Η Εξέγερση της Βαρσοβίας: 63 ημέρες μάχης και η βοήθεια που δεν ήρθε ποτέ | Σαν σήμερα 2 Οκτωβρίου
Σαν σήμερα το 1944, στις 2 Οκτωβρίου, τελειώνει μία από τις πιο δραματικές εξεγέρσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Έπειτα από 63 ημέρες μάχης μέσα στη Βαρσοβία, η πολωνική αντίσταση αναγκάζεται να παραδοθεί στους Γερμανούς. Η πόλη έχει μετατραπεί σε ερείπια και περισσότεροι από 180.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, σύμφωνα με το US Holocaust Memorial Museum.
Το πιο πικρό στοιχείο της ιστορίας είναι ότι, ενώ οι Πολωνοί πολεμούσαν περιμένοντας βοήθεια, ο Κόκκινος Στρατός βρισκόταν ουσιαστικά απέναντι, στην άλλη πλευρά του Βιστούλα.
Η εξέγερση είχε ξεκινήσει την 1η Αυγούστου 1944. Η Armia Krajowa, ο μη κομμουνιστικός «Εσωτερικός Στρατός» που υπαγόταν στην εξόριστη πολωνική κυβέρνηση του Λονδίνου, επιχείρησε να απελευθερώσει μόνη της την πρωτεύουσα πριν μπουν σε αυτή οι Σοβιετικοί. Περίπου 45.000 μαχητές κινητοποιήθηκαν, όμως μόλις το ένα τέταρτο διέθετε όπλα. Απέναντί τους βρίσκονταν περίπου 25.000 Γερμανοί στρατιώτες με πυροβολικό, άρματα μάχης και αεροπορική υποστήριξη.
Το σχέδιο προέβλεπε μια εξέγερση λίγων ημερών. Κράτησε εννέα εβδομάδες.
Οι πρώτες επιτυχίες των εξεγερμένων έδωσαν γρήγορα τη θέση τους σε έναν πόλεμο από δρόμο σε δρόμο. Στην Παλιά Πόλη, οι μαχητές αναγκάστηκαν τελικά να διαφύγουν μέσα από το δίκτυο υπονόμων. Στη συνοικία Βόλα, οι γερμανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν μαζικές σφαγές αμάχων: μόνο μεταξύ 5 και 7 Αυγούστου, περίπου 40.000 άνδρες, γυναίκες και παιδιά δολοφονήθηκαν.
Και οι Σοβιετικοί; Στα μέσα Σεπτεμβρίου κατέλαβαν την Πράγκα, στην ανατολική όχθη του Βιστούλα, αλλά ο κύριος όγκος του Κόκκινου Στρατού δεν πέρασε τον ποταμό για να υποστηρίξει αποφασιστικά την εξέγερση. Το US Holocaust Memorial Museum σημειώνει ότι οι σοβιετικές δυνάμεις δεν επενέβησαν και επανέλαβαν την προέλασή τους πολύ αργότερα, καταλαμβάνοντας τη διαλυμένη πλέον Βαρσοβία τον Ιανουάριο του 1945.
Η αδράνεια του Στάλιν παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα κεφάλαια της εξέγερσης. Για τους Σοβιετικούς, η Armia Krajowa δεν ήταν απλώς δύναμη αντίστασης στους Ναζί· ήταν συνδεδεμένη με την εξόριστη πολωνική κυβέρνηση και αποτελούσε πολιτικό εμπόδιο στα σχέδια εγκαθίδρυσης φιλοσοβιετικής εξουσίας στην Πολωνία.
Στις 2 Οκτωβρίου υπογράφηκε η συμφωνία παράδοσης. Περισσότεροι από 11.000 μαχητές της Armia Krajowa οδηγήθηκαν στην αιχμαλωσία, ενώ ο άμαχος πληθυσμός εκδιώχθηκε σταδιακά από την πόλη.
Οι Γερμανοί συνέχισαν έπειτα συστηματικά την καταστροφή της Βαρσοβίας. Όταν ο Κόκκινος Στρατός μπήκε τελικά στην πόλη στις 17 Ιανουαρίου 1945, βρήκε μια πρωτεύουσα που είχε πολεμήσει για 63 ημέρες περιμένοντας μια βοήθεια που δεν ήρθε ποτέ.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
1187: Ο Σαλαντίν καταλαμβάνει την Ιερουσαλήμ έπειτα από πολιορκία, τερματίζοντας 88 χρόνια κυριαρχίας των Σταυροφόρων στην πόλη.
1828: Το Γαλλικό Εκστρατευτικό Σώμα υπό τον στρατηγό Νικόλαο-Ιωσήφ Μαιζόν συμβάλλει στην αποχώρηση των δυνάμεων του Ιμπραήμ Πασά από την Πελοπόννησο, εξέλιξη καθοριστική για την εδραίωση της ελληνικής ανεξαρτησίας.
1836: Ο Κάρολος Δαρβίνος επιστρέφει στην Αγγλία μετά το σχεδόν πενταετές ταξίδι του με το «Beagle». Οι παρατηρήσεις και τα δείγματα που συγκέντρωσε θα συμβάλουν αργότερα στη διαμόρφωση της θεωρίας της εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής.
1869: Γεννιέται ο Μαχάτμα Γκάντι στην Ινδία. Θα εξελιχθεί σε ηγετική μορφή του αγώνα για την ανεξαρτησία της χώρας και παγκόσμιο σύμβολο της μη βίαιης αντίστασης.
