Μάτε: Το ρόφημα που ενώνει τους ποδοσφαιριστές και ταξιδεύει από τη Νότια Αμερική σε ολόκληρο τον κόσμο
Μέχρι σχετικά πρόσφατα, το μάτε – ένα καφεϊνούχο ρόφημα που παρασκευάζεται με την εκχύλιση αποξηραμένων φύλλων σε ζεστό νερό και προφέρεται «μάτε» – αποτελούσε κυρίως υπόθεση της Νότιας Αμερικής. Στην Αργεντινή, την Ουρουγουάη, την Παραγουάη και σε περιοχές της Βραζιλίας, η κατανάλωσή του συνοδεύεται από μια σχεδόν τελετουργική προσήλωση. Για τον υπόλοιπο κόσμο, ωστόσο, παρέμενε για χρόνια κάτι σχετικά άγνωστο.
Αυτό έχει αλλάξει αισθητά τα τελευταία χρόνια, με το ποδόσφαιρο να παίζει καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της συνήθειας. Οι ποδοσφαιριστές μεταφέρουν μαζί τους κάτι περισσότερο από ένα αγαπημένο ρόφημα: κουβαλούν ένα κομμάτι της πατρίδας τους, μια καθημερινή συνήθεια που τους συνδέει με τις ρίζες τους, ακόμη και όταν βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το σπίτι τους.
Πλέον, οι εικόνες είναι οικείες. Ποδοσφαιριστές επιβιβάζονται στο πούλμαν της ομάδας, συζητούν πριν από τις αναμετρήσεις ή χαλαρώνουν στα αποδυτήρια, κρατώντας στο ένα χέρι το χαρακτηριστικό μικρό κύπελλο και στο άλλο ένα θερμός με ζεστό νερό. Ο Λιονέλ Μέσι, ο Λουίς Σουάρες, ο Έμι Μαρτίνες, ο Ντάργουιν Νούνιες και πολλοί ακόμη έχουν κάνει το μάτε αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινότητάς τους.
Ο Έρλινγκ Χάαλαντ είναι ένας από τους πιο πρόσφατους που μυήθηκαν σε αυτή τη συνήθεια. Την Κυριακή δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια φωτογραφία του με ένα κύπελλο μάτε, ευχαριστώντας τους νυν και πρώην συμπαίκτες του στη Μάντσεστερ Σίτι, Έντσο Φερνάντες, Χουλιάν Άλβαρες και Χερόνιμο Ρούλι, επειδή τον σύστησαν, όπως έγραψε, σε «αυτό το υπέροχο ρόφημα».
Ίσως κάποιος να έχει ήδη δοκιμάσει το μάτε, ρουφώντας το υγρό μέσα από το χαρακτηριστικό μεταλλικό καλαμάκι, τη λεγόμενη μπομπίγια, και ανακαλύπτοντας τη χορτώδη, ελαφρώς πικρή γεύση του. Το κύπελλο, που παραδοσιακά κατασκευάζεται από αποξηραμένη και κατάλληλα διαμορφωμένη κολοκύθα, γνωστή ως καλαμπάσα, μπορεί επίσης να είναι ξύλινο, γυάλινο ή μεταλλικό. Συχνά περνά από χέρι σε χέρι, από φίλο σε φίλο, μετατρέποντας την κατανάλωση του ροφήματος σε μια κοινή εμπειρία.
Από το Μουντιάλ του Κατάρ στην παγκόσμια ποδοσφαιρική κουλτούρα
Το μάτε βρέθηκε στο προσκήνιο κατά τη διάρκεια του Copa América το 2024, όταν οι Νοτιοαμερικανοί ποδοσφαιριστές μετέφεραν τα κύπελλά τους σε κάθε γωνιά των Ηνωμένων Πολιτειών. Δύο χρόνια νωρίτερα, στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ, η εθνική Αργεντινής είχε φροντίσει να πάρει μαζί της περίπου 240 κιλά φύλλων μάτε.
«Οι παίκτες είναι όλοι φανατικοί με αυτό», είχε δηλώσει στη διάρκεια της διοργάνωσης ο Φελίπε Κοτέλο, υπεύθυνος Τύπου της εθνικής Ουρουγουάης. «Το πίνουν συνεχώς. Δεν πρόκειται να τελειώσει. Αλλά, αν τελειώσει, θα φροντίσουμε απλώς να μας στείλουν κι άλλο».
