Εθνικός Διχασμός: Όταν η Ελλάδα βρέθηκε με δύο διαφορετικές κυβερνήσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη | Σαν σήμερα 28 Σεπτεμβρίου

Σαν σήμερα το 1916, στις 28 Σεπτεμβρίου, η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στην καρδιά μιας πρωτοφανούς πολιτικής κρίσης: Δύο κέντρα εξουσίας, δύο αντίθετες στρατηγικές και μια χώρα που ουσιαστικά έχει κοπεί στα δύο. Μόλις δύο ημέρες νωρίτερα, ο Ελευθέριος Βενιζέλος έχει φτάσει στη Θεσσαλονίκη για να αναλάβει την ηγεσία του Κινήματος της Εθνικής Αμύνης, ενώ στην Αθήνα ο βασιλιάς Κωνσταντίνος στηρίζει την επίσημη κυβέρνηση του Σπυρίδωνα Λάμπρου.

Οι ρίζες της σύγκρουσης βρίσκονταν στην έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στο βασικό ερώτημα που δίχαζε την ελληνική ηγεσία: Με ποιον -και αν- έπρεπε να πολεμήσει η Ελλάδα;

Ο Βενιζέλος πίστευε ότι τα ελληνικά συμφέροντα εξυπηρετούνταν με την είσοδο στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, δηλαδή κυρίως της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας. Ο Κωνσταντίνος επέμενε στην ουδετερότητα. Η διαφωνία, όμως, ξεπερνούσε πλέον την εξωτερική πολιτική: αφορούσε και τα όρια της βασιλικής εξουσίας απέναντι στην εκλεγμένη κυβέρνηση. Ο Βενιζέλος είχε ήδη οδηγηθεί δύο φορές σε παραίτηση το 1915.

Το καλοκαίρι του 1916 η κατάσταση έγινε ακόμη πιο εκρηκτική. Βουλγαρικές και γερμανικές δυνάμεις προέλασαν στην Ανατολική Μακεδονία, ενώ το Δ΄ Σώμα Στρατού κατέληξε στη Γερμανία. Στη Θεσσαλονίκη εκδηλώθηκε το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης, με στόχο την έξοδο της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων.

Στις 26 Σεπτεμβρίου ο Βενιζέλος έφτασε στη Θεσσαλονίκη μαζί με τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και τον στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή. Η περίφημη «Τριανδρία» ανέλαβε την ηγεσία της Προσωρινής Κυβέρνησης Εθνικής Αμύνης. Την αμέσως επόμενη ημέρα, στην Αθήνα, σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον πανεπιστημιακό και ιστορικό Σπυρίδωνα Λάμπρο, με την υποστήριξη του Κωνσταντίνου.

Έτσι, στις 28 Σεπτεμβρίου, η εικόνα είναι σχεδόν σουρεαλιστική: Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη έχουν διαφορετικές κυβερνήσεις και διαφορετικές εξωτερικές πολιτικές. Η Προσωρινή Κυβέρνηση ελέγχει σταδιακά τη Βόρεια Ελλάδα, την Κρήτη και νησιά του Αιγαίου και συγκροτεί δικές της στρατιωτικές δυνάμεις, ενώ το κράτος των Αθηνών εξακολουθεί επισήμως να τηρεί ουδετερότητα. Το Ίδρυμα της Βουλής περιγράφει την κατάσταση λιτά: η Ελλάδα είχε πλέον «δύο κυβερνήσεις με δύο διαμετρικά αντίθετες πολιτικές».

Και εδώ βρίσκεται το ουσιαστικότερο στοιχείο του Εθνικού Διχασμού: Δεν ήταν απλώς ένας καβγάς ανάμεσα στον Βενιζέλο και τον Κωνσταντίνο. Η αντιπαράθεση πέρασε στην κοινωνία, στον στρατό και στους θεσμούς, χωρίζοντας τους Έλληνες σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς και αφήνοντας ένα πολιτικό ρήγμα που θα επιβίωνε πολύ περισσότερο από τον ίδιο τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το 1917 ο Κωνσταντίνος θα εγκατέλειπε τελικά τη χώρα υπό την πίεση της Αντάντ και ο Βενιζέλος θα επέστρεφε στην Αθήνα, οδηγώντας ενιαία πλέον την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων. Οι δύο κυβερνήσεις θα γίνονταν ξανά μία· ο Διχασμός, όμως, μόλις είχε αρχίσει να γράφει τις πιο βαριές σελίδες του.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1538: Λαμβάνει χώρα η Ναυμαχία της Πρέβεζας. Ο τουρκικός στόλος υπό τον Χαϊρεντίν Πασά, γνωστότερο ως Μπαρμπαρόσα, καταναυμαχεί το συμμαχικό στόλο με επικεφαλής τον γενοβέζο ναύαρχο Αντρέα Ντόρια.