1941: Η ναζιστική Γερμανία εξαπολύει την Επιχείρηση «Τυφώνας», τη μεγάλη επίθεση προς τη Μόσχα. Η γερμανική προέλαση τελικά ανακόπτεται, σηματοδοτώντας μία από τις πρώτες μεγάλες αποτυχίες της Βέρμαχτ στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
1944: Τερματίζεται η Εξέγερση της Βαρσοβίας, έπειτα από 63 ημέρες αντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής. Περίπου 150.000–200.000 Πολωνοί άμαχοι εκτιμάται ότι σκοτώθηκαν, ενώ μεγάλο μέρος της πόλης καταστράφηκε.
1950: Δημοσιεύεται για πρώτη φορά το κόμικ «Peanuts» του Τσαρλς Σουλτς. Ο Τσάρλι Μπράουν και αργότερα ο Σνούπι θα γίνουν δύο από τους πιο αναγνωρίσιμους χαρακτήρες στην ιστορία των κόμικς.
1967: Ο Θέργκουντ Μάρσαλ ορκίζεται ως ο πρώτος Αφροαμερικανός δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ, έχοντας προηγουμένως πρωταγωνιστήσει σε σημαντικές δικαστικές μάχες κατά των φυλετικών διακρίσεων.
1968: Στη σφαγή του Τλατέλολκο, στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις ανοίγουν πυρ σε συγκέντρωση φοιτητών και πολιτών στην Πόλη του Μεξικού, δέκα ημέρες πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει αμφισβητούμενος.
1985: Πεθαίνει ο Ροκ Χάντσον σε ηλικία 59 ετών από επιπλοκές του AIDS. Ήταν ένας από τους πρώτους μεγάλους σταρ του Χόλιγουντ που δημοσιοποίησαν ότι έπασχαν από τη νόσο, αλλάζοντας σημαντικά τη δημόσια συζήτηση γύρω από το AIDS.
1990: Προφυλακίζεται ο πρώην υπουργός του ΠΑΣΟΚ Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας, στο πλαίσιο της υπόθεσης Κοσκωτά, ενός από τα σημαντικότερα πολιτικοοικονομικά σκάνδαλα της Μεταπολίτευσης.
1991: Η Στέφι Γκραφ καταγράφει την 500ή νίκη της στην επαγγελματική της καριέρα, επιβεβαιώνοντας τη θέση της ανάμεσα στις κορυφαίες τενίστριες της εποχής της.
Γεννήσεις
1869 – Μαχάτμα Γκάντι (Mahatma Gandhi), Ινδός ακτιβιστής και φιλόσοφος, ηγετική μορφή του αγώνα για την ανεξαρτησία της Ινδίας από τη βρετανική κυριαρχία. Γεννημένος στο Γκουτζαράτ, σπούδασε νομικά στο Λονδίνο και εργάστηκε στη Νότια Αφρική, όπου ανέπτυξε την αρχή της μη βίας (αχίμσα) και της ανυπακοής απέναντι στην αδικία. Με ειρηνικές πορείες, απεργίες πείνας και πολιτική δράση ενέπνευσε εκατομμύρια Ινδούς στον δρόμο προς την ελευθερία. Το παράδειγμά του άσκησε τεράστια επιρροή σε παγκόσμιους ηγέτες και κινήματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, από τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ μέχρι τον Νέλσον Μαντέλα. Δολοφονήθηκε το 1948, αφήνοντας ανεκτίμητη πνευματική κληρονομιά.
1951 – Στινγκ (Sting), Άγγλος τραγουδιστής, μπασίστας και ηθοποιός, γεννημένος ως Γκόρντον Σάμνερ. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος και frontman των The Police, με επιτυχίες όπως «Roxanne» και «Every Breath You Take», που σημάδεψαν τη ροκ σκηνή των ’70s και ’80s. Από το 1985 ακολούθησε επιτυχημένη σόλο καριέρα, συνδυάζοντας ροκ, τζαζ και world music, με άλμπουμ όπως Ten Summoner’s Tales. Έχει τιμηθεί με 17 βραβεία Grammy και θεωρείται ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους καλλιτέχνες παγκοσμίως. Παράλληλα ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο και τον ακτιβισμό, υποστηρίζοντας κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα.
Θάνατοι
1973 – Πάαβο Νούρμι (Paavo Nurmi), Φινλανδός δρομέας, γνωστός ως «Ιπτάμενος Φινλανδός», ένας από τους μεγαλύτερους αθλητές όλων των εποχών. Γεννημένος το 1897 στο Τούρκου, κυριάρχησε στους Ολυμπιακούς Αγώνες της δεκαετίας του 1920, κατακτώντας εννέα χρυσά και τρία ασημένια μετάλλια σε αποστάσεις από 1.500 έως 10.000 μέτρα, αλλά και στον μαραθώνιο. Ξεχώρισε για τη στρατηγική του μέτρησης του ρυθμού με το ρολόι στο χέρι, επαναστατώντας στις μεθόδους προπόνησης. Έσπασε 22 παγκόσμια ρεκόρ και έγινε εθνικός ήρωας της Φινλανδίας.
1988 – Άλεκ Ισσιγόνης (Alec Issigonis), Έλληνας μηχανικός και σχεδιαστής αυτοκινήτων, γνωστός παγκοσμίως ως ο δημιουργός του θρυλικού Mini. Γεννημένος το 1906 στη Σμύρνη, βρέθηκε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή στη Βρετανία, όπου σπούδασε μηχανολογία. Η ιδιοφυΐα του στην αυτοκινητοβιομηχανία αναδείχθηκε μέσα από πρωτοποριακά σχέδια, με το Mini (1959) να γίνεται σύμβολο οικονομίας, πρακτικότητας και στυλ, αλλά και πολιτιστικό φαινόμενο των ’60s. Για τη συνεισφορά του τιμήθηκε με τον τίτλο του σερ.
Εορτολόγιο
Ιουστίνος, Ιουστίνα, Κυπριανός, Κυπριανή, Κυπρούλα
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Μη Βίας