεγαλύτεροι παίρνουν τα παιδιά από το χέρι, προσκυνούν την εικόνα του τιμώμενου Αγίου και στη συνέχεια γίνεται βόλτα στο πανηγύρι εκεί όπου σίγουρα θα αγοραστεί κάτι.

Ό,τι καιρό και να κάνει, όποιες και αν είναι οι καιρικές συνθήκες, ακραίες και μη, πίσω από τους πάγκους αυτούς των πανηγυριών, βρίσκονται άνθρωποι που ζουν κάνοντας νομαδική ζωή.

Οι άνθρωποι που ζουν και εργάζονται στα ελληνικά πανηγύρια αποτελούν μια ξεχωριστή, νομαδική κοινότητα, γνωστοί συχνά ως «πανηγυράτζηδες». Η ζωή τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον κύκλο των θρησκευτικών γιορτών, τη μουσική, τον χορό και την υπαίθρια αγορά. «Οργώνουν» όλη την Ελλάδα και όλες τις εκκλησίες και στήνουν με ευλάβεια τον μικρό σιδερένιο πάγκο τους με τον μουσαμά να τον «τυλίγει» και επιδιώκουν να προσελκύσουν τον κόσμο με τα ιδιαίτερα εμπορεύματά τους.

Ο φακός του Newsbeast βρέθηκε στο Περιστέρι, εκεί όπου οι έμποροι είχαν στήσει τους πάγκους τους λόγω του Αγίου Αντωνίου. Η θερμοκρασία δεν βοηθούσε καθόλου καθώς το κρύο ήταν τσουχτερό και με τα βίας έδειχνε 4°C παρότι ο ήλιος είχε κάνει την εμφάνισή του. Όμως οι «πανηγυρτζήδες» ήταν για ακόμη μια φορά πιστοί στο ραντεβού τους και είχαν απλώσει στους πάγκους τους την πραμάτεια τους.

Λουκουμάδες και μαλλί της γριάς

Ο κ. Κώστας 20 χρόνια γυρνάει στα πανηγύρια και το παλιό μα ιδιαίτερο του μηχάνημα αποτελεί πόλο έλξης στα μικρά παιδιά κυρίως. Ο λόγος; Πολύ απλός! Φτιάχνει μαλλί της γριάς. «Δεν υπάρχει παιδί που να έρχεται σε πανηγύρι και να μη φύγει κρατώντας μαλλί της γριάς. Είμαι χαρούμενος γιατί κάνω τα πιτσιρίκια και τους δικούς τους να χαμογελάνε. Ειδικά όταν δοκιμάζουν για πρώτη φορά μαλλί της γριάς, κλείνουν τα μάτια για λίγα δευτερόλεπτα για να επικεντρωθούν στη γεύση», λέει χαρακτηριστικά στο Newsbeast και συνεχίζει, «Ο κόσμος επισκέπτεται τα πανηγύρια και μάλιστα υπάρχουν και άνθρωποι που τους θυμάμαι από παιδιά που ερχόντουσαν είτε με τους γονείς, είτε με τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους και τώρα έρχονται με τα δικά τους τα παιδιά. Κάποιοι από αυτούς μου λένε ότι δοκίμασαν από εμένα μια από τις πιο παιδικές γλυκές τους… αναμνήσεις. Και ξέρεις κάτι. Τελικά λίγη ζάχαρη στη ζωή μας πόσο σημασία έχει… Ας την κάνουμε γλυκιά ή να επιδιώκουμε να την γλυκαίνουμε». Αυτά τα λόγια είπε απευθυνόμενος στο Newsbeast ο κ. Κώστας, ένας άνθρωπος που κάθε εβδομάδα γυρνάει όλη την Ελλάδα για να δώσει στα παιδιά μαλλί της γριάς και να ζήσει την οικογένειά του.

Λίγο πιο κάτω συναντάμε μια οικογένεια χαμογελαστή πίσω από τον πάγκο, «ελάτε να δοκιμάσετε χαλβά ή λουκουμά. Είναι τα πιο γευστικά προϊόντα του πανηγυριού», μας προτείνει η Φωτεινή. «Ερχόμαστε από τη Χαλκίδα και φτιάχνουμε χαλβά όπως μας τον έδειξε η γιαγιά μας και η μαμά μας και δίνουμε στον κόσμο. Σήμερα είμαι εγώ, με τον αδερφό μου και τη νύφη μου. Στους λουκουμάδες μας βάζουμε μέλι, όπως παλιά αλλά έχουν αλλάξει οι εποχές και πολλά παιδάκια ζητάνε από πάνω σοκολάτα. Δεν τους χαλάμε το χατίρι. Κάθε άλλο. Το πανηγύρι είναι για να περνά όμορφα κυρίως τα παιδιά και να συλλέγουν αναμνήσεις».

