Οι αρχαιολόγοι φέρνουν στο «φως» μια ξεχασμένη και αδικημένη πόλη-κράτος της Κρήτης
Μια ξεχασμένη και παράλληλα αδικημένη κατά πολλούς πόλη – κράτος της Κρήτης φέρνουν στο «φως» με τις ανασκαφές τους οι αρχαιολόγοι.
Μια ταμπέλα που βρίσκεται σε ένα μικρό δρόμο του Ηρακλείου πάντα ξένιζε τους κατοίκους της περιοχής. «Ονυθέ» έγραφε και οι περισσότεροι πίστευαν ότι ήταν ένα… ρουσφέτι προς έναν γείτονα που ήθελε σώνει και καλά να βγάλει το όνομα του χωριού του στη γειτονιά.
Οι αρχαιολόγοι, οι αγνοούν προφανώς την… πινακίδα στον δρόμο του Ηρακλείου, από την εποχή του θρυλικού Νικόλαου Πλάτωνα σκάβουν και ερευνούν μια πόλη, την Ονιθέ, νότια και ανατολικά του Ρεθύμνου, πάνω από το χωριό Γουλεδιανά. Αταύτιστη. Από διάφορους αρχαιολόγους και μύθους, κατά καιρούς έχει ταυτιστεί με τις αρχαίες πόλεις Οσμίδα και Φαλάννα. Η ακμή της πόλης τοποθετείται στα αρχαϊκά χρόνια, όμως ίχνη ανθρώπινης παρουσίας έρχονται και από τη Νεολιθική εποχή (4η χιλιετία π.Χ.). Βλέπεις ακόμη και στοιχεία πρόσφατης ανθρώπινης δραστηριότητας.
Το creta24.gr και ο δημοσιογράφος Κώστας Μπογδανίδης πήγε και είδε από κοντά τη μεγάλη ανασκαφική έρευνα που γίνεται για να φέρει στο «φως» μια ξεχασμένη και ίσως υποτιμημένη κρητική πόλη. Όπως δε εξηγεί πρόκειται για ένα μοναδικό τοπίο, μια τέλεια τοποθεσία από την οποία παρατηρείς τη μισή σχεδόν Κρήτη.
Και έτσι τελικά εκείνος που ζήτησε την ονοματοδοσία του δρόμου αυτού στην κεντρική Κρήτη… δικαιώνεται. Γιατί η Ονιθέ αποδεικνύεται ένας πολύ σημαντικός αρχαιολογικός τόπος, μια σπουδαία πόλη της αρχαίας Ρίθυμνας και εξακολουθεί να κατοικείται μέχρι τη ρωμαιοκρατία.
Στην ακρόπολη σώζονται τμήματα του πύργου, ο οποίος υπήρχε από τον 4ο προχριστιανικό αιώνα
Στον αρχαιολογικό χώρο έχει εντοπιστεί μία παλαιοχριστιανική βασιλική του 6ου μ.Χ. αιώνα, λίγο πριν είναι η αρχαία κρήνη, που ήταν ορατή ακόμη και στους κατοίκους της περιοχής. Στην ακρόπολη σώζονται τμήματα του πύργου, ο οποίος υπήρχε από τον 4ο προχριστιανικό αιώνα.
Ο αρχαιολόγος Κυριάκος Ψαρουδάκης, ο οποίος κατάγεται και από την περιοχή, με την ομάδα του συνεχίζουν μια σημαντική προσπάθεια. Ανασκάπτουν την Ονιθέ, συνεχίζοντας την ανασκαφή του Πλάτωνα.
«Είναι ένα μικρό μέρος, πολύ μικρό αυτού του πολύ μεγάλου χώρου που βλέπετε. Είναι προφανώς ένα δημόσιο κτίσμα» επεσήμανε κατά την ξενάγηση που έκανε στον δημοσιογράφο, Κώστα Μπογδανίδη ο αρχαιολόγος.
Αρχαιολόγοι και ερευνητές γνώριζαν τη θέση από τον 19ο αιώνα, οι δε πρώτες οργανωμένες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1952 από τον Νικόλαο Πλάτωνα. Τότε αποκαλύφθηκαν δύο μεγάλα αρχαϊκά οικοδομήματα, γνωστά ως Οικία Α και Οικία Β, με την πρώτη να θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαϊκής οικιστικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη.
Πέρασαν πολλά χρόνια χωρίς να πέσει σκαπετιά. Η συστηματική έρευνα επανεκκίνησε το 2018 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου. Και τα επόμενα χρόνια γίνεται συστηματική δουλειά, όπως εξηγεί ο κ. Ψαρουδάκης.
«Είναι πολύ ενδιαφέρον το συγκρότημα της αρχαϊκής περιόδου, το οποίο ανασκάπτεται συστηματικά από το 2019. Πρόκειται για ένα εκτεταμένο οικοδομικό σύνολο του 7ου αιώνα π.Χ., το οποίο, σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα, φαίνεται πως είχε δημόσιο ή κοινοτικό χαρακτήρα. Και προφανώς συνδέεται με τις πρώιμες διαδικασίες αστικοποίησης και τη διαμόρφωση της πόλης-κράτους στην Κρήτη», είπε.
«Εμείς προσπαθούμε να συνεχίσουμε την ανασκαφή μας από εκεί που τη σταμάτησε ο Πλάτωνας. Και φιλοδοξούμε ότι στο πενταετές πρόγραμμα που έχουμε, να αποκαλύψουμε αυτό το σημαντικό κομμάτι της πόλης», τόνισε.
Σε αυτή την προσπάθεια των αρχαιολόγων να αναδείξουν την μοναδική -και λίγο… αδικημένη- πόλη συμβάλλουν οι κάτοικοι της περιοχής που έχουν δημιουργήσει την Εταιρεία Φίλων της Ονιθές.
«Εμείς κάνουμε τα πάντα να μπορούμε να επικοινωνήσουμε το έργο των αρχαιολόγων. Φτιάξαμε τον σύλλογο για να αναδείξουμε όλα εκείνα τα σημεία και τη δυναμική της περιοχής που είναι σε πολύ κόσμο άγνωστη» είπε ο Μανούσος Ψαρουδάκης εκ μέρους του συλλόγου. Μάλιστα, ο σύλλογος έχει δημιουργήσει μια ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας ο κάθε επισκέπτης στα βήματα που κάνει να μαθαίνει τι είναι στο κάθε σημείο, τι έχει ανασκαφεί, τι έχουν βρει οι αρχαιολόγοι.
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα υλοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Κυριάκου Ψαρουδάκη. Η έρευνα, στην οποία μετέχουν συντηρητές και φοιτητές ακόμη και από αμερικανικά πανεπιστήμια, υποστηρίζεται οικονομικά από την Περιφέρεια Κρήτης μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμού 2026-2027, η οποία έχει υπογραφεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Κρήτης και τον Δήμο Ρεθύμνου.