Το μάτε παρασκευάζεται από τα φύλλα του φυτού yerba mate, ενός είδους αειθαλούς φυτού της οικογένειας των πουρναριών, που είναι αυτοφυές στη Νότια Αμερική. Θεωρείται ότι η κατανάλωσή του ξεκίνησε από τους Γκουαρανί, έναν αυτόχθονα λαό που κατοικούσε και εξακολουθεί να κατοικεί στην περιοχή της σημερινής Παραγουάης, καθώς και σε τμήματα της Αργεντινής, της Ουρουγουάης και της νότιας Βραζιλίας.
Για πολλούς ανθρώπους, αυτή ακριβώς η σύνδεση με το παρελθόν αποτελεί σημαντικό μέρος της γοητείας του.
Ενέργεια, συγκέντρωση και πιθανά οφέλη για τους αθλητές
Το μάτε περιέχει αντιοξειδωτικά, βιταμίνες και μέταλλα, ενώ συχνά του αποδίδονται και άλλες ευεργετικές ιδιότητες. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι συμβάλλει στον περιορισμό της όρεξης. Η περιεκτικότητά του σε καφεΐνη είναι μικρότερη από εκείνη του καφέ, αλλά μεγαλύτερη από εκείνη του μαύρου τσαγιού, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της εγρήγορσης και των επιπέδων ενέργειας.
Ο Χοσέ Μπλέσα, επικεφαλής αθλητικής διατροφής στη Βασιλεία της Ελβετίας, έχει εργαστεί στο παρελθόν στην Αλ Νασρ της Σαουδικής Αραβίας, όπου συνεργάστηκε με τον Κριστιάνο Ρονάλντο, έναν από τους πιο γνωστούς μη Νοτιοαμερικανούς λάτρεις του μάτε.
Όπως εξηγεί, η κατανάλωσή του μπορεί να συνδέεται με ορισμένα οφέλη για τους ποδοσφαιριστές.
Οι παίκτες που πίνουν μάτε τείνουν να ενυδατώνονται καλύτερα, καθώς καταναλώνουν περισσότερα υγρά. Περιέχει καφεΐνη, η οποία έχει αποδεδειγμένα οφέλη για την αθλητική απόδοση, ενισχύοντας την αντοχή, την ενέργεια, ακόμη και τη νοητική συγκέντρωση. Παράλληλα, περιέχει αντιοξειδωτικά που μπορούν να συμβάλουν στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος, καταπολεμώντας τις ελεύθερες ρίζες.
Δεν υπάρχει, άλλωστε, ένα κοινό πρόγραμμα για όλους. Κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του συνήθειες, τη δική του ώρα και τον δικό του τρόπο να απολαμβάνει το ρόφημα. Και ακριβώς αυτή η καθημερινή επανάληψη είναι που μετατρέπει το μάτε από ένα απλό ρόφημα σε ολόκληρο τρόπο ζωής.
Μια καθημερινή τελετουργία που φέρνει τους ανθρώπους κοντά
Στην αποστολή της Ουρουγουάης για το Copa América του 2024, ο Σουάρες, ο Ρόναλντ Αραούχο, ο Νικολάς ντε λα Κρουζ, ο Αγκουστίν Κανομπιό και ο Ροντρίγκο Μπεντανκούρ ήταν ανάμεσα στους πιο ένθερμους υποστηρικτές του μάτε.
Στην Αργεντινή, αντίστοιχα, ξεχώριζαν οι Έμι Μαρτίνες, Νίκο Γκονσάλες, Λισάντρο Μαρτίνες και Αλέξις Μακ Άλιστερ, μαζί φυσικά με τον Μέσι και τον Ροντρίγκο ντε Πολ. Οι δύο τελευταίοι είχαν μάλιστα καθιερώσει μια καθημερινή συνάντηση για μάτε στο δωμάτιο του Μέσι, στις 9.30 το πρωί.
Η πανδημία του κορονοϊού επηρέασε αναπόφευκτα αυτή τη συνήθεια, καθώς η κοινή χρήση του ίδιου κυπέλλου και του ίδιου καλαμακιού έγινε λιγότερο αυτονόητη. Ωστόσο, ο κοινωνικός χαρακτήρας του μάτε παρέμεινε στο επίκεντρο.
Και, φυσικά, η σχέση των ανθρώπων με το ρόφημα ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του ποδοσφαίρου.
Στην Αργεντινή, το μάτε είναι τρόπος ζωής
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Εθνικού Ινστιτούτου Μάτε της Αργεντινής, η ετήσια κατά κεφαλήν κατανάλωση στη χώρα έχει ξεπεράσει τα έξι κιλά, ενώ το ρόφημα υπάρχει σε περισσότερα από εννέα στα δέκα νοικοκυριά.
