Έως και 1,7 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας θα εξοικονομηθούν από το σχέδιο Δένδια να κλείσουν 187 από τα 831 στρατόπεδα

Σε μια από τις μεγαλύτερες αναδιοργανώσεις των τελευταίων δεκαετιών προχωρούν οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, καθώς το υπουργείο Εθνικής Άμυνας θέτει σε εφαρμογή ένα εκτεταμένο σχέδιο καταργήσεων και συγχωνεύσεων στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρη τη χώρα. Συνολικά, ο σχεδιασμός αφορά 187 στρατόπεδα, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι λειτουργικές δαπάνες, να αξιοποιηθεί αποτελεσματικότερα το διαθέσιμο προσωπικό και να ενισχυθούν οι μονάδες που θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικές για την άμυνα της χώρας.

Οι αλλαγές εντάσσονται στη νέα Δομή Δυνάμεων και στον ευρύτερο μεταρρυθμιστικό σχεδιασμό της «Ατζέντας 2030», που προωθεί ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας. Το μέγεθος της αναδιάρθρωσης γίνεται αντιληπτό αν αναλογιστεί κανείς ότι το ελληνικό στράτευμα διέθετε συνολικά 831 στρατόπεδα, αριθμό που η ηγεσία του υπουργείου θεωρεί δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το διαθέσιμο προσωπικό και τις σημερινές επιχειρησιακές ανάγκες. Η διατήρηση τόσο πολλών εγκαταστάσεων συνεπάγεται σημαντικές δαπάνες για τη λειτουργία, τη συντήρηση και τη φύλαξή τους, ενώ απαιτεί και τη διάθεση στρατιωτικών που θα μπορούσαν να υπηρετούν σε μονάδες με μεγαλύτερες ανάγκες.

Κλείνουν στρατόπεδα με προσωπικό κάτω από το 30% της προβλεπόμενης δύναμης

Βασικό κριτήριο για την επιλογή των στρατοπέδων που καταργούνται ή συγχωνεύονται αποτελεί ο αριθμός των στρατιωτικών που υπηρετούν σε αυτά, σε συνδυασμό με την επιχειρησιακή τους σημασία. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, πρόκειται κυρίως για μονάδες των οποίων η πραγματική στελέχωση δεν ξεπερνά το 30% της προβλεπόμενης. Αυτό σημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις στρατιωτικές εγκαταστάσεις συνεχίζουν να λειτουργούν με ένα μικρό μόνο μέρος του προσωπικού που θα έπρεπε να διαθέτουν, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητές τους.

Για παράδειγμα, μια μονάδα που προβλέπεται να διαθέτει 300 στρατιωτικούς, αλλά στην πράξη έχει λιγότερους από 90, δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στο σύνολο των αποστολών της. Την ίδια στιγμή, ένα μέρος του προσωπικού της απασχολείται υποχρεωτικά με τη φύλαξη, τη συντήρηση των εγκαταστάσεων και την καθημερινή διοικητική λειτουργία. Το υπουργείο λοιπόν επιδιώκει να αντιμετωπίσει αυτή την κατάσταση συγκεντρώνοντας προσωπικό και μέσα σε λιγότερες, ισχυρότερες μονάδες. Με τις μετακινήσεις και τις συγχωνεύσεις εκτιμάται ότι θα καταστεί δυνατή η αύξηση της στελέχωσης κρίσιμων σχηματισμών ακόμη και στο 70% της προβλεπόμενης δύναμής τους. Ιδιαίτερη μάλιστα σημασία αποδίδεται στις μονάδες που βρίσκονται σε περιοχές αυξημένης επιχειρησιακής ευθύνης, όπου η επάρκεια προσωπικού και η δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης θεωρούνται απαραίτητες για την αμυντική ετοιμότητα.

Εξοικονόμηση 100 εκατ. ευρώ τον χρόνο

Πέρα από την ανακατανομή των στρατιωτικών δυνάμεων, η αναδιοργάνωση έχει και σημαντική οικονομική διάσταση. Από τον περιορισμό του αριθμού των στρατοπέδων εκτιμάται ότι μπορεί να εξοικονομούνται περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ σε ετήσια βάση. Οι εξοικονομήσεις προκύπτουν από τη μείωση των λειτουργικών εξόδων, όπως είναι η ηλεκτροδότηση, η θέρμανση, η συντήρηση των κτιρίων, η φύλαξη και οι υπόλοιπες ανάγκες που συνδέονται με τη λειτουργία κάθε εγκατάστασης. Σε βάθος δεκαετίας, το συνολικό οικονομικό όφελος από τις συγχωνεύσεις και τις υπόλοιπες παρεμβάσεις της αναδιοργάνωσης εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει τα 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ.

Τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν σχεδιάζεται να αξιοποιηθούν για την κάλυψη άλλων αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων. Μεταξύ των προτεραιοτήτων περιλαμβάνονται η βελτίωση των αποδοχών του στρατιωτικού προσωπικού, η ενίσχυση του στεγαστικού προγράμματος, η συντήρηση του στρατιωτικού εξοπλισμού και η αναβάθμιση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Σημαντικό μέρος του σχεδιασμού αφορά τη δημιουργία κατοικιών για τα στελέχη που μετατίθενται σε περιοχές όπου η εύρεση στέγης αποτελεί σοβαρό οικονομικό βάρος. Παράλληλα, επιδιώκεται η κατεύθυνση περισσότερων κονδυλίων προς τις πραγματικές ανάγκες εκπαίδευσης και λειτουργίας των μονάδων.

Λιγότερες εγκαταστάσεις, περισσότερη τεχνολογία

Η κατάργηση στρατοπέδων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αλλαγής του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται και επιχειρεί ο ελληνικός στρατός. Η νέα Δομή Δυνάμεων προβλέπει περιορισμό των ενδιάμεσων διοικητικών επιπέδων, συγχωνεύσεις σχηματισμών και μεγαλύτερη αξιοποίηση τεχνολογιών που έχουν αποκτήσει καθοριστική σημασία στα σύγχρονα πεδία των συγκρούσεων.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, στα συστήματα αντιμετώπισης εχθρικών drones, στις δορυφορικές επικοινωνίες και στον κυβερνοπόλεμο. Στον ίδιο σχεδιασμό εντάσσεται η ανάπτυξη νέων δυνατοτήτων επιτήρησης και συλλογής πληροφοριών, ώστε οι στρατιωτικές διοικήσεις να μπορούν να αποκτούν ταχύτερα εικόνα της κατάστασης και να λαμβάνουν αποφάσεις. Οι αλλαγές συνδέονται επίσης με την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», του νέου πολυεπίπεδου αμυντικού συστήματος που σχεδιάζεται να προστατεύει τη χώρα από διαφορετικές απειλές, όπως αεροσκάφη, πυραύλους, drones και εχθρικά πλοία.

Η στρατιωτική ηγεσία εκτιμά ότι η συγκέντρωση του προσωπικού σε καλύτερα εξοπλισμένες και επαρκώς στελεχωμένες μονάδες θα επιτρέψει αποτελεσματικότερη εκπαίδευση, περιορισμό της γραφειοκρατίας και μεγαλύτερη ταχύτητα ανταπόκρισης σε περίπτωση κρίσης.

Τι θα γίνει με τις εγκαταστάσεις που εγκαταλείπει ο Στρατός

Η απομάκρυνση στρατιωτικών μονάδων από εκατοντάδες εγκαταστάσεις δημιουργεί παράλληλα το ζήτημα της αξιοποίησης των ακινήτων που θα πάψουν να χρησιμοποιούνται για στρατιωτικούς σκοπούς. Πολλά από τα στρατόπεδα βρίσκονται μέσα ή κοντά σε κατοικημένες περιοχές και καταλαμβάνουν εκτάσεις που θα μπορούσαν να αποκτήσουν διαφορετική χρήση. Στο πλαίσιο της πολιτικής αξιοποίησης της ακίνητης περιουσίας των Ενόπλων Δυνάμεων εξετάζονται δυνατότητες για νέες κατοικίες, υποδομές και άλλες χρήσεις, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και το ιδιοκτησιακό καθεστώς κάθε ακινήτου. Η διαδικασία, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε στρατόπεδο που κλείνει θα παραχωρείται αυτομάτως στους δήμους ή θα αξιοποιείται για οικιστικούς σκοπούς. Για κάθε εγκατάσταση θα απαιτηθούν οι αντίστοιχες αποφάσεις, με βάση τις ανάγκες του υπουργείου και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει πολιτική συζήτηση, καθώς από την αντιπολίτευση έχουν ζητηθεί στοιχεία για το πραγματικό οικονομικό όφελος των συγχωνεύσεων, το κόστος συντήρησης των εγκαταστάσεων που παραμένουν ανενεργές και τον τρόπο με τον οποίο πρόκειται να αξιοποιηθεί η στρατιωτική ακίνητη περιουσία. Για τις τοπικές κοινωνίες, ιδιαίτερα στην περιφέρεια, το κλείσιμο ενός στρατοπέδου μπορεί να έχει άμεσες οικονομικές συνέπειες, καθώς μειώνεται η παρουσία στρατιωτικών και οικογενειών που στηρίζουν την τοπική αγορά. Πρόκειται για μια παράμετρο που αναμένεται να απασχολήσει την εφαρμογή του σχεδίου, καθώς θα προχωρούν οι μετακινήσεις προσωπικού και η οριστική παύση λειτουργίας των εγκαταστάσεων.