H Λώρα Τσουκαλά χαρτογραφεί τη διεθνή αγορά του design -Οι νέοι συλλέκτες, οι τάσεις, οι εκθέσεις

Με διαδοχικές συμμετοχές στις PAD Παρισιού, Λονδίνου και Σεν Τροπέ, στη Nomad του Σεν Μόριτζ και πλέον στη MAZE του Γκστάαντ, η Λώρα Τσουκαλά μιλά στο iefimerida για όσα βλέπει να αλλάζουν στη διεθνή αγορά του συλλεκτικού design: το νεότερο κοινό, τις διαφορετικές απαιτήσεις από πόλη σε πόλη και τη στροφή προς μικρότερες, πιο επιλεκτικές διοργανώσεις.

Το πρώτο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου, στην Place des Lices του Σεν Τροπέ, είκοσι γκαλερί από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες έστησαν τα περίπτερά τους για τη νέα διοργάνωση της PAD, της διεθνούς έκθεσης design που ξεκίνησε στο Παρίσι το 1998 και έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανάδειξη του συλλεκτικού design σε αυτόνομο πεδίο συλλογής. Ανάμεσά τους ήταν και η Stefanidou Tsoukala Gallery της Αθήνας, που φέρνει σε διάλογο σύγχρονους δημιουργούς με ιστορικά κομμάτια και έργα τέχνης. Η διευθύντριά της, Λώρα Τσουκαλά, είχε φτάσει στη Γαλλική Ριβιέρα μάλλον δύσπιστη.

«Το Σεν Τροπέ το φοβόμουν πάρα πολύ πριν, γιατί ήταν κάτι άγνωστο. Είχα ξαναπάει, αλλά δεν το είχα ποτέ στο μυαλό μου έτσι, επειδή είναι τόσο καλοκαιρινός προορισμός και ξέρεις ότι ο κόσμος πάει εκεί ουσιαστικά για να περάσει καλά, να βγει», εξηγεί στο iefimerida.

Η Λώρα Τσουκαλά διευθύνει τη γκαλερί που αποτελεί το πιο εξωστρεφές κομμάτι μιας οικογενειακής επιχείρησης με ιστορία δεκαετιών στην αρχιτεκτονική και το interior design. Τα τελευταία χρόνια έχει στρέψει όλο και περισσότερο τη δραστηριότητά της στο εξωτερικό, παρουσιάζοντας ιστορικό και σύγχρονο design στις PAD του Παρισιού και του Λονδίνου, στη Nomad του Σεν Μόριτζ και πλέον στο Σεν Τροπέ.

Εκεί οι επιφυλάξεις της διαλύθηκαν γρήγορα. Η πρώτη PAD της Ριβιέρας ήταν εσκεμμένα μικρή, με περίπου είκοσι επιλεγμένες γκαλερί και μια επιτροπή που κινητοποίησε συλλέκτες της περιοχής. Συνέπεσε επίσης με το Σαββατοκύριακο της 4ης Ιουλίου, όταν πολλοί Αμερικανοί βρίσκονταν ήδη στο Σεν Τροπέ.

«Νομίζω ότι το έκαναν όλα πάρα πολύ έξυπνα. Η επιτροπή που έφτιαξαν ήταν εξαιρετική. Και επίσης η έκθεση ήταν μικρή, ο συλλέκτης που έμπαινε μέσα δεν ένιωθε την πίεση ότι θα δει εκατοντάδες γκαλερί. Θα δει δέκα, θα δει είκοσι, αλλά πραγματικά σημαντικές. Και υπήρχε μια ατμόσφαιρα πολύ χαλαρή, που δεν ήταν ούτε του Λονδίνου ούτε του Παρισιού».

Από το Σεν Τροπέ στο Λονδίνο και το Γκστάαντ

Το The Art Newspaper χαρακτήρισε την πρώτη PAD Saint-Tropez «boutique fair», ενώ ο ιδρυτής της PAD Πατρίκ Περέν εξηγούσε πριν από τα εγκαίνια ότι η μικρή κλίμακα ήταν συνειδητή επιλογή και ότι πίσω από την κοσμική εικόνα του Σεν Τροπέ υπάρχει μια ισχυρή κοινότητα συλλεκτών. Για τη Λώρα Τσουκαλά, η εμπειρία στη Ριβιέρα επιβεβαίωσε κάτι που είχε ήδη αρχίσει να διακρίνει ύστερα από μια πυκνή χρονιά διεθνών εκθέσεων: «Όσο πιο exclusive, τόσο καλύτερα».

