Η Τουρκία θέλει την «προίκα» της ΕΕ χωρίς «γάμο» – Το χάσμα που αποκαλύπτει η έκθεση της Κομισιόν
Τα οικονομικά και στρατηγικά οφέλη της συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει η Τουρκία, απορρίπτοντας ταυτόχρονα τις ευρωπαϊκές επικρίσεις για την υποχώρηση της δημοκρατίας, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την επιθετική πολιτική της απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο.
Η νέα ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η αντίδραση της Άγκυρας αναδεικνύουν τις αντιφάσεις της τουρκικής πολιτικής απέναντι στην Ευρώπη, αλλά και τα όρια μιας συνεργασίας που επιχειρεί να προωθήσει.
Η έκθεση ομολογεί ουσιαστικά το προφανές, αυτό που γνωρίζουν τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στην Άγκυρα: Η Τουρκία επιδιώκει μια βαθύτερη οικονομική και στρατηγική σχέση με την Ευρώπη, χωρίς να αποδέχεται τις ευρωπαϊκές αξιολογήσεις για τη δική της πολιτική. Οι Βρυξέλλες, από την πλευρά τους, αναγνωρίζουν τη γεωπολιτική και οικονομική σημασία της Τουρκίας, αλλά δυσκολεύονται να διαχωρίσουν πλήρως την οικονομική συνεργασία από τις πολιτικές διαφωνίες.
Η απάντηση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών στην έκθεση της Κομισιόν, που δημοσιοποιήθηκε στις 4 Νοεμβρίου, είναι χαρακτηριστική. Η Άγκυρα απορρίπτει ως «αβάσιμους ισχυρισμούς» τις διαπιστώσεις για τη Δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, κατηγορώντας τις Βρυξέλλες για προκαταλήψεις και δύο μέτρα και δύο σταθμά. Μάλιστα, αποδίδει την ευρωπαϊκή κριτική σε μια «ασυνεπή νοοτροπία που έχει χάσει την αξιοπιστία της».
Στην ίδια ανακοίνωση, όμως, χαιρετίζει τις θετικές αξιολογήσεις για την τουρκική οικονομία, την ικανότητά της να αντεπεξέρχεται στον ανταγωνισμό της ευρωπαϊκής αγοράς και τη συμβολή της χώρας στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων. Επαναφέρει, μάλιστα, το αίτημα εκσυγχρονισμού της Τελωνειακής Ένωσης, το οποίο χαρακτηρίζει «δίκαιη και νόμιμη προσδοκία» της Τουρκίας.
Το τουρκικό ΥΠΕΞ ζητεί οι σχέσεις με την ΕΕ να διαμορφώνονται στη βάση των κοινών συμφερόντων και ενός μακροπρόθεσμου οράματος, μακριά από «στενές πολιτικές σκοπιμότητες και μονομερείς προσεγγίσεις». Καλεί επίσης τις Βρυξέλλες να μετατρέψουν τον ενισχυμένο διάλογο σε συγκεκριμένες αποφάσεις που θα ενδυναμώνουν την ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας.
Η αντίθεση αποτυπώνει μια στρατηγική που έχει αναδειχθεί το τελευταίο διάστημα μέσα από την επιδίωξη της Άγκυρας να ενταχθεί στις ευρωπαϊκές παραγωγικές αλυσίδες ως προνομιακός εταίρος, να συμμετάσχει σε αμυντικές συνεργασίες και να αποκτήσει ευρύτερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική σύγκλιση με την ΕΕ στα πολιτικά ζητήματα.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η επιδίωξη να αντιμετωπίζονται τα τουρκικά προϊόντα ως ισοδύναμα με τα ευρωπαϊκά στο πλαίσιο της πολιτικής «Made in Europe», αξιοποιώντας την υφιστάμενη Τελωνειακή Ένωση. Πρόκειται για τη λογική του «Made with Europe», δηλαδή της συμμετοχής της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή βιομηχανική παραγωγή χωρίς την προϋπόθεση της πλήρους ένταξής της στην ΕΕ.
Οι διώξεις της αντιπολίτευσης διευρύνουν το χάσμα
Η έκθεση της Κομισιόν διαπιστώνει ότι η ψαλίδα ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ και στην πραγματική πορεία της χώρας ως προς τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου έχει ανοίξει ακόμη περισσότερο.
Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις παραμένουν ουσιαστικά παγωμένες από το 2018, ενώ η Επιτροπή καταγράφει επιδείνωση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, περιορισμό του δημοκρατικού ελέγχου στην εκτελεστική εξουσία και αυξανόμενες πιέσεις στην αντιπολίτευση.
Ενδεικτικό είναι ότι, σύμφωνα με την έκθεση, από την 1η Σεπτεμβρίου 2025, συνολικά 22 δήμαρχοι του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) έχουν συλληφθεί ή τεθεί σε αναστολή καθηκόντων, ανεβάζοντας σε 49 τον συνολικό αριθμό μετά τις δημοτικές εκλογές του 2024. Παράλληλα, συνεχίζεται η κράτηση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, βασικού πολιτικού αντιπάλου του προέδρου Ερντογάν, για τον οποίο η εισαγγελία έχει συντάξει κατηγορητήριο που επισύρει ποινή κάθειρξης έως και 2.430 ετών και έξι μηνών.
