Τα data centers «καταπίνουν» την ενέργεια της Ευρώπης και φουντώνουν τις αντιδράσεις
Ένα ήσυχο χωριό στους πρόποδες των Άλπεων βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο μιας από τις μεγαλύτερες συζητήσεις που ανοίγει η εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στην Ευρώπη: πόση ενέργεια είναι διατεθειμένη να διαθέσει η Γηραιά Ήπειρος για τις ψηφιακές υποδομές του μέλλοντος και με ποιο περιβαλλοντικό κόστος;
Στο Κρόνστορφ της Αυστρίας, περίπου δύο ώρες οδικώς από τη Βιέννη, η Google κατασκευάζει το πρώτο υπερσύγχρονο κέντρο δεδομένων της στη χώρα. Πρόκειται για μια επένδυση τεράστιας κλίμακας, η οποία, εφόσον αναπτυχθεί πλήρως, θα μπορούσε να καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια αντίστοιχη με περίπου το 7% της σημερινής ζήτησης ολόκληρης της Αυστρίας.
Οι αριθμοί εξηγούν γιατί η επένδυση έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία. Κάτοικοι, επιστήμονες και ακτιβιστές ανησυχούν τόσο για τις ενεργειακές ανάγκες του κέντρου όσο και για τις ευρύτερες περιβαλλοντικές συνέπειες.
«Θέλουμε πραγματικά να τους δυσκολέψουμε», δηλώνει ο ειδικός πληροφορικής Χάραλντ Μύλνερ, ιδρυτικό μέλος τοπικής οργάνωσης επιστημόνων, καλλιτεχνών και ακτιβιστών που αντιτίθεται στην επένδυση.
«Πρέπει να δουν ότι ο κόσμος δεν είναι ευχαριστημένος με αυτό», τονίζει.
Η αντίδραση στα data centers εξαπλώνεται
Το Κρόνστορφ δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Οι αντιδράσεις απέναντι στα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων εξαπλώνονται μαζί με τις ίδιες τις εγκαταστάσεις.
Στη Γαλλία, ακτιβιστές στρέφονται κατά νέων έργων, ενώ αντίστοιχες κινητοποιήσεις καταγράφονται και στην Ιταλία. Στην Ιρλανδία το ζήτημα έχει πάρει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις, καθώς τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν ήδη περίπου το ένα πέμπτο της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.
Οι αντιδράσεις έχουν φτάσει ακόμη και στα δικαστήρια, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να καταφέρουν να ανακόψουν την ανάπτυξη των υποδομών.
Το ίδιο ζήτημα προκαλεί πολιτικές αναταράξεις και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, καθώς η επέκταση των data centers εξελίσσεται σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης στις ΗΠΑ.
Το μεγάλο ευρωπαϊκό δίλημμα: AI ή ενεργειακή ασφάλεια;
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ωστόσο, η εξίσωση είναι πολύ πιο περίπλοκη.
Η Ευρώπη προσπαθεί να μειώσει την τεχνολογική απόσταση που τη χωρίζει από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, ιδιαίτερα στον κρίσιμο τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Και χωρίς μεγάλες υπολογιστικές υποδομές, αυτή η φιλοδοξία δύσκολα μπορεί να γίνει πραγματικότητα.
«Δεν μπορούμε να ζητάμε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη, ενώ ταυτόχρονα θέτουμε συνεχώς νέα εμπόδια που εμποδίζουν την ίδια την υποδομή στην οποία βασίζεται», έχει δηλώσει η υφυπουργός Ενέργειας της Αυστρίας, Ελίζαμπεθ Ζέχετνερ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να τριπλασιάσει τη χωρητικότητα των κέντρων δεδομένων έως το 2035, ενώ οι Βρυξέλλες και οι εθνικές κυβερνήσεις επιδιώκουν να περιορίσουν κανονιστικά εμπόδια που θεωρούν ότι επιβραδύνουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Το μεγάλο στοίχημα είναι να αποδειχθεί ότι αυτή η ανάπτυξη μπορεί να γίνει με βιώσιμο τρόπο.
Ένα τεράστιο εργοτάξιο χωρίς το όνομα της Google
Στο Κρόνστορφ, πάντως, η κατασκευή βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη.
Φορτηγά μεταφέρουν συνεχώς χώμα, εκσκαφείς δουλεύουν στο εργοτάξιο και γερανοί υψώνονται πάνω από τις ημιτελείς εγκαταστάσεις. Μεταλλικά πάνελ, οπλισμοί και τεράστιοι τσιμεντένιοι σωλήνες βρίσκονται παντού.
Λίγο μακρύτερα, εκεί όπου ο ποταμός Ενς κατευθύνεται προς τον Δούναβη, αντλιοστάσια έχουν κατασκευαστεί για την άντληση του νερού που θα χρησιμοποιείται για την ψύξη του κέντρου δεδομένων.