Μπροστά της έχει την PAD του Λονδίνου τον Οκτώβριο και την Art Athina τον Νοέμβριο, ενώ τον Φεβρουάριο θα βρεθεί σε δύο διοργανώσεις της MAZE, στο Σεν Μόριτζ και στο Γκστάαντ, με απόσταση μόλις μίας εβδομάδας μεταξύ τους.

«Πήγα πέρυσι τον Φεβρουάριο να δω τη MAZE στο Γκστάαντ και τρελάθηκα. Έπαθα αυτό που είχα πάθει με την PAD όταν την είχα πρωτοδεί. Ήταν μικρή, με κορυφαίες γκαλερί, πολύ περισσότερη τέχνη, η αλήθεια είναι, παρά design. Ήταν και ο δημιουργός κοσμημάτων Νίκος Κούλης εκεί, με ένα καταπληκτικό περίπτερο και φανταστική παρουσία, και είπα “θέλω να είμαι εδώ”».

Κάθε πόλη απαιτεί διαφορετική επιμέλεια του περιπτέρου. «Στο Παρίσι βάζω πιο ιστορικά κομμάτια. Η έκθεση εκεί δεν είναι τόσο εμπορική, έχει σχεδόν έναν μουσειακό χαρακτήρα. Θέλουν να έρθουν να δουν, να καταλάβουν τη διαδικασία, πώς έγινε κάτι, την έμπνευση, το υλικό. Πολλές φορές είναι ήδη ψαγμένοι και διαβασμένοι. Στο Λονδίνο ξέρεις ότι θα δεις τον συλλέκτη που θέλει να πάρει κάτι γιατί θέλει να μεγαλώσει τη συλλογή του, αλλά και επειδή του αρέσει. Οπότε η επιμέλεια γίνεται πάρα πολύ με βάση τον κόσμο που θα το δει».

Το περίπτερο για την PAD του Λονδίνου

Για το Λονδίνο, από τις 13 έως τις 18 Οκτωβρίου, ετοιμάζει ένα περίπτερο στημένο σαν σαλόνι με αναφορές στο Art Deco. Η αφετηρία είναι η «Bar Bar Chair» των Ελίζαμπεθ Γκαρούστ και Ματία Μπονέτι. Γύρω της χτίζει το υπόλοιπο σκηνικό: μια κονσόλα του Ζακ Αντνέ, δύο πολυθρόνες της δεκαετίας του ’30 που θα ντυθούν από τη γκαλερί με νέο ύφασμα, κηροπήγια και μια κουρτίνα σχεδιασμένη ειδικά για το περίπτερο από τη Βέτα Στεφανίδου Τσουκαλά.

«Πάντα φτιάχνω mood board και πάντα υπάρχει ένα βασικό κομμάτι από το οποίο ξεκινάω. Τώρα ξεκινήσαμε από την “Bar Bar Chair” και γύρω από αυτή αποφασίζω τι μπορεί να την πλαισιώσει».

Η Βέτα Στεφανίδου Τσουκαλά επανέρχεται συχνά στη συζήτησή μας. Η Λώρα μεγάλωσε μέσα σε αυτή τη δουλειά, παρακολουθώντας τη μητέρα της. «Αυτό έχω μάθει πάρα πολύ από τη μητέρα μου: το mix and match, αλλά πάντα με ισορροπία. Γιατί μπορείς να βάλεις πολλά διαφορετικά πράγματα μαζί, αρκεί να υπάρχει ισορροπία. Και θεωρώ ότι ένα ιστορικό κομμάτι μπορεί να αλλάξει αμέσως έναν χώρο, να του δώσει ένα άλλο βάρος».

H νέα γενιά συλλεκτών

Οι διεθνείς εκθέσεις τής δίνουν ταυτόχρονα μια αρκετά καθαρή εικόνα για το πώς αλλάζει το κοινό του design και για το τι αναζητούν όσοι αρχίζουν σήμερα να αγοράζουν. «Έρχεται νεότερος κόσμος και αυτό με χαροποιεί πάρα πολύ. Νομίζω ότι έχει βοηθήσει το ότι ταξιδεύουν περισσότερο, αλλά και το Instagram, γιατί πλέον βλέπεις πολύ πιο εύκολα πράγματα που παλιότερα δεν θα έβλεπες. Υπάρχουν άνθρωποι που θα πάρουν ένα statement αντικείμενο και άλλοι που θέλουν σιγά σιγά να χτίσουν μια συλλογή. Και αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον».