1864: Ιδρύεται στο Λονδίνο η Διεθνής Ένωση Εργατών, που αποτέλεσε την Πρώτη Διεθνή.

1916 – Εθνικός διχασμός προ των πυλών. Η Ελλάδα βρίσκεται με δύο αντίπαλες κυβερνήσεις: στη Θεσσαλονίκη υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο και στην Αθήνα υπό την επιρροή του βασιλιά Κωνσταντίνου. Αφορμή υπήρξε η διχογνωμία τους για το αν η χώρα έπρεπε να συνταχθεί με τις δυνάμεις της Αντάντ κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

1964: Η πρώτη απόπειρα εορτασμού της επετείου της ίδρυσης του ΕΑΜ σε ανοικτό χώρο μετά το 1949 παρεμποδίζεται από τον πρωθυπουργό, Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος τη χαρακτηρίζει «πρόκληση προς το έθνος».

1974: Καθιερώνεται με νόμο η δημοτική γλώσσα στα ελληνικά δημοτικά σχολεία.

2000: Ο Κώστας Κεντέρης γράφει ιστορία, καθώς κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στον τελικό των 200 μέτρων στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Σίδνεϊ. Ο «φτερωτός Έλληνας» τρέχει σε 20.09. Είναι ο μόνος λευκός από τους οκτώ των τελικών κι αυτό είναι το πρώτο χρυσό μετάλλιο για άνδρα αθλητή στίβου από το 1912 όταν ο Κωνσταντίνος Τσικλητήρας είχε κερδίσει το μήκος άνευ φοράς. Την ίδια μέρα στη Δανία διεξάγεται δημοψήφισμα για την είσοδο της χώρας στην OΝΕ. Υπερισχύει το όχι με 53,1% έναντι 46,9% του ναι.

2013: Συλλαμβάνονται τα ηγετικά στελέχη της Χρυσής Αυγής. Ο Νίκος Μιχαλολιάκος, ο Ηλίας Κασιδιάρης, ο Γιάννης Λαγός και άλλα κορυφαία στελέχη του κόμματος οδηγούνται στη Δικαιοσύνη, κατηγορούμενοι για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης και οπλοκατοχή.

Γεννήσεις

551 π.Χ. – Κομφούκιος (Confucius), Κινέζος φιλόσοφος, πολιτικός στοχαστής και παιδαγωγός, θεμελιωτής μιας διδασκαλίας που επηρέασε βαθιά την κινεζική και παγκόσμια σκέψη. Γεννημένος στο κράτος Λου, υποστήριξε αξίες όπως η δικαιοσύνη, η αρετή, η ευσέβεια προς τους γονείς και ο σεβασμός στην ιεραρχία. Το έργο του κατέγραψαν οι μαθητές του στα Ανάλεκτα, που καθόρισαν για αιώνες την κινεζική ηθική και πολιτική ζωή. Ο Κομφουκιανισμός διαμόρφωσε την ανατολική φιλοσοφία και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για ζητήματα ηθικής, κοινωνίας και διακυβέρνησης.

1893 – Γιάννης Σκαρίμπας, Έλληνας συγγραφέας, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας, μια από τις πιο ιδιόρρυθμες μορφές των ελληνικών γραμμάτων. Γεννημένος στη Φωκίδα, εγκαταστάθηκε στη Χαλκίδα όπου έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του. Το έργο του, συχνά ανατρεπτικό και πρωτοποριακό, συνδυάζει το σατιρικό με το λυρικό στοιχείο. Έγινε γνωστός με το μυθιστόρημα «Το θείο τραγί» (1933) και άφησε πίσω του ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα και ιστορικά δοκίμια. Με τη γλώσσα και το ύφος του αμφισβήτησε κατεστημένα, αφήνοντας ανεξίτηλο το στίγμα του στη νεοελληνική λογοτεχνία.

1924 – Μαρτσέλλο Μαστρογιάννι (Marcello Mastroianni), Ιταλός ηθοποιός, εμβληματική φυσιογνωμία του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Με την αριστοκρατική του γοητεία και την αβίαστη υποκριτική του παρουσία, συνεργάστηκε με κορυφαίους σκηνοθέτες όπως ο Φεντερίκο Φελίνι, πρωταγωνιστώντας σε αριστουργήματα όπως «La Dolce Vita» (1960) και «8½» (1963). Ενσάρκωσε τον μοντέρνο, συχνά μελαγχολικό άνδρα, ισορροπώντας ανάμεσα στη γοητεία και την ειρωνεία. Υπήρξε τρεις φορές υποψήφιος για Όσκαρ, ενώ το όνομά του ταυτίστηκε με τη χρυσή εποχή του ιταλικού κινηματογράφου και παραμένει σύμβολο ανδρικής κομψότητας και καλλιτεχνικής ποιότητας.

