Η μεγάλη περιπέτεια της Ελλάδας για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα
Ένα βήμα πιο κοντά για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα; Η χθεσινή συνεδρίαση της αρμόδιας επιτροπής της UNESCO δημιούργησε μια μεγάλη ηθική και πολιτική πίεση στο Λονδίνο να προχωρήσει επιτέλους με την απαραίτητη πολιτική βούληση σε αποτελεσματική συζήτηση με την Ελλάδα για την επανένωση των κλεμμένων και βανδαλισμένων από τον Έλγιν γλυπτών. Διότι είκοσι κράτη από όλες της ηπείρους και όλες τις γεωγραφικές ομάδες της UNESCO πήραν το λόγο για να υποστηρίξουν την επιστροφή και επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα στον τόπο που ανήκουν.
Είχε προηγηθεί απόφαση της Γαλλίας πριν από λίγες ημέρες, που εντάχθηκε στη γαλλική νομοθεσία. Ο νέος νόμος για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών δημιουργεί, για πρώτη φορά, τις νομικές προϋποθέσεις και για το δικό μας μεγάλο εθνικό ζήτημα. Μέχρι πρόσφατα, η τύχη των λεηλατημένων ευρωπαϊκών και μεσογειακών αρχαιοτήτων -ελληνικών, αιγυπτιακών ή ετρουσκικών- παρέμενε ένα άτυπο «ταμπού» για το Παρίσι σύμφωνα με τη Le Monde. Ενώ η δέσμευση που είχε αναλάβει ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν το 2017 αφορούσε πρωτίστως την πολιτιστική κληρονομιά της υποσαχάριας Αφρικής, το νέο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο χαρακτηρίζεται δικαίως ιστορικό, διευρύνει τον ορίζοντα.
Ωστόσο, όπως διευκρινίζει η Γαλλίδα αρθρογράφος η εφαρμογή του δεν είναι ανεμπόδιστη, καθώς θέτει δύο βασικούς περιορισμούς: αφενός αφορά αποκλειστικά παράνομες αποκτήσεις που πραγματοποιήθηκαν μετά το 1815, και αφετέρου εξαιρεί ρητά έργα που αποκτήθηκαν μέσω επίσημων ανασκαφικών συμφωνιών ή επιστημονικών ανταλλαγών. Η κινητικότητα έχει ενταθεί τις τελευταίες ημέρες. Σε αυτό συμφωνεί και ο Πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν αφού και ο πρωθυπουργός ο Κιρ Στάρμερ έχει εκφράσει επανειλημμένα τη δέσμευσή του να μην εμποδίσει μια συμφωνία μεταξύ ελληνικής κυβέρνησης και Βρετανικού Μουσείου. Ο Όσμπορν που είχε μιλήσει στους Times, είχε εκφράσει συγκρατημένη αισιοδοξία για το μέλλον των Γλυπτών. Αναγνώρισε, ότι χρειάζεται ταπεινότητα και ρεαλισμός στην προσπάθεια επίλυσης ενός τέτοιου ζητήματος. Πιστεύει ότι υπάρχει τρόπος για να ικανοποιηθούν τόσο η Ελλάδα, όσο και το Βρετανικό Μουσείο, στο πλαίσιο του ισχύοντος νομικού πλαισίου και ότι θα μπορούσαν να προκύψουν σπουδαίες ανταλλαγές αντικειμένων.
Ο πρόεδρος του Βρετανικού Μουσείου παρουσίασε το θέμα ως ένα σύνθετο διπλωματικό, νομικό και πολιτιστικό παζλ, όπου καμία πλευρά δεν μπορεί να επιβάλει μονομερώς τη δική της θέση. Χαρακτήρισε «κατανοητές» τις απαιτήσεις της ελληνικής πλευράς, που ζητά επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Δεν παρέλειψε ωστόσο, να τονίσει ότι το αίτημα προσκρούει στους βρετανικούς νομικούς περιορισμούς για οριστική μεταβίβαση ή παραχώρηση ιδιοκτησίας.
Αν και η πλειοψηφία των Βρετανών αναγνωρίζει το δίκαιο του ελληνικού αιτήματος, όπως ανέφεραν πρόσφατα βρετανικά δημοσίευματα, για να παραχωρηθούν τα Μάρμαρα μόνιμα στην Αθήνα, η κυβέρνηση θα πρέπει να τροποποιήσει τον Νόμο του Βρετανικού Μουσείου του 1963, που απαγορεύει την εκποίηση εκθεμάτων.
Στη χθεσινή συνεδρίαση της UNESCO λοιπόν, μεταξύ των κρατών που υποστήριξαν ιδιαίτερα δυνατά τις ελληνικές θέσεις ήταν: η Αίγυπτος, η Βραζιλία, η Ιταλία, η Κίνα, η Κύπρος, ο Λίβανος, η Νιγηρία, η Τσεχία και η Τουρκία με μια ξεκάθαρη παρέμβαση που έλεγε ότι ο Έλγιν δεν είχε καμία εξουσιοδότηση να κάνει ό,τι έκανε, απλώς γιατί το «φιρμάνι» που -όπως ισχυρίζονται οι Βρετανοί- του έδωσε τη σχετική άδεια ο Σουλτάνος, απλώς δεν υπάρχει. Η περιπέτεια μας βέβαια έχει πολύ μεγάλο παρελθόν. Οι προσπάθειες της Ελλάδας για την επιστροφή αρχαιοτήτων του Παρθενώνα που αποσπάστηκαν από τον Έλγιν ξεκίνησαν το 1836. Από το 1983, με πρωτοβουλία της τότε Υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη, η Ελλάδα καταβάλλει νέες προσπάθειες να φέρει τα γλυπτά πίσω στην Αθήνα. Η συλλογή περιλαμβάνει μερικά από τα γλυπτά των αετωμάτων, των μετοπών, που απεικονίζουν μάχες μεταξύ των Λαπίθων και των Κενταύρων, αλλά και της ζωφόρου του Παρθενώνα που κοσμούσε το ανώτερο τμήμα των τοίχων του σηκού του ναού σε όλο τους το μήκος.
Ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, το διατύπωσε πρόσφατα πολύ εύστοχα: «Ο αγώνας μας για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα δεν θα καμφθεί μέχρι την τελική δικαίωση. Σε αυτή την προσπάθεια ενώνονται δυναμικά οι γενιές που πέρασαν με τις γενιές που έρχονται. Σε έναν κοινό σκοπό και με την πεποίθηση των προγόνων μας, που ήξεραν πως δεν υπάρχει αθανασία χωρίς την ευεργετική ορμή της νεότητας».