Οι διαπιστώσεις αυτές συνοδεύτηκαν από μια νέα ευρωπαϊκή παρέμβαση. Εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών και του Συμβουλίου της Ευρώπης, που επισκέφθηκαν την Τουρκία από τις 2 έως τις 4 Νοεμβρίου, κατήγγειλαν ότι οι τουρκικές αρχές δεν τους επέτρεψαν να συναντήσουν προφυλακισμένους αιρετούς.
Η αντιπροσωπεία, που παρακολούθησε και δικαστική ακρόαση του Ιμάμογλου, ζήτησε να επανεξεταστεί το καθεστώς παρατεταμένης προφυλάκισης τοπικών αξιωματούχων και να τερματιστεί η πρακτική αντικατάστασης εκλεγμένων δημάρχων από διορισμένους τοποτηρητές.
Ελλάδα και Κύπρος
Στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, οι διαφωνίες παραμένουν εξίσου ουσιαστικές.
Η Κομισιόν αναγνωρίζει τη βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων μετά το 2023, καταγράφει όμως σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων, καθώς και επανεμφάνιση υπερπτήσεων πάνω από ελληνικά νησιά.
Επισημαίνει τη διατήρηση της τουρκικής απειλής πολέμου για την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και τις αμφισβητήσεις που συνδέονται με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η Κομισιόν καταγράφει επίσης την ανακήρυξη δύο τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, που εκτείνονται εκτός τουρκικών χωρικών υδάτων, καθώς και τις αντιρρήσεις της Άγκυρας για τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και τον χωροταξικό σχεδιασμό. Επισημαίνει ακόμη τη συστηματική έκδοση μη εξουσιοδοτημένων NAVTEX και τις αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, που αμφισβητούν την ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα.
Για την Κύπρο, διαπιστώνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, υποστηρίζοντας λύση δύο κρατών, αντίθετη προς τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Παράλληλα, επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.
Ένα ακόμη στοιχείο αναδεικνύει την απόσταση των δύο πλευρών: η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με τις ευρωπαϊκές δηλώσεις εξωτερικής πολιτικής και τις αποφάσεις κυρώσεων περιορίζεται μόλις στο 4%.
Η Άγκυρα απορρίπτει συλλήβδην τις σχετικές επισημάνσεις, κατηγορώντας την ΕΕ ότι υιοθετεί τις «μαξιμαλιστικές θέσεις» της Ελλάδας και της ελληνοκυπριακής πλευράς, όπως αποκαλεί την Κυπριακή Δημοκρατία.
Το τουρκικό ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι οι θέσεις αυτές αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο και αγνοούν τα «νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα» της Τουρκίας και των Τουρκοκυπρίων. Προχωρεί, μάλιστα, ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ δεν μπορεί να συμβάλει στην επίλυση του Κυπριακού όσο υιοθετεί ανεπιφύλακτα τις θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Άγκυρα χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές διαπιστώσεις αντίθετες προς το Διεθνές Δίκαιο και την αρχή της ευθυδικίας, διακηρύσσοντας ότι οι σχετικές αναφορές της Κομισιόν στερούνται οποιασδήποτε ισχύος.
Η οικονομική συνεργασία και τα πολιτικά όρια
Ενώ η πολιτική απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές μεγαλώνει, η οικονομική αλληλεξάρτηση παραμένει ισχυρή. Το 2025 οι εμπορικές συναλλαγές αγαθών ΕΕ–Τουρκίας έφτασαν τα 218 δισ. ευρώ, με την Ένωση να αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Τουρκίας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αποκλείει την περαιτέρω συνεργασία. Υπενθυμίζει, ωστόσο, ότι η πρόοδος στον εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης συνδέεται με την άρση εμπορικών εμποδίων, την αποτροπή καταστρατήγησης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και τη διατήρηση κατάλληλου κλίματος για την επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό.
Η Τουρκία εξακολουθεί να είναι επισήμως υποψήφια προς ένταξη χώρα και συνδέεται ήδη με την ΕΕ μέσω Τελωνειακής Ένωσης. Ωστόσο, η πλήρης ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ανέφικτη όσο η Άγκυρα δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να ανταποκριθεί στα δημοκρατικά κριτήρια που προϋποθέτει η συμμετοχή στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Στην πράξη, διαμορφώνεται ένα μοντέλο σχέσεων που παραπέμπει περισσότερο στη στρατηγική συνεργασία της ΕΕ με χώρες όπως η Αίγυπτος ή η Σαουδική Αραβία παρά στην προενταξιακή διαδικασία.
Παρά τη σκληρή γλώσσα της έκθεσης της Κομισιόν, τόσο οι Βρυξέλλες όσο και η Άγκυρα φαίνεται να προσαρμόζουν την πολιτική τους σε αυτή την πραγματικότητα. Η συνεργασία αναπτύσσεται εδώ και καιρό κυρίως γύρω από συγκεκριμένα αμοιβαία συμφέροντα, χωρίς να προϋποθέτει την προοπτική πλήρους συμμετοχής στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Για την ΕΕ, η Τουρκία είναι απαραίτητος γεωπολιτικός εταίρος, αλλά όχι «συγγενής» για να τον υποδεχτεί στην οικογενειακή εστία.