Ο μακρύς δρόμος μέχρι τον πλήρη μηδενισμό των τροχαίων και η θέση της Ελλάδας

Η ιδέα είναι απλή αλλά φιλόδοξη και έχει γίνει κεντρική στρατηγική για πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης: Vision Zero. Να δημιουργήσουμε δρόμους όπου κανείς δεν κινδυνεύει, με στόχο να εξαλειφθούν οι θάνατοι και οι σοβαροί τραυματισμοί από τροχαία ατυχήματα. Αν και παρατηρείται πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση, η Ελλάδα – όπως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες – εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.

Κάθε χρόνο σχεδόν 20.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους στους ευρωπαϊκούς δρόμους. Οι συνέπειες των τροχαίων είναι βαριές όχι μόνο για τα θύματα αλλά και για τις οικογένειες τους, που μένουν να ζουν με τις πληγές των ατυχημάτων. Αυτός είναι και ο λόγος που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη μείωση των θανάτων και των σοβαρών τραυματισμών από τροχαία κατά 50% έως το 2030, και πλήρη μηδενισμό τους έως το 2050.

Στην ενδιάμεση έκθεση της Κομισιόν, παρουσιάστηκε η πρόοδος που έχει σημειωθεί προς τον στόχο του 2030, καταγράφοντας μείωση των θανάτων κατά 12% από το 2019, παρά την αύξηση των οχημάτων και των χιλιομέτρων που διανύουμε. Ωστόσο, δεν υπάρχει παντού η ίδια δυναμική. Κάποιες χώρες όπως το Βέλγιο, η Δανία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Βουλγαρία, έχουν καταγράψει σημαντική πρόοδο. Άλλες οριακή και κάποιες καταγράφουν αύξηση των θυμάτων από τροχαία.

Αντίστοιχα, η Ελλάδα έχει τη 2η μεγαλύτερη μείωση θανάτων σε τροχαία, -22% από το 2024 στο 2025. Κι όμως, εξακολουθεί να κατατάσσεται αρκετά χαμηλά σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024, η Ελλάδα κατέγραψε αύξηση των τροχαίων ατυχημάτων και των θανάτων, με το ποσοστό να φτάνει το 4,2% και το 2,8% αντίστοιχα σε σχέση με το 2023. Η εικόνα πάντως είναι καλύτερη αν κοιτάξουμε τη δεκαετία 2015-2024, καθώς τα τροχαία έχουν μειωθεί κατά 3,8% και οι θάνατοι κατά 16,3%.

Παρά τη θετική αυτή τάση, η χώρα μας καταγράφει 50 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκους. Μεγάλος αριθμός – σημαντική όμως και η μείωση από τους 64 νεκρούς ανά εκατομμύριο κατοίκων έναν χρόνο πριν. Αυτό αναδεικνύει τη συνεχιζόμενη ανάγκη για περισσότερες δράσεις και στρατηγικές που θα κάνουν τη διαφορά.

Τα αίτια και οι λύσεις

Ορισμένα μοτίβα επαναλαμβάνονται συστηματικά και δείχνουν τα βασικά αίτια των τροχαίων ατυχημάτων. Στην Ελλάδα, η υψηλή ταχύτητα παραμένει ο κύριος παράγοντας κινδύνου, υπεύθυνος για το 41% των θανάτων επιβατών αυτοκινήτων το 2021, ενώ στην ΕΕ ο μέσος όρος ήταν 31%.

Παράλληλα, η έλλειψη προστασίας στους μοτοσικλετιστές είναι εξίσου ανησυχητική. Το ποσοστό θανάτων μοτοσικλετιστών στην Ελλάδα έφτασε το 36%, ενώ στην ΕΕ ήταν μόλις 18%. Σχετικά με τη χρήση κράνους, στην Ελλάδα το ποσοστό για τους οδηγούς ανέρχεται σε 80,3%, ενώ στην ΕΕ φτάνει το 97%, και για τους επιβάτες είναι 65,5% στην Ελλάδα έναντι 94,4% στην ΕΕ.

Στην χρήση ζώνης ασφαλείας, η Ελλάδα παραμένει πίσω με 71,8% στους μπροστινούς επιβάτες και 55,8% στα πίσω καθίσματα, σε σύγκριση με το 93,1% και 75,3% στην ΕΕ αντίστοιχα.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι το 54% των θανατηφόρων ατυχημάτων συμβαίνουν σε κατοικημένες περιοχές, καταδεικνύοντας πως το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στους μεγάλους δρόμους, αλλά επηρεάζει την καθημερινή ζωή μέσα στις πόλεις.

