Η δεκάχρονη που στέφθηκε «βασιλιάς» της Πολωνίας | Σαν σήμερα 16 Οκτωβρίου
Στις 16 Οκτωβρίου 1384, στον καθεδρικό ναό του Βάβελ, στην Κρακοβία, ένα κορίτσι περίπου δέκα ετών στέφθηκε μονάρχης της Πολωνίας. Ήταν η Γιαντβίγκα, κόρη του Λουδοβίκου Α΄, βασιλιά της Ουγγαρίας και της Πολωνίας. Σε μεσαιωνικά χρονικά, η στέψη της καταγράφεται με έναν ασυνήθιστο τίτλο: «βασιλιάς».
Ο πατέρας της είχε πεθάνει χωρίς να αφήσει γιο. Η μεγαλύτερη αδελφή της, Μαρία, ανέλαβε τον θρόνο της Ουγγαρίας, αλλά οι Πολωνοί ευγενείς απαιτούσαν ο δικός τους μονάρχης να κατοικεί στην Πολωνία. Έπειτα από δύο χρόνια διαπραγματεύσεων, η επιλογή έπεσε στη μικρότερη κόρη.
Ο τίτλος «βασιλιάς» συνδέεται με τη θέση της ως νόμιμης κληρονόμου. Η Γιαντβίγκα είχε δικό της δικαίωμα στον θρόνο, ανεξάρτητα από τον μελλοντικό σύζυγό της. Υπάρχει, πάντως, μια σημαντική λεπτομέρεια: στα επίσημα έγγραφα και στις σφραγίδες της εμφανίζεται ως «βασίλισσα της Πολωνίας» (Regina Poloniae). Η διατύπωση των χρονικών δεν ήταν ο τίτλος που χρησιμοποιούσε η ίδια.
Ο γάμος της έγινε επίσης υπόθεση του κράτους. Ήταν αρραβωνιασμένη από μικρή με τον Γουλιέλμο των Αψβούργων, όμως οι ευγενείς προτίμησαν μια συμμαχία με τη Λιθουανία. Τον Φεβρουάριο του 1386, περίπου δώδεκα ετών, παντρεύτηκε τον μεγάλο δούκα Γιογκάιλα. Εκείνος βαπτίστηκε χριστιανός ως Βλαδίσλαος και στέφθηκε βασιλιάς της Πολωνίας. Ο γάμος έθεσε τις βάσεις της πολωνολιθουανικής ένωσης, που καθόρισε την περιοχή για αιώνες.
Το κέντρο της εξουσίας πέρασε στην αυλή του συζύγου της, όμως η Γιαντβίγκα διατήρησε δική της αυλή και καγκελαρία. Όπως εξηγεί η ιστορικός Γιαντβίγκα Κριζανιάκοβα σε συνέντευξή της στο Μουσείο Ιστορίας της Πολωνίας, διαπραγματευόταν με το Τευτονικό Τάγμα, παρενέβαινε στις διαμάχες των Λιθουανών ηγεμόνων και υπερασπιζόταν τα συμφέροντα του πολωνικού στέμματος.
Η ζωή της τελείωσε στα περίπου 25 της. Στις 22 Ιουνίου 1399 γέννησε μια κόρη, την Ελισάβετ Βονιφατία, η οποία πέθανε τρεις εβδομάδες αργότερα. Στις 17 Ιουλίου πέθανε και η Γιαντβίγκα, πιθανότατα από επιπλοκές του τοκετού.
Πριν πεθάνει, είχε κληροδοτήσει τα κοσμήματά της για την ανασυγκρότηση του Πανεπιστημίου της Κρακοβίας. Το πανεπιστήμιο είχε ιδρυθεί το 1364 αλλά υπολειτουργούσε. Όταν επαναλειτούργησε το 1400, η δωρεά της βοήθησε στην απόκτηση κτιρίων. Το σημερινό Πανεπιστήμιο Γιαγκελόνων τη θεωρεί μία από τις βασικές μορφές της επανίδρυσής του.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
690: Η Γου Ζετιάν ανακηρύσσεται αυτοκράτορας της Κίνας, ιδρύοντας τη δική της δυναστεία, τη Ζου. Είναι η μοναδική γυναίκα στην κινεζική ιστορία που κυβέρνησε επίσημα με τον τίτλο του αυτοκράτορα.
