«Ο Δομήνικος από την Κρήτη»: Η εικονογραφημένη ιστορία της ζωής του «Ελ Γκρέκο» που απευθύνεται σε παιδιά

Με προσωπικό της μότο, το πρόσταγμα του Νίκου Καζαντζάκη «Φτάσε όπου δεν μπορείς» από το βιβλίο «Αναφορά στον Γκρέκο», η Δανάη Μπασαντή έδωσε «σάρκα και οστά» στον οικουμενικό και διαχρονικό Δομήνικο Θεοτοκόπουλο προκειμένου να εξάψει από τη μια την παιδική φαντασία και από την άλλη να μυήσει τα μικρά παιδιά στο έργο αλλά και στον αγώνα ζωής του διάσημου Έλληνα ζωγράφου.

Το εικονογραφημένο βιβλίο της «Ο Δομήνικος από την Κρήτη» που απευθύνεται σε παιδιά είναι μια αναφορά στην ιστορική προσωπικότητα του Έλληνα δημιουργού, δοσμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να εξάψει και να «ταξιδέψει» την παιδική φαντασία σε άλλες εποχές και άλλους χρόνους.

Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο συμπεραίνει πως η δημιουργός του τρέφει μια απίστευτη αγάπη για την προσωπικότητα και το έργο του Ελ Γκρέκο, στα οποία θέλει να μυήσει τα μικρά παιδιά κατά κύριο λόγο. Σε αυτό τη βοήθησαν αρκετά οι σπουδές της στην Αρχαιολογία με ειδίκευση στην Ιστορία της Τέχνης, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ. Η αεικίνητη δημιουργός του βιβλίου συνεργάζεται ακόμη ως επίτιμο μέλος με το Λύκειο Ελληνίδων αλλά και ως εθελόντρια και ερμηνεύτρια στο Ελληνικό Παιδικό Μουσείο.

– Πώς πήρατε την απόφαση να γράψετε ένα βιβλίο για τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο;

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος έχει μια οικουμενικότητα και μια διαχρονικότητα εφόσον συγκαταλέγεται στους προδρόμους της σύγχρονης ζωγραφικής. Όταν συναντάς έργα του σε μουσεία και πινακοθήκες, τα ξεχωρίζεις αμέσως, δεν τα προσπερνάς και δύσκολα τα ξεχνάς. Είναι μοναδικά! Στέκεσαι και τα παρατηρείς. Η πνευματικότητά τους αποτυπώνεται στα χρώματα και στα βλέμματα των μορφών του.

Αυτό ένιωσα όταν ήμουν φοιτήτρια αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ, το 2014, όταν επισκέφθηκα την περιοδική έκθεση «Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος πριν από τον Ελληνικό Γκρέκο» στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και ειδικότερα αντικρίζοντας την εικόνα του «Η προσκύνηση των Μάγων» που αποτελεί μόνιμο έκθεμα στο Μουσείο Μπενάκη. Αυτή η επαφή ήταν αρκετή για να θελήσω να μελετήσω το έργο του. Έτσι, όταν χρειάστηκα θέμα εργασίας, στο μάθημα «Μεταβυζαντινή Ζωγραφική» που παρακολουθούσα εκείνο το εξάμηνο, με καθηγήτρια την αείμνηστη Μαρία Κωνσταντουδάκη, επέλεξα τρεις Κρητικούς ζωγράφους του 16ου αιώνα, τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, τον Μιχαήλ Δαμασκηνό και τον Γεώργιο Κλόντζα.

Τα έργα τους είχαν κάτι κοινό. Βυζαντινή τεχνοτροπία με επιρροές από τη δυτική – αναγεννησιακή τέχνη. Αυτό το ζωγραφικό ύφος οι μελετητές αποκαλούν «Κρητική Σχολή». Είναι ένα πάντρεμα ανατολικής και δυτικής τέχνης που συνέβη μόνο στην Κρήτη. Αυτό είναι φανερό και στα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου. Από τα πρώτα έργα που ζωγράφισε στην Κρήτη έως τα τελευταία του, στο Τολέδο. Οι μετέπειτα λεπτές και μακρόστενες μορφές του, στους εμβληματικούς πίνακές του στην Ισπανία, εκτός από το κίνημα του μανιερισμού, μας παραπέμπουν στην πνευματικότητα των βυζαντινών αγίων.

Στο βιβλίο μου θέλησα να αναδείξω την Κρητική περίοδο της ζωής και της τέχνης του Θεοτοκόπουλου, που αν και δεν είναι τόσο γνωστή στο ευρύ κοινό, ωστόσο ήταν καθοριστική για την καλλιτεχνική του εξέλιξη.

