Η Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και η κούρσα με τους Βουλγάρους | Σαν σήμερα 26 Οκτωβρίου

Σαν σήμερα το 1912, στις 26 Οκτωβρίου, η Θεσσαλονίκη απελευθερώνεται από τον οθωμανικό ζυγό, έπειτα από 482 χρόνια, και περνά στα χέρια του Ελληνικού Στρατού. Ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν Πασάς υπογράφει την παράδοση της πόλης, ανήμερα της γιορτής του πολιούχου της, Αγίου Δημητρίου. Πίσω όμως από την ιστορική αυτή εξέλιξη κρύβεται μια έντονη διαφωνία ανάμεσα στον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και τον διάδοχο Κωνσταντίνο, καθώς και ένας αγώνας δρόμου με τους Βουλγάρους για το ποιος θα φτάσει πρώτος στη Θεσσαλονίκη.

Ο Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος έχει ξεκινήσει λίγες εβδομάδες νωρίτερα, με την Ελλάδα, τη Σερβία, τη Βουλγαρία και το Μαυροβούνιο να πολεμούν εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Ελληνικός Στρατός, υπό την ηγεσία του διαδόχου Κωνσταντίνου, έχει ήδη σημειώσει σημαντικές νίκες στο Σαραντάπορο και στα Γιαννιτσά, ανοίγοντας τον δρόμο προς τη Θεσσαλονίκη.

Ο Βενιζέλος επιμένει ότι ο στρατός πρέπει να κατευθυνθεί αμέσως προς τη Θεσσαλονίκη, ενώ ο Κωνσταντίνος θεωρεί στρατηγικά σημαντική την προέλαση προς το Μοναστήρι, στη σημερινή Βόρεια Μακεδονία. Η διαφωνία τους δεν είναι ασήμαντη: ο βουλγαρικός στρατός προελαύνει επίσης προς την πόλη και η ελληνική κυβέρνηση φοβάται ότι μπορεί να προλάβει να την καταλάβει.

Η ανησυχία του Βενιζέλου αποτυπώνεται σε ένα αυστηρό τηλεγράφημα προς τον Κωνσταντίνο, με το οποίο τον διατάσσει να αποδεχθεί την παράδοση της Θεσσαλονίκης και να εισέλθει στην πόλη χωρίς καθυστέρηση: «Καθιστώ υμάς υπεύθυνον διά πάσαν αναβολήν, έστω και στιγμής».

Στο μεταξύ, ο Χασάν Ταχσίν Πασάς, αντιλαμβανόμενος ότι δεν μπορεί πλέον να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τη Θεσσαλονίκη, αρχίζει διαπραγματεύσεις με την ελληνική πλευρά. Ο Κωνσταντίνος απαιτεί την παράδοση της πόλης και τον αφοπλισμό των οθωμανικών δυνάμεων.

Στις 11 το βράδυ της 26ης Οκτωβρίου 1912 υπογράφεται στο Διοικητήριο της Θεσσαλονίκης το ιστορικό πρωτόκολλο παράδοσης. Εκ μέρους του Ελληνικού Στρατού υπογράφουν οι αξιωματικοί Βίκτωρ Δούσμανης και Ιωάννης Μεταξάς, ο μετέπειτα δικτάτορας της 4ης Αυγούστου. Το έγγραφο συντάσσεται στα γαλλικά και προβλέπει, μεταξύ άλλων, την παράδοση περίπου 25.000 Οθωμανών στρατιωτών και 1.000 αξιωματικών, καθώς και του πολεμικού τους εξοπλισμού.

Στις 27 Οκτωβρίου ελληνικά στρατιωτικά τμήματα εισέρχονται στην πόλη και η ελληνική σημαία υψώνεται στο Διοικητήριο. Την επόμενη ημέρα φτάνει ο διάδοχος Κωνσταντίνος με το επιτελείο του, ενώ στις 29 Οκτωβρίου εισέρχεται στη Θεσσαλονίκη και ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄.

Οι ελληνικές δυνάμεις έχουν προλάβει τους Βουλγάρους, οι οποίοι φτάνουν επίσης στην περιοχή. Η Θεσσαλονίκη, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια, με έντονο πολυεθνικό χαρακτήρα και στρατηγικής σημασίας λιμάνι, περνά στον ελληνικό έλεγχο.

Η 26η Οκτωβρίου 1912 σηματοδοτεί το τέλος σχεδόν πέντε αιώνων οθωμανικής κυριαρχίας στη Θεσσαλονίκη, ενώ η αντιπαράθεση για τον έλεγχο της πόλης θα αποτελέσει έναν από τους παράγοντες που θα οδηγήσουν, λίγους μήνες αργότερα, στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο.

Τι άλλο έγινε σαν σήμερα

1863: Ιδρύεται στο Λονδίνο η Ένωση Ποδοσφαίρου της Αγγλίας (Football Association), ανοίγοντας τον δρόμο για τη διαμόρφωση του σύγχρονου ποδοσφαίρου. Από τον όρο «association football» θα προκύψει αργότερα και η λέξη «soccer».

1880: Ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος αναλαμβάνει για δέκατη φορά πρωθυπουργός της Ελλάδας, ένα αξεπέραστο ρεκόρ στην ελληνική πολιτική ιστορία. Ο Κουμουνδούρος, εξέχουσα πολιτική μορφή της εποχής, διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής ζωής της χώρας κατά τον 19ο αιώνα, συνδυάζοντας σταθερότητα και πολιτική επιρροή σε μία εποχή συνεχών προκλήσεων για το ελληνικό κράτος.

1912: Απελευθερώνεται η Θεσσαλονίκη κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο. Ο Οθωμανός διοικητής Χασάν Ταχσίν Πασάς υπογράφει την παράδοση της πόλης στον Ελληνικό Στρατό, υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο, ανήμερα της εορτής του Αγίου Δημητρίου.

1930: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος επισκέπτεται την Άγκυρα, στο πλαίσιο της ιστορικής ελληνοτουρκικής προσέγγισης. Η επίσκεψη οδηγεί στην υπογραφή του Συμφώνου Φιλίας στις 30 Οκτωβρίου, παρά τις έντονες αντιδράσεις προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής.

1931: Ολοκληρώνεται η εξέγερση των «Οκτωβριανών» στην Κύπρο, με αιματηρές συγκρούσεις και βρετανική καταστολή. Η εξέγερση κατά της αποικιοκρατίας αφήνει πίσω της 17 νεκρούς και δεκάδες τραυματίες.

1942: Στη ναυμαχία των Νήσων Σάντα Κρουζ, στον Ειρηνικό, ιαπωνικά αεροσκάφη πλήττουν το αμερικανικό αεροπλανοφόρο «Hornet», το οποίο εγκαταλείπεται και τελικά βυθίζεται. Σοβαρές ζημιές υφίσταται και το «Enterprise».

1955: Η εμβληματική ταινία «Επαναστάτης Χωρίς Αιτία» του Νίκολας Ρέι κάνει πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη, με πρωταγωνιστές τον Τζέιμς Ντιν και τη Νάταλι Γουντ. Ο Ντιν είχε σκοτωθεί σε τροχαίο μόλις έναν μήνα νωρίτερα, στα 24 του χρόνια.

1972: Ο ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Τότης Φυλακούρης αφήνει έναν πετεινό στη σέντρα της Λεωφόρου, πριν από τον αγώνα με την ΤΣΣΚΑ Σόφιας, σατιρίζοντας την ήττα του Ολυμπιακού με 4-0 από την Τότεναμ. Τιμωρείται με τέσσερις αγωνιστικές.