1384: Η μόλις 10 ετών Γιαντβίγκα στέφεται «βασιλιάς» της Πολωνίας, αντί για βασίλισσα, ώστε να αναγνωριστεί ως αυτοτελής μονάρχης με πλήρη εξουσία, σε μια εποχή που ο θρόνος προοριζόταν κυρίως για άνδρες.
1590: Ο Ιταλός συνθέτης Κάρλο Τζεζουάλντο δολοφονεί στη Νάπολη τη σύζυγό του, Μαρία ντ’ Άβαλος, και τον εραστή της, Φαμπρίτσιο Καράφα. Παρά το διπλό έγκλημα, δεν τιμωρείται από τη δικαιοσύνη.
1813: Ξεκινά η Μάχη της Λειψίας, γνωστή ως «Μάχη των Εθνών», όπου ο Ναπολέων Βοναπάρτης συγκρούεται με τις συμμαχικές ευρωπαϊκές δυνάμεις. Η ήττα του, τρεις ημέρες αργότερα, σηματοδοτεί την κατάρρευση της κυριαρχίας του στη Γερμανία.
1834: Μεγάλη πυρκαγιά καταστρέφει το βρετανικό Κοινοβούλιο στο Λονδίνο. Από τις στάχτες του παλιού ανακτόρου του Ουεστμίνστερ θα ανεγερθεί το σημερινό εμβληματικό συγκρότημα, με τον περίφημο πύργο του Μπιγκ Μπεν.
1846: Ο οδοντίατρος Γουίλιαμ Μόρτον πραγματοποιεί στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης την πρώτη επιτυχημένη δημόσια επίδειξη χειρουργικής αναισθησίας με αιθέρα, ανοίγοντας τον δρόμο για επεμβάσεις χωρίς τον μέχρι τότε αναπόφευκτο πόνο.
1912: Ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Κατερίνη και τη Βέροια από τους Οθωμανούς, στο πλαίσιο του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, συνεχίζοντας την προέλασή του προς τη Θεσσαλονίκη.
1923: Ο Γουόλτ Ντίσνεϊ και ο αδελφός του Ρόι ιδρύουν την εταιρεία Disney στο Χόλιγουντ. Η μικρή επιχείρηση κινουμένων σχεδίων θα εξελιχθεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ομίλους ψυχαγωγίας στον κόσμο.
1934: Ξεκινά η Μεγάλη Πορεία των Κινέζων κομμουνιστών, μια υποχώρηση χιλιάδων χιλιομέτρων για να αποφύγουν την περικύκλωση από τις εθνικιστικές δυνάμεις. Στη διάρκειά της ο Μάο Τσε Τουνγκ αναδεικνύεται σε κυρίαρχη ηγετική μορφή.
1943: Οι ναζί πραγματοποιούν μαζικές συλλήψεις Εβραίων στη Ρώμη, συλλαμβάνοντας περισσότερους από 1.200 ανθρώπους. Πάνω από 1.000 θα εκτοπιστούν στο Άουσβιτς, σε ένα από τα τραγικότερα γεγονότα του Ολοκαυτώματος στην Ιταλία.
1944: Η Λήμνος απελευθερώνεται από τη γερμανική κατοχή, έπειτα από επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου και του ΕΛΑΣ εναντίον των γερμανικών δυνάμεων που επιχειρούν να αποχωρήσουν από το νησί.
1945: Ιδρύεται στο Κεμπέκ του Καναδά ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), με στόχο την καταπολέμηση της πείνας. Η ημερομηνία καθιερώνεται αργότερα ως Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής.
1946: Εκτελούνται με απαγχονισμό δέκα ναζί αξιωματούχοι που καταδικάστηκαν στη Δίκη της Νυρεμβέργης για εγκλήματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Χέρμαν Γκέρινγκ έχει αυτοκτονήσει λίγες ώρες νωρίτερα.
1961: Η «Συνοικία το Όνειρο» του Αλέκου Αλεξανδράκη κάνει πρεμιέρα στην Αθήνα, προκαλώντας την επέμβαση της αστυνομίας λόγω της κοινωνικής και αριστερής θεματολογίας της. Η ταινία αποτελεί ορόσημο του ελληνικού κινηματογράφου.
1964: Η Κίνα πραγματοποιεί την πρώτη πυρηνική δοκιμή της, στην έρημο Λοπ Νορ, και γίνεται η πέμπτη χώρα στον κόσμο που αποκτά πυρηνικά όπλα, μετά τις ΗΠΑ, τη Σοβιετική Ένωση, τη Βρετανία και τη Γαλλία.
1968: Οι Αμερικανοί Ολυμπιονίκες Τόμι Σμιθ και Τζον Κάρλος υψώνουν τις γροθιές τους με μαύρα γάντια στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού. Η ιστορική διαμαρτυρία «Black Power» γίνεται σύμβολο του αγώνα κατά των φυλετικών διακρίσεων.
1975: Ξεκινά η Δίκη του Πολυτεχνείου, με 33 κατηγορουμένους για τη βίαιη καταστολή της εξέγερσης του 1973, ανάμεσά τους τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και τον Δημήτριο Ιωαννίδη.
1978: Ο Πολωνός καρδινάλιος Κάρολ Βοϊτίλα εκλέγεται Πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄, ο πρώτος μη Ιταλός ποντίφικας έπειτα από 455 χρόνια. Θα ηγηθεί της Καθολικής Εκκλησίας έως το 2005.
1986: Ο Νιγηριανός συγγραφέας και θεατρικός δημιουργός Γουόλε Σογίνκα αναδεικνύεται νικητής του Νόμπελ Λογοτεχνίας, γινόμενος ο πρώτος Αφρικανός που κατακτά το συγκεκριμένο βραβείο.
1995: Τρία βρέφη χάνουν τη ζωή τους από ασφυξία έπειτα από πυρκαγιά σε θερμοκοιτίδα στο «Ιπποκράτειο» Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, σε μια τραγωδία που συγκλονίζει την Ελλάδα.
1996: Τραγωδία σημειώνεται στο στάδιο Ματέο Φλόρες της Γουατεμάλας, πριν από ποδοσφαιρικό αγώνα με την Κόστα Ρίκα. Ο συνωστισμός στις κερκίδες προκαλεί τον θάνατο περισσότερων από 80 φιλάθλων και τον τραυματισμό εκατοντάδων.
1998: Ο πρώην δικτάτορας της Χιλής, Αουγκούστο Πινοσέτ, συλλαμβάνεται στο Λονδίνο έπειτα από ισπανικό ένταλμα για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η σύλληψή του αποτελεί ορόσημο για τη διεθνή δικαιοσύνη.
2002: Εγκαινιάζεται η νέα Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο, αναβιώνοντας το πνεύμα της περίφημης αρχαίας βιβλιοθήκης. Το εντυπωσιακό συγκρότημα φιλοδοξεί να αποτελέσει σύγχρονο διεθνές κέντρο γνώσης και πολιτισμού.