Υπάρχει ακόμη και Εθνική Ημέρα Μάτε, ενώ έχουν αναδειχθεί ειδικοί γευσιγνώστες, γνωστοί ως mate sommeliers. Η δημοτικότητα του ροφήματος έχει οδηγήσει ακόμη και στη δημιουργία παγωτού με γεύση μάτε, αλλά και πατατακίων με την ίδια γεύση, σε συσκευασίες που φέρουν το πρόσωπο του Μέσι.
Ανάμεσα στους γνωστούς λάτρεις του ήταν και ο εκλιπών πάπας Φραγκίσκος, ο οποίος είχε γεννηθεί στο Μπουένος Άιρες.
Η Ουρουγουάη δεν βρίσκεται πίσω σε αυτόν τον βαθμό αφοσίωσης. Το 2024, μια εικαστική εγκατάσταση στην πλατεία Ανεξαρτησίας του Μοντεβιδέο παρουσίασε τεράστια, πολύχρωμα κύπελλα μάτε. Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022, η μασκότ της εθνικής ομάδας ήταν ο Μποτίχα, ένα θερμός σε ανθρώπινο μέγεθος. Και όταν το 2019 δημιουργήθηκε emoji για το μάτε, η χώρα το υποδέχθηκε με ενθουσιασμό.
Μερικές φορές, βέβαια, αυτός ο ενθουσιασμός ξεπερνά τα όρια της απλής προτίμησης και αγγίζει τα όρια της εθνικής υπερηφάνειας.
Το 2022, προκλήθηκε έντονη αντιπαράθεση όταν έγινε γνωστό ότι τα φύλλα μάτε που είχε μεταφέρει η Αργεντινή στο Κατάρ είχαν καλλιεργηθεί στην Ουρουγουάη και υποστεί επεξεργασία στη Βραζιλία.
«Ασυνήθιστο και ανεξήγητο», είχε σχολιάσει με οργή ο Λουίς Παστόρι, πρώην μέλος του κοινοβουλίου της Αργεντινής. «Υπάρχουν δεκάδες εξαιρετικές μάρκες στην Αργεντινή. Είναι σχεδόν πρόκληση».
Η ποδοσφαιρική ομοσπονδία της Αργεντινής αντιμετώπισε με χιούμορ τις αντιδράσεις, φρόντισε όμως να μην επαναλάβει το ίδιο λάθος στο Copa América του 2024. Εκείνη τη φορά, οι παίκτες κατανάλωναν το μάτε της Cachamai, μιας αργεντίνικης εταιρείας που έγινε επίσημος χορηγός. Έτσι, οι συσκευασίες των προϊόντων της στην εγχώρια αγορά κυκλοφόρησαν με τις μορφές του Μέσι, του Μαρτίνες και του Άλβαρες.
Από τη Νότια Αμερική στα αποδυτήρια της Ευρώπης
Η διεθνής εξάπλωση του μάτε αποτελεί από μόνη της μια ξεχωριστή ιστορία. Το ρόφημα είναι επίσης δημοφιλές στη Συρία και τον Λίβανο, ενώ έχει πλέον αποκτήσει ισχυρή παρουσία και στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο.
Ο Γάλλος επιθετικός Αντουάν Γκριεζμάν είναι ένας από τους πιο αφοσιωμένους καταναλωτές του. Παράλληλα, όπου κι αν αγωνίζονται Αργεντινοί και Ουρουγουανοί ποδοσφαιριστές —και, σε μικρότερο βαθμό, Παραγουανοί και Βραζιλιάνοι— η συνήθεια βρίσκει νέους οπαδούς. Ο Χάαλαντ αποτελεί το πιο πρόσφατο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η περιγραφή του αποτυπώνει με εύστοχο τρόπο τη γοητεία του μάτε. Δεν είναι τόσο η γεύση του ούτε αποκλειστικά τα πιθανά οφέλη του για τον οργανισμό. Είναι η ρουτίνα, η κοινή εμπειρία, η αφορμή για να έρθουν οι άνθρωποι πιο κοντά.
Σε έναν κόσμο όπου οι ευκαιρίες για ουσιαστική ανθρώπινη επαφή συχνά περιορίζονται, το μάτε δημιουργεί έναν απλό χώρο συνάντησης. Ένα θερμός, ένα κύπελλο και λίγος χρόνος αρκούν για να ξεκινήσει μια συζήτηση, να δημιουργηθεί μια φιλία ή να διατηρηθεί ζωντανή η σύνδεση με την πατρίδα.