Η αντιμετώπιση αυτής της πραγματικότητας δεν μπορεί να στηρίζεται σε μία μόνο παρέμβαση. Χρειάζεται πιο αυστηρή εφαρμογή των κανόνων, καλύτερη επιτήρηση, ασφαλέστερες υποδομές, ουσιαστική εκπαίδευση και σταθερή αλλαγή νοοτροπίας.

Ακριβώς εδώ αποκτούν σημασία οι πρωτοβουλίες που δεν μένουν στη θεωρία, αλλά επιχειρούν να παρέμβουν σε συγκεκριμένα σημεία του προβλήματος. Όταν το ζητούμενο είναι να αλλάξει η καθημερινή συμπεριφορά στον δρόμο, η πρόληψη και η εκπαίδευση αποκτούν ιδιαίτερο βάρος.

Από τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο νέος Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) φέρει πιο αυστηρές και κλιμακούμενες κυρώσεις, εστιάζοντας σε κρίσιμες παραβάσεις όπως η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, η χρήση κινητού και η μη τήρηση βασικών κανόνων, όπως το stop ή το κόκκινο φανάρι.

Μια ουσιαστική παρέμβαση στην οδική ασφάλεια

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η διάκριση που έλαβε τον Μάρτιο το Safe Roads project της Hellas Direct από τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Οδικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ως καλή πρακτική του μήνα – Good Practice of the Month – March 2026.

Το Safe Roads project συνδέεται άμεσα με τις αδυναμίες που καταγράφονται στους ελληνικούς δρόμους. Εστιάζει στην ασφάλεια μέσα στον αστικό ιστό, εκεί όπου καταγράφεται πάνω από το μισό των θανατηφόρων τροχαίων, και επενδύει στην πρόληψη από μικρή ηλικία, με την παραδοχή ότι η οδική κουλτούρα δεν αλλάζει μόνο με πρόστιμα, αλλά και με εκπαίδευση.

Ειδικά για την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, η πρωτοβουλία Safe Ride Home παρέχει δωρεάν μεταφορά με ταξί, προσφέροντας μια ασφαλή εναλλακτική για εκείνους που έχουν πιει και δεν πρέπει να οδηγήσουν.

Από τη θεωρία στην πράξη

Μέχρι το τέλος του 2025, το πρόγραμμα Safe Roads project είχε βάψει περισσότερες από 1.800 διαβάσεις σε πάνω από 100 δήμους σε όλη τη χώρα, ενισχύοντας την ορατότητα και την ασφάλεια των πεζών στο πιο καθημερινό σημείο επαφής τους με τον δρόμο. Παράλληλα, περισσότεροι από 20.000 μαθητές είχαν ενημερωθεί και εκπαιδευτεί με τεχνολογία VR, μέσα από σενάρια που μεταφέρουν στο σχολικό περιβάλλον πραγματικές συνθήκες κινδύνου.

Αυτού του τύπου οι παρεμβάσεις έχουν αξία επειδή απαντούν σε υπαρκτές ανάγκες. Σε μια χώρα όπου οι πεζοί και οι αναβάτες δικύκλων παραμένουν εκτεθειμένοι, η βελτίωση των διαβάσεων και η εκπαίδευση των παιδιών λειτουργούν ως μια έμπρακτη υπενθύμιση ότι η οδική ασφάλεια χτίζεται στην καθημερινότητα.

Ο δρόμος που μένει

Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα τα τελευταία χρόνια, αλλά η απόσταση από τον στόχο παραμένει μεγάλη. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η πρόοδος δεν θα έρθει αυτόματα. Θα κριθεί από τη συνέπεια των ελέγχων, την ποιότητα των υποδομών, την επιμονή στην πρόληψη και τη διάθεση να αλλάξουν συμπεριφορές που για χρόνια θεωρούνταν σχεδόν κανονικές.

Μέσα σε αυτή τη διαδρομή, πρωτοβουλίες όπως το Safe Roads project της Hellas Direct έχουν τη δική τους σημασία, επειδή δείχνουν πώς μπορεί να μεταφραστεί το Vision Zero σε συγκεκριμένες δράσεις, μέσα στις γειτονιές, στα σχολεία και στις πόλεις. Και τελικά, εκεί είναι που θα κριθεί και η πραγματική πρόοδος της χώρας στην οδική ασφάλεια.