Λε Κορμπιζιέ: Ο άνδρας που επηρέασε τους Έλληνες αρχιτέκτονες και διαμόρφωσε τον μοντερνισμό στην Ελλάδα

Την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, ένας 20χρονος άνδρας από την Ελβετία ανεβαίνει για ακόμη μία φορά στην Ακρόπολη. Για τρεις εβδομάδες επιστρέφει καθημερινά στον βράχο, μελετά τον Παρθενώνα, σχεδιάζει αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες και καταγράφει τις σκέψεις του σε ένα μικρό σημειωματάριο. «Παραμένω ανίκανος να καταλάβω το μεγαλείο αυτού του πράγματος. Ένας άγριος και απελπισμένος αγώνας», σημειώνει.

Πρόκειται για τον Σαρλ-Εντουάρ Ζανρέ-Γκρι (Charles-Édouard Jeanneret-Gris), ο οποίος λίγα χρόνια αργότερα θα γίνει γνωστός ως Λε Κορμπιζιέ. Η επίσκεψή του στην Αθήνα και η μελέτη της Ακρόπολης θα αποτελέσουν σημαντικό σταθμό στη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής του σκέψης.

Πολλές δεκαετίες αργότερα, σε συνέντευξή του, θα αναφερθεί στη σημασία που είχε για τον ίδιο ο Παρθενώνας: «Οι αρχαίοι Έλληνες έκαναν κάτι συναρπαστικά παράδοξο. Σμίλεψαν σαν ζάχαρη ένα μάρμαρο, ένα φανταστικό κατασκεύασμα, του οποίου τα τρίγλυφα και όλες αυτές οι λεπτομέρειες έγιναν με τόση τέχνη που το μόνο που μπορείς να κάνεις μπροστά του είναι να βγάλεις το καπέλο σου. Θεωρητικά ο Παρθενώνας δεν είναι λειτουργικός, αλλά η παρουσία του δείχνει πόσο περιοριστική είναι η έννοια του λειτουργικού. Ο ναός είναι απλή, καθαρή αρχιτεκτονική και είναι λειτουργικός γιατί μας συγκινεί. Ο Παρθενώνας είναι σίγουρα ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ανθρωπότητας κι αν με ρωτάτε πώς πρέπει να ανηφορίζει κανείς στην Ακρόπολη για να τον δει, πεζή ή με αυτοκίνητο, εγώ σας απαντώ: με τα γόνατα!».

Για τον Λε Κορμπιζιέ, τον αρχιτέκτονα, πολεοδόμο και θεωρητικό που συνδέθηκε με την εξέλιξη της μοντέρνας αρχιτεκτονικής, η Ακρόπολη και τα μνημεία της δεν αποτέλεσαν απλώς αντικείμενο μελέτης. Ο Παρθενώνας κατέλαβε κεντρική θέση στη σκέψη και στο έργο του και αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη θεωρητική του προσέγγιση στην αρχιτεκτονική.

Στα βιβλία και στα κείμενά του αναφέρεται επανειλημμένα στον Παρθενώνα και στη σχέση του με το φυσικό τοπίο και το φως. Η αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική τον ενδιαφέρει όχι ως πρότυπο προς αντιγραφή, αλλά ως παράδειγμα αρχιτεκτονικής σύνθεσης και οργάνωσης του χώρου.

«Για 21 μέρες εργάστηκα αδιάκοπα στην Ακρόπολη τρεφόμενος από το θαυμάσιο θέαμα. Αναρωτιέμαι, τι μπόρεσα να κάνω σε αυτές τις 21 μέρες. Αυτό που ξέρω είναι πως πήρα μία ιδέα της αδιαφιλονίκητης αλήθειας. Έφυγα συντριμμένος από μία αλήθεια που δεν είναι γελαστή, που δεν είναι ανάλαφρη, μα γερή, μοναδική, αδυσώπητη. Δεν είχα ακόμα αντρωθεί και στη ζωή που ανοιγόταν μπροστά μου μού έμενε να γίνω ένας χαρακτήρας. Προσπάθησα να δράσω και να δημιουργήσω ένα έργο αρμονικό και ανθρώπινο. Έκανα ό,τι έκανα με αυτή την Ακρόπολη στο βάθος του εαυτού μου…» θα τονίσει το 1933, σε διάλεξή του στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, όταν πλέον είχε αναγνωριστεί διεθνώς ως ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μοντέρνας αρχιτεκτονικής.

Η επιρροή του στην ελληνική αρχιτεκτονική

Από το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, ο Λε Κορμπιζιέ επηρεάζει σημαντικά τους Έλληνες αρχιτέκτονες και τη διαμόρφωση του μοντερνισμού στην Ελλάδα. Στα κείμενα και στα μανιφέστα του αναφέρεται συχνά σε ιδέες και αρχές της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής, τις οποίες εντάσσει στη δική του αντίληψη για τη σύγχρονη αρχιτεκτονική.

Η προσέγγισή του δεν βασίζεται στην αναπαραγωγή των κλασικών μορφών. Αντίθετα, αναζητά μέσα στην αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική αρχές που μπορούν να μεταφερθούν στη σύγχρονη εποχή και να συνδυαστούν με νέα υλικά και νέες αρχιτεκτονικές ανάγκες.

«Η Ακαδημία (σ.σ. ο ακαδημαϊσμός, η αυστηρή προσήλωση στην παράδοση) κολακεύει την ανθρώπινη τεμπελιά. Εγώ στα ταξίδια μου, στην Ακρόπολή μου, έμαθα να σκέφτομαι, να κοιτάζω, να πηγαίνω στο βάθος του προβλήματος», λέει.

Η επιρροή του στη διαμόρφωση και τη συγκρότηση του μοντερνισμού στην Ελλάδα υπήρξε σημαντική. Το έργο και οι θεωρίες του συνέβαλαν στη συζήτηση για τη σχέση ανάμεσα στην ελληνική αρχιτεκτονική παράδοση και τις νέες αρχιτεκτονικές τάσεις του 20ού αιώνα.

Ακόμη και το ψευδώνυμο Λε Κορμπιζιέ, που επέλεξε ο ίδιος, συνδέεται με τη νέα ταυτότητα που διαμόρφωσε ως αρχιτέκτονας και θεωρητικός. Στο έργο του συνδύασε τη ρήξη με την ακαδημαϊκή παράδοση με την αναζήτηση νέων αρχών για την αρχιτεκτονική και την πολεοδομία.

Η Ακρόπολη παρέμεινε σε όλη αυτή τη διαδρομή ένα σταθερό σημείο αναφοράς. Η μελέτη του Παρθενώνα και της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής αποτέλεσε για τον Λε Κορμπιζιέ μία από τις σημαντικές αφετηρίες για τη διαμόρφωση της δικής του αρχιτεκτονικής σκέψης, η οποία επηρέασε βαθιά την πορεία της μοντέρνας αρχιτεκτονικής και, μέσα από αυτήν, και την ελληνική αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα, σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ.