Guardian για Γλυπτά του Παρθενώνα: «Να επιστρέψουν εκεί που ανήκουν» – Πυρά κατά του Βρετανικού Μουσείου

Με τη μεταφορά της Ταπισερί της Μπαγιέ στη Βρετανία να έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση γύρω από την τύχη των Γλυπτών του Παρθενώνα, ο αρθρογράφος του Guardian Σάιμον Τζένκινς παίρνει σαφή θέση υπέρ της επανένωσής τους στην Αθήνα. Στο άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, στρέφει τα βέλη του τόσο κατά του Βρετανικού Μουσείου όσο και κατά της στάσης που έχουν τηρήσει διαδοχικές βρετανικές κυβερνήσεις απέναντι στο ελληνικό αίτημα.

Ο Τζένκινς χρησιμοποιεί ως αφετηρία την Ταπισερί της Μπαγιέ, η οποία βρίσκεται στη Βρετανία με τη μορφή δανεισμού από τη Γαλλία, για να θέσει το ερώτημα γιατί δεν μπορεί να βρεθεί λύση και για τα Γλυπτά. Η συλλογιστική του είναι ότι, εφόσον κανείς δεν αμφισβητεί πως το μεσαιωνικό έργο θα επιστρέψει στη Γαλλία μετά την έκθεσή του, δεν δικαιολογείται η επιμονή στη διατήρηση των Γλυπτών στο Λονδίνο. Η θέση του συνοψίζεται στη φράση ότι «τα γλυπτά θα πρέπει να επιστραφούν εκεί που ανήκουν».

Μάλιστα, επιστρατεύει την ειρωνεία για να αναδείξει αυτό που θεωρεί αντίφαση στη βρετανική στάση. Γράφει ότι το Λονδίνο θα μπορούσε, θεωρητικά, να αρνηθεί να παραδώσει πίσω την Ταπισερί, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι «η κατοχή είναι τα εννέα δέκατα του νόμου» και αντιμετωπίζοντας την παρουσία της στη Βρετανία ως έναν δανεισμό χωρίς σαφή ημερομηνία λήξης.

Αμέσως μετά διευκρινίζει ότι πρόκειται για ειρωνικό σχόλιο. Κατά τον ίδιο, όμως, αυτή ακριβώς η λογική βρίσκεται πίσω από τις επιφυλάξεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στο Βρετανικό Μουσείο: ο φόβος ότι η μεταφορά των Γλυπτών στην Αθήνα με καθεστώς δανεισμού θα μπορούσε τελικά να μετατραπεί σε οριστική παραμονή τους στην Ελλάδα.

Το παράδειγμα της Μπαγιέ και η παρέμβαση Μητσοτάκη

Στο επιχείρημά του ο Βρετανός αρθρογράφος εντάσσει και την πρόσφατη παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Guardian. Ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε χρησιμοποιήσει την Ταπισερί της Μπαγιέ ως παράδειγμα για να υποστηρίξει ότι ένα έργο που δημιουργήθηκε ως ενιαίο σύνολο δεν μπορεί να γίνεται πλήρως αντιληπτό όταν είναι κατακερματισμένο.

Όπως είχε γράψει ο κ. Μητσοτάκης, και τα δύο έργα «σχεδιάστηκαν ως ενιαία σύνολα, προορισμένα να γίνονται αντιληπτά και να κατανοούνται ως όλον».

Η σύγκριση αυτή βρίσκει σύμφωνο τον Τζένκινς, ο οποίος θεωρεί ότι προσθέτει βάρος στο αίτημα για επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα. Στην ίδια συζήτηση εντάσσει και τη δήλωση του διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, ο οποίος είχε δει στον δανεισμό της Ταπισερί μια «αχτίδα πιθανότητας» για την εξεύρεση φόρμουλας και στην περίπτωση του Παρθενώνα.

Από τη Μελίνα Μερκούρη σε μια διαμάχη δεκαετιών

Ο Τζένκινς γυρίζει αρκετές δεκαετίες πίσω, ασκώντας έντονη κριτική στον τρόπο με τον οποίο παλαιότερες διοικήσεις του Βρετανικού Μουσείου αντιμετώπισαν το ελληνικό αίτημα. Κατά την άποψή του, κυριάρχησε για χρόνια μια αντίληψη που έδινε μεγαλύτερη βαρύτητα στη διατήρηση των συλλογών παρά στην επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο αυτές συγκροτήθηκαν.

Στο πλαίσιο αυτό θυμάται τη δημόσια αντιπαράθεση της Μελίνας Μερκούρη με τον τότε διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου, σερ Ντέιβιντ Γουίλσον, τη δεκαετία του 1980.

Η Ελληνίδα υπουργός Πολιτισμού είχε μετατρέψει την επιστροφή των Γλυπτών σε διεθνές ζήτημα και, κατά την επίσκεψή της στο Λονδίνο, είχε διατυπώσει μπροστά στις κάμερες το αίτημά της με τη χαρακτηριστική φράση: «Θέλω πίσω τα Μάρμαρά μου».