Υπάρχει, όμως, μία αξιοσημείωτη λεπτομέρεια: το όνομα της Google σχεδόν απουσιάζει από το εργοτάξιο. Μία από τις ελάχιστες ενδείξεις είναι μια μικρή πινακίδα απαγόρευσης εισόδου στον φράχτη, με τα χαρακτηριστικά χρώματα της εταιρείας.
Τι απαντά η Google για το περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Η Google υποστηρίζει ότι λαμβάνει μέτρα για να περιορίσει τις περιβαλλοντικές συνέπειες της εγκατάστασης.
Μεταξύ άλλων, σχεδιάζει να καλύψει την οροφή του συγκροτήματος με φωτοβολταϊκά πάνελ και να δημιουργήσει ταμείο για τη βελτίωση του τοπικού οικοσυστήματος του ποταμού.
Ο Μίχιελ Σαλάετς, επικεφαλής επικοινωνίας της Google στην Ευρώπη για ζητήματα τεχνικών υποδομών, υποστηρίζει ότι ανεξάρτητες εκθέσεις που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο της αδειοδοτικής διαδικασίας δείχνουν πως η επίδραση του κέντρου δεδομένων στη θερμοκρασία του ποταμού Ενς θα είναι αμελητέα.
Οι αντιδράσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στην κατανάλωση νερού.
Οι ακτιβιστές επισημαίνουν ότι, σύμφωνα με το ισχύον αυστριακό πλαίσιο, τέτοιου είδους κέντρα δεδομένων δεν απαιτείται να υποβληθούν σε ολοκληρωμένη εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζουν, μια ανεμογεννήτρια χρειάζεται περιβαλλοντική αξιολόγηση, ενώ ένα τεράστιο data center μπορεί να εξαιρείται.
Πολιτική σύγκρουση στην Αυστρία
Η υπόθεση έχει πλέον μεταφερθεί και στην κεντρική πολιτική σκηνή.
Οι κεντροαριστεροί Σοσιαλδημοκράτες, οι οποίοι συμμετέχουν στην αυστριακή κυβέρνηση συνασπισμού, ζητούν τα κέντρα δεδομένων να υπόκεινται σε εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
Το αίτημα υποστηρίζεται από τους Πράσινους της αντιπολίτευσης, ενώ το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα, που ελέγχει το υπουργείο Ενέργειας, αντιτίθεται στην επιβολή πρόσθετων ρυθμίσεων.
Στην καρδιά, όμως, της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένας παράγοντας: η ενέργεια.
Ένα data center που μπορεί να ξεπεράσει όλα τα νοικοκυριά της Βιέννης
Στην πρώτη φάση λειτουργίας του, το κέντρο προβλέπεται να έχει ισχύ 150 MW, με την κατανάλωσή του να υπολογίζεται περίπου στις 1,31 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας τον χρόνο.
Εάν η Google προχωρήσει στην επέκτασή του, η ισχύς θα μπορούσε να φτάσει τα 500 MW και η ετήσια κατανάλωση περίπου τις 4,4 TWh.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, όλα τα νοικοκυριά της Βιέννης, μιας πόλης περίπου δύο εκατομμυρίων κατοίκων, καταναλώνουν συνολικά περίπου 3,4 TWh.
Με άλλα λόγια, ένα και μόνο κέντρο δεδομένων θα μπορούσε, μετά την επέκτασή του, να χρειάζεται περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από όλα τα σπίτια της αυστριακής πρωτεύουσας μαζί.
Το πλεονέκτημα των ΑΠΕ και ο φόβος της ξηρασίας
Σε αντίθεση με αντίστοιχες εγκαταστάσεις στις ΗΠΑ, όπου έχουν χρησιμοποιηθεί επιτόπιες μονάδες παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, το κέντρο του Κρόνστορφ θα είναι συνδεδεμένο με το αυστριακό ηλεκτρικό δίκτυο.
Αυτό αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα για την Google, καθώς η Αυστρία καλύπτει σχεδόν το 90% της ηλεκτροπαραγωγής της από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η πρόσβαση σε καθαρότερη ηλεκτρική ενέργεια ήταν άλλωστε ένας από τους βασικούς λόγους για την επιλογή της συγκεκριμένης τοποθεσίας.
Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά.
Μεγάλο μέρος της αυστριακής παραγωγής στηρίζεται στην υδροηλεκτρική ενέργεια και συνεπώς επηρεάζεται από τις περιόδους ξηρασίας. Σε ένα ιδιαίτερα ξηρό καλοκαίρι, η παραγωγή των υδροηλεκτρικών μονάδων μπορεί να υποχωρήσει σημαντικά, αυξάνοντας τις πιέσεις στο σύστημα.