Στις διεθνείς εκθέσεις παρατήρησε επίσης μια διαφορετική σχέση μεταξύ των ίδιων των γκαλερί: παρότι ανταγωνίζονται για τους ίδιους συλλέκτες, ανταλλάσσουν πληροφορίες, συστήνουν πελάτες, μπορεί ακόμη και να στείλουν κάποιον στο διπλανό περίπτερο όταν γνωρίζουν ότι εκεί βρίσκεται το κομμάτι που αναζητά. Στην Ελλάδα, λέει, αυτή η κουλτούρα συνεργασίας παραμένει πολύ πιο περιορισμένη.

Τι έχει αλλάξει όμως στον τρόπο που στήνουμε σήμερα τα σπίτια μας; «Νομίζω ότι έχει φύγει πολύ αυτό το μίνιμαλ, το άσπρο-γκρι. Τώρα υπάρχει περισσότερο αυτή η λογική του συνδυασμού. Να βάλεις ένα ιστορικό κομμάτι μαζί με κάτι σύγχρονο. Εμένα αυτό μου αρέσει πάρα πολύ, γιατί ένα παλιό κομμάτι δίνει αμέσως άλλο βάθος και ποιότητα στον χώρο».

Και ποια στοιχεία μπορούν να αλλάξουν περισσότερο έναν χώρο; «Στο interior design πιστεύω ότι τη μεγάλη διαφορά την κάνουν οι κουρτίνες και ο φωτισμός. Αλλά και η επεξεργασία του τοίχου. Έτσι έχεις ήδη δημιουργήσει ένα διαφορετικό setting πριν αρχίσεις να στήνεις τον χώρο».

Το σπίτι στην Ύδρα

Από τα πρόσφατα projects της οικογενειακής επιχείρησης, εκείνο που η Λώρα ξεχωρίζει βρίσκεται στην Ύδρα: ένα ιστορικό σπίτι, με μεγάλες βεράντες και ανοιχτή θέα, που χρειάστηκε περίπου ενάμιση χρόνο δουλειάς. Στο νησί χωρίς αυτοκίνητα, ακόμη και η μεταφορά συνεργείων, υλικών και επίπλων απαιτεί διαφορετική οργάνωση.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, όμως, δεν ήταν πρακτική. «Έρχεσαι να προσθέσεις χωρίς να προσβάλεις την ιστορία του σπιτιού, του χώρου, του τόπου. Και συγχρόνως να μην το κάνεις μουσειακό ή καρτ-ποστάλ. Πρέπει να μπορείς να ζήσεις ελεύθερα σε αυτό, με τρομερό σεβασμό στην ιστορία του».

Οι ιδιοκτήτες, λέει, τους έδωσαν τον χρόνο που χρειαζόταν το project, χωρίς να πιέζουν για μια συγκεκριμένη ημερομηνία ολοκλήρωσης.

Μια οικογενειακή ιστορία στο design

Η οικογενειακή επιχείρηση ξεκίνησε από τους γονείς της και σήμερα στεγάζει διαφορετικές δραστηριότητες. «Ουσιαστικά είναι πέντε διαφορετικά τμήματα κάτω από την ομπρέλα της οικογενειακής επιχείρησης. Γιατί το έστησαν μαζί. Όταν ο μπαμπάς άνοιξε το αρχιτεκτονικό του γραφείο, η μαμά, που είχε σπουδάσει αρχαιολογία και φιλολογία, πήγε στο Λονδίνο και σπούδασε interior design και interior architecture».

Σήμερα συνυπάρχουν το αρχιτεκτονικό γραφείο του πατέρα της, Τάκη Τσουκαλά, το interior design και το interior architecture με βασικό πρόσωπο τη Βέτα Στεφανίδου Τσουκαλά και συμμετοχή της Λώρας, το τμήμα υφασμάτων και ταπετσαριών, το showroom με αντικείμενα, art de la table και αξεσουάρ και, στον τέταρτο όροφο, η Stefanidou Tsoukala Gallery, όπου έχει επικεντρωθεί περισσότερο η ίδια.

Στο Λονδίνο η Βέτα Στεφανίδου Τσουκαλά γνώρισε τον Ντέιβιντ Χικς, μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της βρετανικής διακόσμησης του 20ού αιώνα, και συνδέθηκε επαγγελματικά μαζί του. Επιστρέφοντας στην Αθήνα δημιούργησε το David Hicks Greece και σταδιακά, μαζί με τον σύζυγό της, ανέπτυξαν την επιχείρηση.

