Κύπρου Γεώργιος: 1400 χρόνια Ακαθίστου Ύμνου

• Του Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου κ.κ. Γεωργίου

Ἡ Ἐκκλησία πάντα σεμνύνεται γιὰ τὸ πρόσωπο τῆς Θεοτόκου. Τὴν γεραίρει ἀκατάπαυστα καὶ τὴν τοποθετεῖ πάνω καὶ ἀπὸ ἀγγέλους καὶ ἀρχαγγέλους, στὸ μεθόριο τῆς Θεότητος καὶ τῆς ἀνθρωπότητος.

Τὰ Χερουβὶμ καὶ τὰ Σεραφὶμ πετοῦν φοβισμένα γύρω ἀπὸ τὸν θρόνο τοῦ Θεοῦ. Μιὰ λειτουργική μας εὐχή, ἀναφερόμενη σ’ αὐτό, λέγει ὅτι: «Κύκλῳ ἑστῶτα καὶ περιιπτάμενα, φόβῳ τῆς ἀπροσίτου δόξης κατακαλύπτεται». Γιὰ τὴν Παναγία, ὅμως, εἶναι γραμμένο στὴν Ἁγία Γραφή: «Παρέστη ἡ βασίλισσα ἐκ δεξιῶν σου, ἐν ἱματισμῷ διαχρύσῳ, περιβεβλημένη, πεποικιλμένη». Περιβεβλημένη τὶς ἀρετές της σὰν ἄλλον πολύτιμο, χρυσοῦν, διάκοσμο, παρίσταται στὸν θρόνο τοῦ Θεοῦ.

Καὶ δὲν εἶναι ἀνεξήγητη αὐτὴ ἡ τιμή, ποὺ ἀπολαμβάνει ἀπὸ ὅλους μας ἡ Παναγία. Εἶναι μοναδικὴ καὶ ἀνεπανάληπτη ἡ θέση της στὸ ἀνθρώπινο γένος. Ἅγιοι καὶ μεγάλοι ὑπῆρξαν, ἀνὰ τοὺς αἰῶνες, πολλοί. Ὑπῆρξαν ἅγιοι, οἱ ὁποῖοι γιὰ τὴν πολλὴν ἀρετή τους δὲν γνώρισαν θάνατο, ἀλλὰ μεταφέρθηκαν ζῶντες στοὺς οὐρανούς, ὅπως ὁ προφήτης Ἠλίας καὶ ὁ δίκαιος Ἐνώχ. Ὑπῆρξαν ἄλλοι, ὅπως ὁ Ἀπόστολος Παῦλος, ποὺ ἔλεγαν συνειδητά: «ζῶ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός». Ἡ Παναγία, ὅμως, διαφέρει ἀπὸ ὅλους αὐτούς, καὶ θὰ διαφέρει καὶ θὰ ὑπερέχει ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀνθρώπους, ποὺ θὰ περάσουν ἀπὸ τὴ γῆ μέχρι τὴ συντέλεια τῶν αἰώνων· γιατὶ εἶναι τὸ μοναδικὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο, μὲ τὸ ὁποῖο ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς συνδέεται μὲ μιὰ μοναδικὴ καὶ ἀνεπανάληπτη σχέση. Γιὰ ὅλους τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους, ὁ Χριστὸς εἶναι ὁ δημιουργός, ὁ σωτήρας, ὁ λυτρωτής, ὁ εὐεργέτης. Γιὰ τὴν Παναγία εἶναι ταυτόχρονα καὶ ὁ Υἱός. Μόνη αὐτὴ Τὸν ἐκυοφόρησε καὶ μόνη αὐτὴ ἐκπλήρωσε πλήρως τὸν σκοπό, γιὰ τὸν ὁποῖο δημιουργηθήκαμε, νὰ ἑνωθοῦμε, δηλαδή, μὲ τὸν Θεό. Στοὺς ἐννέα μῆνες, ποὺ ἐβάστασε τὸν Χριστὸ στὴν ἄχραντη γαστέρα της, οἱ βιολογικές της λειτουργίες ταυτίστηκαν μὲ τὶς βιολογικὲς λειτουργίες τοῦ Υἱοῦ της.

Κατὰ τὴν Ὑμνολογία μας, ἡ Παναγία ἔγινε «ὁ βασιλικὸς θάλαμος, ἐν ᾧ τὸ παράδοξον τῆς ἀπορρήτου ἑνώσεως, τῶν συνελθουσῶν ἐπὶ Χριστοῦ φύσεων, ἐτελεσιουργήθη μυστήριον». Ἡ θεία φύσις προσέλαβε στὴ μήτρα τῆς Θεοτόκου τὴν ἀνθρωπίνη φύση καί, ἔτσι, ἐγεννήθη, ἐξ αὐτῆς, ὁ Θεάνθρωπος Ἰησοῦς Χριστός. Ἔγινε, μὲ τὸν τρόπο αὐτό, ἡ Θεοτόκος «αἰτία τῆς τῶν πάντων θεώσεως», «ἡ κλῖμαξ δι΄ ἧς κατέβη ὁ Θεός», «ἡ γέφυρα ἡ μετάγουσα τοὺς ἐκ γῆς πρὸς οὐρανόν».