Οι κάτοικοι φοβούνται επίσης ότι η νέα, τεράστια ζήτηση μπορεί να μεταφραστεί τελικά σε ακριβότερο ηλεκτρικό ρεύμα.
Όπως εξηγεί ο ειδικός της Αυστριακής Υπηρεσίας Ενέργειας Κριστόφ Ντόλνα Γκρούμπερ, όταν η ζήτηση αυξάνεται χωρίς η προσφορά να μπορεί να την ακολουθήσει, δημιουργούνται ανοδικές πιέσεις στις τιμές.
Το πόσο ακριβώς μπορεί να επηρεαστεί ο λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος είναι δύσκολο να υπολογιστεί, καθώς η Αυστρία αποτελεί μέρος της ευρύτερης ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας.
Οι γεννήτριες ντίζελ και η δεύτερη περιβαλλοντική ανησυχία
Παρά την πρόσβαση σε ένα δίκτυο με υψηλή συμμετοχή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το συγκρότημα δεν θα είναι απολύτως απαλλαγμένο από εκπομπές άνθρακα.
Τα σχέδια προβλέπουν την εγκατάσταση μεγάλων γεννητριών ντίζελ, οι οποίες θα αναλαμβάνουν να τροφοδοτούν το κέντρο σε περίπτωση διακοπής ηλεκτροδότησης.
Και παρότι οι διακοπές ρεύματος στην Αυστρία είναι σπάνιες, οι γεννήτριες θα πρέπει να τίθενται κατά διαστήματα σε λειτουργία ώστε να ελέγχεται η επιχειρησιακή τους ετοιμότητα.
«Γιατί Google και όχι μια ευρωπαϊκή εταιρεία;»
Στην αντιπαράθεση υπάρχει και μια ακόμη διάσταση, που ξεπερνά το περιβάλλον και αγγίζει πλέον την ίδια την τεχνολογική κυριαρχία της Ευρώπης.
Για κάποιους από τους ακτιβιστές, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι κατασκευάζεται ένα τεράστιο κέντρο δεδομένων, αλλά ότι αυτό ανήκει σε έναν αμερικανικό τεχνολογικό κολοσσό.
Το Κρόνστορφ διαθέτει σχεδόν όλα όσα θα μπορούσε να αναζητά μια εταιρεία για μια τέτοια επένδυση: επίπεδες εκτάσεις για την κατασκευή των εγκαταστάσεων, άμεση πρόσβαση σε νερό για την ψύξη και έναν μεγάλο ηλεκτρικό υποσταθμό σε μικρή απόσταση.
Το ερώτημα που θέτουν οι αντιδρώντες είναι γιατί μια τόσο στρατηγικής σημασίας τοποθεσία δεν αξιοποιήθηκε από μια ευρωπαϊκή εταιρεία.
Η Google υποστηρίζει ότι το έργο θα δημιουργήσει περίπου 100 θέσεις εργασίας, ενώ το αυστριακό υπουργείο Οικονομίας επισημαίνει ότι επενδύσεις τέτοιου μεγέθους μπορούν να ενισχύσουν μια περιοχή μέσω συμβάσεων με τοπικές επιχειρήσεις, νέων επενδύσεων και πρόσβασης σε προηγμένες υποδομές cloud και τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι οι ενεργειακές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά, υποστηρίζοντας όμως ότι η συνολική απόρριψη τέτοιων επενδύσεων δεν είναι δικαιολογημένη.
Η μάχη τώρα μεταφέρεται στη δεύτερη φάση.
Με τις εργασίες στο Κρόνστορφ να βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο, ακόμη και όσοι αντιδρούν στο έργο αναγνωρίζουν ότι η πλήρης ακύρωσή του φαντάζει πλέον εξαιρετικά δύσκολη.
Το βάρος της κινητοποίησης μεταφέρεται έτσι στη σχεδιαζόμενη δεύτερη φάση, η οποία θα εκτόξευε την ενεργειακή κατανάλωση της εγκατάστασης.
Για τους ακτιβιστές, όμως, η υπόθεση ξεπερνά τα όρια ενός αυστριακού χωριού. Φιλοδοξούν η κινητοποίησή τους να λειτουργήσει ως προειδοποίηση για όσα μπορεί να ακολουθήσουν, καθώς οι μεγαλύτεροι τεχνολογικοί όμιλοι αναζητούν σε ολόκληρη την Ευρώπη χώρους για την κατασκευή των υποδομών που θα τροφοδοτήσουν την εποχή της AI.
Η σύγκρουση που ξεκίνησε στους πρόποδες των Άλπεων αποτυπώνει έτσι ένα πολύ μεγαλύτερο ευρωπαϊκό δίλημμα: πόσο ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος είναι διατεθειμένη να αναλάβει η Ευρώπη για να μη χάσει τη μάχη της τεχνητής νοημοσύνης;