«Για μένα η μητέρα μου είναι μεγάλο σχολείο. Από μικρή έλεγα ότι θα ήθελα να γίνω έτσι, αν και είμαστε πολύ διαφορετικές. Νομίζω ότι εγώ είμαι περισσότερο σαν τον μπαμπά μου, πιο χαμηλών τόνων. Δεν είμαι πολύ εξωστρεφής, ούτε πολύ έντονη ως παρουσία. Η μαμά είναι τρομερά δυναμική και πάντα ήθελα να προσπαθήσω να της μοιάσω περισσότερο».

Η συνεργασία τους συνεχίζεται και σήμερα: η Βέτα σχεδιάζει, για παράδειγμα, την κουρτίνα για το επόμενο περίπτερο της PAD, ενώ η Λώρα συμμετέχει σε projects interior design.

Με τη Μαρίτσα Τραυλού στην Art Athina

Η γνωριμία της οικογένειας με τον ιδρυτή της L’Objet, Ελάντ Γιφράχ, ξεκίνησε όταν η εταιρεία βρισκόταν ακόμη στα πρώτα της βήματα και εξελίχθηκε σε στενή προσωπική και επαγγελματική σχέση. Οι πορσελάνες, τα αντικείμενα για το σπίτι και οι συνεργασίες της L’Objet με διαφορετικούς δημιουργούς βρίσκονται εδώ και χρόνια στο showroom της Αθήνας, ενώ σήμερα συζητούν μια στενότερη συνεργασία. Για τη Λώρα, τα όρια ανάμεσα στην τέχνη και στο design δεν είναι απόλυτα. «Το design είναι τέχνη», λέει. «Απλά είναι μια πιο χρηστική τέχνη».

Στην Αθήνα, η γκαλερί ετοιμάζεται για την τρίτη συμμετοχή της στην Art Athina, αυτή τη φορά με μονογραφική παρουσίαση της Μαρίτσας Τραυλού. Ένα μεγάλο, μνημειακό έργο θα βρίσκεται στο κέντρο του περιπτέρου και γύρω του θα αναπτυχθούν μικρότερα έργα της ίδιας δημιουργού. Η Τσουκαλά έχει επιλέξει ξανά στο παρελθόν κάτι αντίστοιχο: το 2024 παρουσίασε τον Κωνσταντίνο Κακανιά, με ένα έργο που έγινε ένα από τα πλέον φωτογραφημένα από το κοινό στη συγκεκριμένη διοργάνωση της Art Athina.

Μια γκαλερί εκτός Ελλάδας

Πού βλέπει τη Stefanidou Tsoukala Gallery σε δέκα χρόνια; Το επόμενο μεγάλο βήμα που θα ήθελε να κάνει είναι μια σταθερή παρουσία στο εξωτερικό.

Το Λονδίνο ήταν για χρόνια η πόλη που είχε στο μυαλό της. «Το αγαπάω πάρα πολύ, μου ταιριάζει τρομερά, το ξέρω πάρα πολύ καλά. Πάντα έλεγα ότι, αν δεν ζούσα στην Αθήνα, θα ήθελα να ζω στο Λονδίνο». Σήμερα όμως δεν είναι τόσο βέβαιη. «Μετά το Brexit έχει φύγει πάρα πολύς κόσμος, είναι πολύ πιο δύσκολα τα πράγματα, με τα τελωνεία και όλη τη διαδικασία».

Η πόλη μένει λοιπόν ανοιχτή. Όχι όμως και το είδος του χώρου που φαντάζεται. «Θα άνοιγα ως γκαλερί. Μπορεί να έφερνα και το retail κομμάτι, αλλά σε πολύ μικρότερο ποσοστό. Η βάση θα ήταν η γκαλερί».

Η Ζάχα Χαντίτ που άλλαξε ριζικά τη σύγχρονη αρχιτεκτονική,  έλεγε πως «το design είναι καθολικό, περιλαμβάνει τα πάντα». Στην περίπτωση της Λώρας Τσουκαλά, το design πράγματι δεν σταματά στο αντικείμενο: περνά στον τρόπο που στήνεται ένα περίπτερο, κατοικείται ένα σπίτι, χτίζεται μια συλλογή, οργανώνεται μια ολόκληρη καθημερινότητα γύρω από την ομορφιά και τη χρήση.