Πάμπολλες εἶναι οἱ ἡμέρες τοῦ ἔτους, ποὺ ἀφιερώθηκαν πρὸς τιμὴ συγκεκριμένων σταθμῶν τῆς ζωῆς τῆς Θεοτόκου: Τιμοῦμε τὴ Γέννηση, τὰ Εἰσόδια, τὸν Εὐαγγελισμό, τὴν Κοίμησή της. Τελοῦμε σύναξη πρὸς τιμή της καὶ τὴν ἑπομένη τῶν Χριστουγέννων. Ἔχουμε, ἀκόμη, καὶ μέρες πρὸς τιμὴ θεομητορικῶν ἀμφίων, ὅπως εἶναι ἡ ἁγία Ζώνη καὶ ἡ τίμια Ἐσθήτα της. Ὑπάρχουν καὶ τοπικὲς ἑορτές, κατὰ τὶς ὁποῖες, τιμῶνται καὶ θαυματουργὲς εἰκόνες της.

Στὴν Παναγία εἶναι ἀφιερωμένο καὶ τὸ Σάββατο τῆς Ε΄ Ἑβδομάδος τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, γνωστὸ καὶ ὡς Σάββατο τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου. Σ’ αὐτὸ ψάλλεται ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, εἴτε σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴ Θεία Λειτουργία, εἴτε τὸ ἑσπέρας τῆς Παρασκευῆς, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὸ μικρὸ Ἀπόδειπνο. Μὰ καὶ στὶς τέσσερις πρῶτες Παρασκευὲς τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ψάλλεται τμηματικὰ ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, μὲ τὸ ὄνομα «Ἀκολουθία τῶν Χαιρετισμῶν».

Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος πρὸς τὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο εἶναι ἡ ἀκολουθία, ποὺ ἀγαπήθηκε περισσότερο ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἄλλη ἀκολουθία στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς κληρικοὺς καὶ μοναχούς, πολλοὶ λαϊκοί, εὐσεβεῖς Χριστιανοί, τελοῦν καθημερινά, στὴν προσωπική τους προσευχή, τὴν ἀκολουθία τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου.

Οἱ 24 Οἶκοι τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου ἀποτελοῦσαν τὸ «Κοντάκιον» εἰς τὴν ἑορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου. Τὰ Κοντάκια ἀντικαταστάθηκαν ἐνωρὶς ἀπὸ τοὺς «Κανόνες», οἱ ὁποῖοι ἀγαπήθηκαν πιὸ πολὺ ἀπὸ τὸν λαό, γι’ αὐτὸ καὶ τὰ περισσότερα Κοντάκια χάθηκαν. Τὸ μόνο Κοντάκιο ποὺ διασώθηκε πλῆρες εἶναι ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, λόγῳ τῆς συχνῆς χρήσης του ἀπὸ τοὺς πιστούς.

Γιὰ πρώτη φορὰ ἐψάλη ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀκολουθία τῆς ἑορτῆς τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, τὸ 626 μ.Χ., μὲ ἀφορμὴ τὴ διάσωση τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τὴν πολιορκία τῶν Ἀβάρων. Ὁ αὐτοκράτορας Ἡράκλειος (610-641) ἀπουσίαζε μὲ τὸν στρατό, πολεμώντας τοὺς Πέρσες, καὶ οἱ λίγοι ὑπερασπιστὲς τῆς Βασιλίδος τῶν πόλεων, ἐνθαρρυνόμενοι καὶ ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Σέργιο Α΄ (610-638), προσέτρεξαν στὴν προστασία τῆς Θεοτόκου. Καί, πράγματι, οἱ θερμὲς προσευχὲς τοῦ λαοῦ εἶχαν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐπέμβαση τῆς Ὑπερμάχου Στρατηγοῦ, ἡ ὁποία μὲ μίαν πρωτοφανῆ ἀνεμοθύελλα βύθισε τὰ πλοῖα τῶν Ἀβάρων καὶ ἔλυσε τὴν πολιορκία τῆς Θεοφρουρήτου Πόλεως.