– Μιλήστε μας για το βιβλίο σας…

Το βιβλίο μου απευθύνεται σε ηλικίες από 8 ετών και πάνω. Είναι μια προσπάθεια στην οποία συμμετείχαν και οι εκδόσεις «24 γράμματα» και ουσιαστικά πρόκειται για ένα ταξίδι γνωριμίας με τον σπουδαίο Κρητικό ζωγράφο. Ξεκινάει στα μέσα του 16ου αιώνα, την εποχή που το νησί βρισκόταν υπό Ενετική κατοχή. Μέσα σε αυτούς τους αιώνες της Ενετοκρατίας είχε μετατραπεί σε πολιτισμικό και εμπορικό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου. Στο σπουδαιότερο λιμάνι του, την καστροπολιτεία του Χάνδακα, το σημερινό Ηράκλειο, συναντάμε στις σελίδες του βιβλίου τον έφηβο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, μαθητή σε ένα εργαστήριο εικόνων μαζί με άλλους ομότεχνους του συμπατριώτες. Στο βιβλίο μου αναδεικνύεται το πόσο καθοριστική υπήρξε για τη μετέπειτα πορεία και την καλλιτεχνική εξέλιξη του ζωγράφου η μαθητεία του στο Κρητικό εργαστήριο και η ζωή του στον Χάνδακα.

– Γιατί πιστεύετε ότι ένα παιδί χρειάζεται να διαβάσει αυτό το βιβλίο;

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ξεκίνησε από την κατακτημένη στους Βενετούς Κρήτη και κατάφερε να ξεπεράσει τους πιο διάσημους από τους σύγχρονούς του στις μεγάλες πόλεις της Δύσης, μένοντας γνωστός παγκοσμίως με τον προσωνύμιο «Ελ Γκρέκο» που στη Βενετική διάλεκτο σημαίνει «Ο Έλληνας».

Ο γενναίος Κρητικός μπορεί να μας εμπνεύσει και σήμερα, με το πάθος και την προσήλωση με την οποία κυνήγησε τα όνειρά του χωρίς να διστάσει ή να αποθαρρυνθεί από δυσκολίες και αμφισβητήσεις που ορθώθηκαν στη διαδρομή του. Από την Κρήτη, έφθασε στο Τολέδο, ενώ η φήμη και η επιρροή του άγγιξαν την αιωνιότητα. Όπως έγραψε για αυτόν ο συμπατριώτης του Νίκος Καζαντζάκης στο βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο», το πρόσταγμά του που παραμένει ανεξίτηλο μέσα στο χρόνο είναι: «Φτάσε όπου δεν μπορείς»! Γιατί κάπως έτσι γίνονται τα θαύματα!

«Ο Δομήνικος από την Κρήτη» γράφτηκε με πολύ μεράκι και αγάπη για την τέχνη και την ιστορία του τόπου μας, με πρόθεση να φέρει μικρούς και μεγάλους πιο κοντά στην ελληνική τέχνη.

Η ιστορία του Δομήνικου μπορεί να γίνει κινητήρια δύναμη για κάθε παιδί που κάνει μεγάλα όνειρα και ελπίζει. Ίσως η πορεία του Κρητικού καλλιτέχνη να εμπνεύσει τους αναγνώστες, πλημμυρίζοντάς τους με αγάπη και θάρρος για τη ζωή.

– Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

Στόχος μου, εκτός από ένα ταξίδι των μαθητών στο χώρο, στο χρόνο και την τέχνη, είναι να τους παρακινήσω να επισκέπτονται μουσεία και εκθέσεις που φιλοξενούν έργα του Θεοτοκόπουλου, όπως το Μουσείο Μπενάκη, την Εθνική Πινακοθήκη και το Μουσείο Γουλανδρή Σύγχρονης Τέχνης.

Για τον λόγο αυτό ήδη έχω παρουσιάσει το βιβλίο σε δύο μουσεία, στο Παιδικό Μουσείο της Αθήνας και στο Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου. Αλλά και σε συλλόγους όπως το Λύκειο Ελληνίδων – παράρτημα Ραφήνας καθώς και στον Επιμορφωτικό Σύλλογο – Βιβλιοθήκη Νέας Μάκρης.

Το βιβλίο έχει «ταξιδέψει» και στο εξωτερικό, στην ορθόδοξη ενορία του Αγίου Νικολάου στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας, ενώ έχουν γίνει και πολλές διαδραστικές παρουσιάσεις σε σχολικές τάξεις.

Ταυτόχρονα εγώ η ίδια έχω διασκευάσει το βιβλίο σε θεατρικό έργο, με περισσότερους χαρακτήρες, πλοκή και τραγούδια σε ρυθμό Κρητικής Μαντινάδας. Μια επιθυμία μου είναι αυτό το έργο να ανέβει από κάποιο θίασο, ώστε να μπορέσουν ακόμη περισσότερα παιδιά να γνωρίσουν τον Κρητικό ζωγράφο που κατέκτησε όλη τη Δύση.