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες αργότερα, το ζήτημα εξακολουθεί να παραμένει ανοιχτό. Ο Τζένκινς επικαλείται παράλληλα δημοσκοπικά δεδομένα που δείχνουν ότι η επιστροφή των Γλυπτών συγκεντρώνει πλειοψηφική υποστήριξη στη βρετανική κοινή γνώμη.

Οι διαπραγματεύσεις και ο «γόρδιος δεσμός» της κυριότητας

Ως σημείο καμπής παρουσιάζεται η περίοδος μετά την ανάληψη της προεδρίας του Βρετανικού Μουσείου από τον Τζορτζ Όσμπορν. Από το 2022 άνοιξε απευθείας δίαυλος συζητήσεων με την Αθήνα, δημιουργώντας για πρώτη φορά έπειτα από χρόνια προσδοκίες ότι θα μπορούσε να υπάρξει συμβιβασμός.

Για τον Τζένκινς, ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι μια απλή ανταλλαγή αρχαιοτήτων ανάμεσα στα δύο μουσεία. Υποστηρίζει ότι ο πραγματικός στόχος πρέπει να είναι η επανένωση των σωζόμενων Γλυπτών στο Μουσείο της Ακρόπολης, τόσο για λόγους καλλιτεχνικής συνοχής όσο και εξαιτίας της ιδιαίτερης σχέσης τους με τον Παρθενώνα και την ελληνική ιστορία.

Το σημείο στο οποίο οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν είναι το ιδιοκτησιακό καθεστώς. Η Αθήνα έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί συμφωνία η οποία θα ισοδυναμούσε με αναγνώριση κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου, ούτε να εμφανιστεί ότι «δανείζεται» τμήματα του Παρθενώνα. Από την άλλη πλευρά, η βρετανική νομοθεσία περιορίζει τη δυνατότητα του μουσείου να απομακρύνει οριστικά αντικείμενα από τη συλλογή του.

Οι μεταβαλλόμενες θέσεις στη βρετανική πολιτική σκηνή

Ο αρθρογράφος στρέφεται και στις τοποθετήσεις Βρετανών πολιτικών που άλλαξαν με την πάροδο των ετών. Υπενθυμίζει την περίπτωση του Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος είχε εκφραστεί θετικά για την επιστροφή προτού ακολουθήσει διαφορετική γραμμή ως πρωθυπουργός, αλλά και του Ρίσι Σούνακ, ο οποίος είχε απορρίψει το ενδεχόμενο αλλαγής του νομοθετικού πλαισίου.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στον Άντι Μπέρναμ. Ο σημερινός δήμαρχος του Μάντσεστερ είχε δηλώσει στο παρελθόν ότι τα Γλυπτά θα έπρεπε να επιστραφούν χωρίς όρους, όμως πιο πρόσφατα παρέπεμψε το θέμα στο Βρετανικό Μουσείο.

Τα θραύσματα της Φρανκφούρτης έφεραν νέα τριβή

Μέσα σε αυτό το ήδη περίπλοκο σκηνικό προστέθηκε ένα ακόμη επεισόδιο, με αφορμή έκθεση ελληνικής γλυπτικής που προγραμματίζεται στο μουσείο Liebieghaus της Φρανκφούρτης.

Το Βρετανικό Μουσείο προτίθεται να παραχωρήσει για την έκθεση δύο μικρά θραύσματα από τον Παρθενώνα. Σύμφωνα με τον Τζένκινς, η εξέλιξη προκάλεσε δυσφορία στην ελληνική πλευρά, η οποία φέρεται να μην προχώρησε στον δανεισμό εννέα δικών της θραυσμάτων για την ίδια διοργάνωση. Ο αρθρογράφος εκτιμά ότι το συγκεκριμένο επεισόδιο αποτελεί ακόμη μία ένδειξη του αδιεξόδου στο οποίο έχουν περιέλθει οι συνομιλίες.

Το μήνυμα Τζένκινς προς το Βρετανικό Μουσείο

Στο κλείσιμο του άρθρου του, ο Τζένκινς διευρύνει τη συζήτηση πέρα από τη διπλωματική αντιπαράθεση Αθήνας και Λονδίνου. Αντιμετωπίζει το ζήτημα πρωτίστως ως θέμα ιστορικής και καλλιτεχνικής ενότητας, θεωρώντας ότι ο Παρθενώνας και ο γλυπτός του διάκοσμος αποτελούν ένα ενιαίο δημιούργημα εξαιρετικής σημασίας για τον δυτικό πολιτισμό.

Παράλληλα, επικρίνει τη νοοτροπία με την οποία μεγάλα μουσεία αντιμετωπίζουν ορισμένες συλλογές τους ως κτήματα που πρέπει πάση θυσία να διατηρήσουν, αντί να εξετάζουν πού και με ποιον τρόπο τα έργα αποκτούν πληρέστερο ιστορικό και πολιτιστικό νόημα.

Για τον Βρετανό αρθρογράφο, έπειτα από δεκαετίες αντιπαράθεσης, το ζητούμενο δεν είναι να συνεχιστεί η ίδια συζήτηση με διαφορετικούς όρους, αλλά να βρεθεί επιτέλους μια φόρμουλα που θα οδηγήσει στην επανένωση των Γλυπτών στην Αθήνα.