Εἰς ἐκδήλωση εὐχαριστίας, οἱ πιστοὶ συναθροίστηκαν, τότε, στὴν Παναγία τῶν Βλαχερνῶν καὶ σὲ ὁλονύκτια ἀκολουθία ἐψάλη ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος. Ἡ παράδοση ἀναφέρει ὅτι ἐκεῖνο τὸ βράδυ εἶχε συντεθεῖ καὶ ψαλεῖ γιὰ πρώτη φορὰ ὁ γνωστὸς ὕμνος «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ τὰ νικητήρια…».

Πέρασαν 1400 χρόνια ἀπὸ τότε. Καὶ ἡ Ἐκκλησία δὲν ἔπαυσε νὰ ψάλλει μὲ ἰδιαίτερη εὐλάβεια καὶ σεβασμὸ τὸν Ἀκάθιστο Ὕμνο πρὸς τὴν Θεοτόκο, παρὰ τὶς δυσκολίες καὶ τὶς ἀνατροπὲς τῆς Ἱστορίας, τόσο γιὰ τὴν Κωνσταντινούπολη, ὅσο καὶ γιὰ πολλὲς ἄλλες Χριστιανικὲς πόλεις.

Παρ’ ὅλο ποὺ τὸ γεγονὸς τῆς διάσωσης τῆς Κωνσταντινούπολης ἀπὸ τοὺς Ἀβάρους, ποὺ οὐσιαστικὰ ἐπέβαλε τὴν ἀκολουθία αὐτὴ στὴν Ἐκκλησία, δὲν ἔγινε τὴν περίοδο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἀλλὰ μέσα στὸν Αὔγουστο, ἐν τούτοις καθιερώθηκε ἡ τέλεσή της μέσα στὴν περίοδο αὐτὴ γιὰ δύο λόγους. Πρῶτον, στὴ Μεγάλη Τεσσαρακοστὴ ἐμπίπτει πάντα ἡ μεγάλη γιορτὴ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Κι ἐπειδὴ ὁ πένθιμος χαρακτῆρας τῶν ἡμερῶν δὲν ἐπιτρέπει τὴν ὕπαρξη προεορτίων καὶ μεθεόρτων, ὅπως συμβαίνει μὲ κάθε μεγάλη γιορτὴ τῆς Ἐκκλησίας μας, τοποθετήθηκε ἡ ἀκολουθία αὐτὴ κάθε Παρασκευὴ τῆς Τεσσαρακοστῆς γιὰ νὰ ἔχει αὐτὸν τὸν ρόλο. Καὶ δεύτερον, ζητοῦμε τὴ βοήθεια τῆς Θεοτόκου ποὺ εἶναι ἡ «σκέπη τοῦ κόσμου» πλατύτερη ἀπὸ ἐκείνη τὴ νεφέλη ποὺ σκίαζε τὸν ἀρχαῖο Ἰσραὴλ μέσα στὴν ἔρημο, νὰ ἔρχεται ἀρωγὸς στὸν ἀνάντη ἀγῶνα μας πρὸς τὸν σταυρὸ καὶ τὴν ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ἀκολουθία τοῦ Ἀκαθίστου Ὕμνου ἔχει πανηγυρικὸ χαρακτῆρα καὶ διαφέρει ἀπὸ τὸν πένθιμο χαρακτῆρα τῶν ἄλλων ἀκολουθιῶν τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Μοιάζει, θὰ λέγαμε, μὲ ὄαση χαρᾶς μέσα στὴν τραχεῖαν ἔρημο τῶν ἀγώνων τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς. Μιὰ ὄαση ποὺ ξεκουράζει τοὺς πιστοὺς καὶ τοὺς ἐνδυναμώνει πρὸς συνέχιση τοῦ ἀγῶνα.

Στὴν Θεοτόκο προστρέχουμε καθημερινὰ καὶ ζητοῦμε νὰ μᾶς προστατεύει «ἐκ παντοίων κινδύνων». Αὐτὴ ἔχει τὴ δύναμη νὰ ἐκπληρώνει τὶς αἰτήσεις μας καὶ νὰ καταλαβαίνει τὸν πόνο μας καὶ κάθε μας δυσκολία καὶ θλίψη. Νὰ μὴν ξεχνᾶμε ὅτι στὴ γῆ πέρασε ὅλες τὶς θλίψεις τοῦ κόσμου. Ἔνιωσε καὶ τὴν ὀρφάνια, καὶ τὴν προσφυγοποίηση στὴν Αἴγυπτο, μὰ καὶ τὴν ὑποδούλωση τῆς πατρίδας της στοὺς Ρωμαίους. Ἔζησε, ἀκόμη, τοὺς κατατρεγμοὺς τοῦ Υἱοῦ της καὶ τὸν μεγαλύτερο πόνο ποὺ μπορεῖ νὰ νιώσει ἄνθρωπος. Εἶδε τὸν θάνατο τοῦ Υἱοῦ της. Γι’ αὐτὸ καὶ μπορεῖ νὰ μᾶς καταλάβει. Μπορεῖ, ὅμως, καὶ νὰ μᾶς βοηθήσει ὡς Μητέρα τοῦ Θεοῦ, γιατί τὰ πάντα δύναται καὶ οὐδέποτε ξεχνᾶ τὸν λαό της. Ἡ ἀπέραντη ἀγάπη τῆς Παναγίας ἐξακολουθεῖ νὰ ἐκδηλώνεται καὶ σήμερα ἀπὸ τὸν Οὐρανό. Σὲ ποιοῦ τὴν προσευχὴ ἡ Παναμώμητος δὲν ἔγινε τὸ πυρίμορφον ὄχημα γιὰ νὰ φτάσει αὐτὴ μπροστὰ στὸν θρόνο τοῦ Παντοδυνάμου Θεοῦ;