Από την Κρήτη με το χαρακτηριστικό μουστάκι

Άρωμα Κρήτης και στο πανηγύρι. Ο Πέτρος από το Μυλοπόταμο με το χαρακτηριστικό μουστάκι έχει φέρει προς διάθεση του κόσμου καλούδια που παράγονται στην κρητική γη. «Ο κόσμος αγαπά την ποιότητα. Εδώ θα του δώσω προϊόντα από τον τόπο μου. Τυριά, κρασιά κ.ά. Η Κρήτη είναι ο ορισμός του γαστρονομικού πολιτισμού και αυτό το γεγονός ο κόσμος το γνωρίζει και το επικροτεί και για αυτό το λόγο έρχονται όπου και να στήσω τον πάγκο μου για να βάλουν την Κρήτη στο τραπέζι τους», αναφέρει στο Newsbeast ο Πέτρος ο οποίος σε λίγες ημέρες θα βρεθεί σε άλλο πανηγύρι στην Πελοπόννησο.

Η παράδοση των Ποντίων και τα πιροσκί

Η Ένωση Ποντίων Περιστερίου βρέθηκε και φέτος στο πανηγύρι του Αγίου Αντωνίου, όπως και στα άλλα της πόλης, φτιάχνοντας καταπληκτικά και γευστικά πιροσκί. «Είναι μια ευκαιρία να γνωρίσει ο κόσμος την ποντιακή γαστρονομική παράδοση. Εμείς είμαστε εδώ για να υπενθυμίζουμε τις ρίζες μας και να ταξιδεύει ο κόσμος μέσω της γεύσης στην ιστορία μας».

Τα Παιχνίδια

Πανηγύρι χωρίς παιχνίδια είναι θάλασσα χωρίς αλάτι. Ο Γιάννης που πουλάει παιχνίδια στα πανηγύρια μιλώντας στο Newsbeast τονίζει πως τα παιδιά θέλουν παιχνίδια, αλλά η οικονομική δύναμη των συνοδών τους (γονέων, παππούδων, γιαγιάδων, θείων) έχει πέσει αισθητά. «Κάποτε ξεκινούσαν και μας έλεγαν από 20€ και κάτω τι υπάρχει. Τώρα έχουμε πέσει στο δεκάρικο. Τα παιδιά θέλουν εντυπωσιακά παιχνίδια αλλά οι γονείς δεν μπορούν να ανταποκριθούν και δεν είναι λίγες οι φορές όταν μαζεύουμε που κάνουμε σκόντο».

Πιτζάμες

Ο Χειμώνας είναι εδώ και ο Τσέκας με τον γιο του πουλάνε πιτζάμες και νυχτικά. Η φωνή του διαπεραστική και βαρύτονη. Στα «ξηλωμένα» «αυτιά» από τις κούτες έχει γράψει 10€ και τα έχει αφήσει ανάμεσα στις πολλές και πολύχρωμες πιτζάμες του. «Πείτε μου θα βρουν όπου και να ψάξουν πιτζάμες σε αυτή την τιμή. Είμαι στα πανηγύρια από μικρό παιδί, έχουν δει πολλά τα μάτια μου. Οι καλές εποχές που ζήσαμε δύσκολα θα έρθουν. Πουλάω αυτή τη στιγμή με ελάχιστο ποσοστό κέρδους. Ποντάρω στο ότι θα έχω μεγάλη ροή πελατών αλλιώς δεν ξέρω τι θα γίνει. Πρέπει όμως να δώσω κι εγώ τον αγώνα μου πίσω από τον πάγκο. Κολάν και καλσόν Γυναίκες κοιτάνε την πραμάτεια των τριών φίλων του Κώστα, του Διονύση και του Βασίλη. Ποζάρουν χαμογελαστοί στην κάμερα του Newsbeast. «Δεν έχει πολύ μεγάλη ροή φέτος εδώ το πανηγύρι και ξέρεις γιατί συμβαίνει αυτό», μας ρωτάει με ρητορική διάθεση ο ένας εκ των τριών και απαντάει μόνος του, «Γιατί τους ανθρώπους σε αυτή τη γειτονιά τους έχουν «ξεζουμίσει». Είναι τίμιοι άνθρωποι, της εργατιάς, που δεν θέλουν να χρωστάνε και για να είναι εντάξει στις υποχρεώσεις τους έχουν «λυγίσει». Δεν μπορεί οι γυναίκες του σπιτιού να κρυώνουν και να σκέφτονται τα λίγα ευρώ για να πάρουν ένα νέο καλσόν ή ένα κολάν».

Μουσική σε CD

Σε ένα μικρό ραδιοφωνάκι με cd ακούγεται μουσική. Εκεί έχει στήσει μια απόλυτη μορφή του πανηγυριού όλη την παλιά ελληνική και παραδοσιακή δισκογραφία. Δίπλα του έχει μηχάνημα POS. O Κώστας βάζει τη μουσική και μεταδίδει την ενέργειά του στον κόσμο. Αλλάζει το κλίμα και δίνει διάθεση σε επισκέπτες και εμπόρους. Τον ρωτάμε αν ο κόσμος παίρνει ακόμη CD, «Φυσικά και υπάρχει κόσμος που παίρνει μουσική σε CD τι είμαστε εδώ Spotify;», λέει σκορπώντας το έντονο γέλιο του και συνεχίζει, «Ο κόσμος θεωρεί τα πανηγύρια καταφύγιο του. Βρίσκει ευκαιρίες εδώ, αυτά που πουλάω εγώ είναι αναμνήσεις. Ποια ανάμνηση σας δεν έχει μουσική;».