Γεννήσεις
1854 – Όσκαρ Ουάιλντ (Oscar Wilde), Ιρλανδός συγγραφέας, ποιητής και θεατρικός δημιουργός, από τις πιο λαμπερές και αντισυμβατικές μορφές της λογοτεχνίας του 19ου αιώνα. Γεννημένος στο Δουβλίνο, διακρίθηκε για το πνεύμα, το χιούμορ και τον αισθητισμό του, υποστηρίζοντας την τέχνη για την τέχνη. Έγραψε αριστουργήματα όπως «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» και τα θεατρικά «Η σημασία του να είσαι σοβαρός» και «Η γυναίκα χωρίς σημασία». Η λαμπρή του καριέρα κατέρρευσε μετά τη δίωξή του για ομοφυλοφιλία, που οδήγησε στη φυλάκισή του. Πέθανε εξόριστος στο Παρίσι, αφήνοντας πίσω του έργο που εξακολουθεί να συναρπάζει για την οξύνοια και την τραγική ειρωνεία του.
1958 – Τιμ Ρόμπινς (Tim Robbins), Αμερικανός ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός, γνωστός για τον εμβληματικό του ρόλο στην ταινία «Τελευταία έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ» (The Shawshank Redemption), που θεωρείται μία από τις κορυφαίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Γεννημένος στην Καλιφόρνια, ξεχώρισε για την ευφυΐα και το βάθος των ερμηνειών του, με συμμετοχές σε ταινίες όπως The Player, Mystic River —για την οποία κέρδισε Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου— και Jacob’s Ladder. Ως σκηνοθέτης, υπέγραψε το πολιτικό δράμα Dead Man Walking. Με έντονη κοινωνική και πολιτική δράση, θεωρείται καλλιτέχνης με συνείδηση, που συνδυάζει το ταλέντο με τη στάση ζωής.
Θάνατοι
1793 – Μαρία Αντουανέτα (Marie Antoinette), βασίλισσα της Γαλλίας και σύζυγος του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, εκτελείται στη λαιμητόμο κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, στις 16 Οκτωβρίου 1793. Γεννημένη στην Αυστρία, υπήρξε σύμβολο της χλιδής και της απόστασης της μοναρχίας από τον λαό, προκαλώντας έντονα αισθήματα δυσαρέσκειας που συνέβαλαν στην πτώση των Βουρβόνων. Αν και η φράση «Ας φάνε παντεσπάνι» που της αποδόθηκε δεν ειπώθηκε ποτέ από την ίδια, έγινε συνώνυμη της κοινωνικής αδιαφορίας της εποχής. Η εκτέλεσή της στην Πλατεία της Επανάστασης σηματοδότησε το τέλος της παλαιάς τάξης πραγμάτων και την οριστική επικράτηση των επαναστατικών ιδεών στη Γαλλία.
2010 – Γιάννης Δαλιανίδης, Έλληνας σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός, γνωστός ως ο «άρχοντας» των μιούζικαλ του ελληνικού κινηματογράφου. Γεννημένος το 1923 στη Θεσσαλονίκη, ξεκίνησε ως χορευτής και χορογράφος, προτού στραφεί στη σκηνοθεσία και γράψει τη δική του ιστορία στη χρυσή εποχή του ελληνικού σινεμά. Δημιούργησε αμέτρητες επιτυχίες για τη Φίνος Φιλμ, όπως «Μερικοί το προτιμούν κρύο», «Ραντεβού στον αέρα» και «Γοργόνες και μάγκες», καθιερώνοντας το ελληνικό μιούζικαλ. Με περισσότερες από 70 ταινίες και πολλές τηλεοπτικές παραγωγές, ανέδειξε δεκάδες αστέρες και επηρέασε βαθιά την ελληνική ποπ κουλτούρα. Η συμβολή του παραμένει ανεκτίμητη για τον ελληνικό κινηματογράφο και τη μουσική κωμωδία.
Εορτολόγιο
Λογγίνος
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Πιστωτικής Ένωσης
Παγκόσμια Ημέρα Αναισθησιολογίας
Παγκόσμια Ημέρα Άρτου
Παγκόσμια Ημέρα Σπονδυλικής Στήλης
Παγκόσμια Ημέρα Τροφίμων