Ὄχι μόνο ὁ κάθε πιστὸς ξεχωριστά, ἀλλὰ ὁλόκληρο τὸ εὐσεβὲς ἔθνος μας μπορεῖ νὰ διακηρύττει πὼς ἀπὸ «ἡμερῶν ἀρχαίων» ἡ Παναγία ὑπῆρξε γι’ αὐτὸ «ὁ πύρινος στῦλος» ποὺ τὸ ὁδηγοῦσε διὰ μέσου τῶν μελανῶν ἐθνικῶν καταιγίδων, καὶ νεφέλη φωτεινὴ καὶ προστατευτικὴ ποὺ τὸ ἐπεσκίαζεν «ἐν κινδύνοις καὶ θλίψεσιν». Εἶναι γι’ αὐτὸ ποὺ ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος καθιερώθηκε νὰ ψάλλεται καὶ ὡς ὕμνος εὐχαριστήριος πρὸς τὴν Θεοτόκο, ὄχι μόνο στὶς Βλαχέρνες ἢ στὶς Ἐκκλησίες τῆς Κωνσταντινούπολης, ἀλλά καὶ σὲ ὅλους τοὺς ὀρθόδοξους ναούς. Ὄχι, βέβαια, μόνο γιατί ἡ Παναγία μᾶς προστατεύει ἀπὸ τοὺς ὁρατοὺς ἐχθρούς, ἀλλὰ καὶ γιατί μᾶς προστατεύει ἀπὸ τοὺς ἀοράτους ἐχθρούς. «Χαῖρε», τῆς ἀπευθύνουμε, «ἀοράτων ἐχθρῶν ἀμυντήριον».

Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς συμπληρώσεως 1400 ἐτῶν ἀπὸ τὴν πρώτη φορὰ ποὺ ἐψάλη ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος ἀφιερώνουμε τὸ παρὸν τεῦχος τοῦ Περιοδικοῦ «Παρέμβαση Ἐκκλησιαστική» στὸν ἐξαίσιο αὐτὸ Ὕμνο. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὅσα εἰσαγωγικὰ καὶ περιληπτικὰ ἔθιξα θὰ ἀναλυθοῦν λεπτομερῶς ἀπὸ θεολόγους, κληρικοὺς καὶ λαϊκοὺς στὰ κείμενα τοῦ ἀφιερώματος. Οἱ ἀναγνῶστες τοῦ Περιοδικοῦ μελετώντας τα θὰ μποροῦν νὰ κατανοήσουν τόσο τὸν σημαίνοντα ρόλο τῆς Παναγίας στὸ ἔργο τῆς σωτηρίας μας, ὅσο καὶ τὸ ὑψηλὸ θεολογικὸ περιεχόμενο καὶ τὴ σπουδαιότητα τοῦ Ὕμνου αὐτοῦ στὴ λειτουργικὴ ζωὴ τῆς Ἐκκλησίας μας. Παράλληλα, δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε τὸν κίνδυνο ποὺ διατρέχει ἡ κατεχόμενη μας Πατρίδα, ἐδῶ καὶ πενηνταδύο χρόνια, καὶ νὰ ἐναποθέτουμε τὶς ἐλπίδες μας στὴν Θεοτόκο, τὴν Ὑπέρμαχο Στρατηγό τοῦ γένους τῶν Χριστιανῶν, γιὰ νὰ μᾶς λυτρώσει «ἐκ βαρβαρικῆς ἁλώσεως καὶ πάσης ἄλλης πληγῆς».

*Τό κείμενο δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό “Παρέμβαση Εκκλησιαστική”, τεύχος 63 (Ιανουάριος – Απρίλιος 2026), σελ. 244-249.

H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το ORTHODOXIANEWSAGENCY.GR με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.

Ακολούθησε το ORTHODOXIANEWSAGENCY.gr στο Google News και μάθε πρώτος όλες τις ειδήσεις.