1934 – Μπριζίτ Μπαρντό (Brigitte Bardot), Γαλλίδα ηθοποιός, τραγουδίστρια και σύμβολο του σεξ της δεκαετίας του ’50 και του ’60. Με το εκρηκτικό ταμπεραμέντο και την ακαταμάχητη ομορφιά της, καθιερώθηκε διεθνώς μέσα από ταινίες όπως «Και ο Θεός… έπλασε τη γυναίκα» (1956), που την ανέδειξε σε παγκόσμιο φαινόμενο. Υπήρξε είδωλο της γυναικείας απελευθέρωσης και μούσα δημιουργών, ενώ επηρέασε τη μόδα και τον τρόπο ζωής μιας ολόκληρης εποχής. Από τη δεκαετία του ’70 αποσύρθηκε από τον κινηματογράφο και αφοσιώθηκε στον ακτιβισμό για τα δικαιώματα των ζώων, παραμένοντας μια εμβληματική φιγούρα της σύγχρονης γαλλικής κουλτούρας.

1945 – Μανώλης Ρασούλης, Έλληνας τραγουδοποιός, στιχουργός και δημοσιογράφος, με καθοριστική συμβολή στο ελληνικό τραγούδι από τη δεκαετία του ’70. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης και συνεργάστηκε με κορυφαίους συνθέτες όπως ο Μάνος Λοΐζος, ο Χρήστος Νικολόπουλος και ο Σταύρος Κουγιουμτζής. Έγραψε στίχους που άφησαν εποχή, όπως «Αχ Ελλάδα σ’ αγαπώ», «Οι κυβερνήσεις πέφτουνε», «Τρελή κι αδέσποτη» και «Όλα σε θυμίζουν». Παράλληλα υπήρξε ανήσυχο πνεύμα, με πολιτική και κοινωνική αρθρογραφία. Η ποίηση και το χιούμορ του σημάδεψαν το ελληνικό τραγούδι, ενώ η φωνή του παραμένει ζωντανή μέσα από τις αθάνατες δημιουργίες του.

1968 – Ναόμι Γουότς (Naomi Watts), Αγγλίδα ηθοποιός που διακρίθηκε για την ένταση και την ευαισθησία των ερμηνειών της. Αν και μεγάλωσε στην Αυστραλία, η καριέρα της απογειώθηκε στο Χόλιγουντ με την ταινία «Mulholland Drive» (2001) του Ντέιβιντ Λιντς. Έγινε διεθνώς γνωστή μέσα από το θρίλερ «The Ring» (2002) και απέσπασε υποψηφιότητες για Όσκαρ με τις ερμηνείες της στο «21 Grams» (2003) και στο «The Impossible» (2012). Μεγάλο εύρος ρόλων, από ψυχολογικά δράματα έως εμπορικές παραγωγές, την καθιέρωσαν ως μία από τις πιο αξιόλογες και αγαπητές ηθοποιούς της γενιάς της.

Θάνατοι

1991 – Μάιλς Ντέιβις (Miles Davis), Αμερικανός τρομπετίστας, συνθέτης και μπάντλιντερ, από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες στην ιστορία της τζαζ. Γεννημένος το 1926, υπήρξε καινοτόμος που διαμόρφωσε ρεύματα όπως το bebop, το cool jazz, το hard bop, το modal jazz και το jazz fusion. Δίσκοι-σταθμοί όπως το Kind of Blue (1959) και το Bitches Brew (1970) θεωρούνται ορόσημα της παγκόσμιας μουσικής. Με το ιδιαίτερο ύφος του και την αίσθηση αυτοσχεδιασμού, επηρέασε γενιές μουσικών και άνοιξε νέους δρόμους στην τζαζ και πέρα από αυτήν. Ο θάνατός του το 1991 σήμανε το τέλος μιας εποχής, αφήνοντας πίσω μια ανεκτίμητη κληρονομιά.

2003 – Ελία Καζάν (Elia Kazan), Έλληνας σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός, γεννημένος το 1909 στην Κωνσταντινούπολη από μικρασιατική οικογένεια που μετανάστευσε στις ΗΠΑ. Θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες του αμερικανικού κινηματογράφου, με ταινίες όπως «Λεωφορείον ο Πόθος» (1951), «Το λιμάνι της αγωνίας» (1954) και «Ανατολικά της Εδέμ» (1955), που καθιέρωσαν ηθοποιούς όπως ο Μάρλον Μπράντο και ο Τζέιμς Ντιν. Συνίδρυσε το Actors Studio, εισάγοντας νέες μεθόδους υποκριτικής. Αν και αμφιλεγόμενος για τη στάση του στην εποχή του Μακαρθισμού, άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην παγκόσμια κινηματογραφία.

Εορτολόγιο

Χαρίτων, Χαρίτωνας, Χαρίτος

Αλκίσων

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα για την Καθολική Πρόσβαση στην Πληροφόρηση

Παγκόσμια Ημέρα κατά της Λύσσας