Βρετανός μαθηματικός αμφισβητεί τον μύθο γύρω από τις οπτικές ψευδαισθήσεις του Παρθενώνα -Τι υποστηρίζει

Ένας Βρετανός μαθηματικός θέτει υπό αμφισβήτηση μία από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάστηκε ο Παρθενώνας.

Επί 2.000 χρόνια, οι μελετητές θαυμάζουν τον Παρθενώνα και επαινούν τους αρχιτέκτονές του για την ευφυή χρήση της γεωμετρίας. Λέγεται μάλιστα, ότι οι ανεπαίσθητες καμπύλες του διορθώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις που διαφορετικά θα χαλάσουν τις καθαρές γραμμές του Παρθενώνα.

«Οι ψευδαισθήσεις είναι μία… ψευδαίσθηση» λέει ο μαθηματικός

Ωστόσο, έπειτα από λεπτομερή έρευνα και εκτενή μαθηματική μοντελοποίηση, ο καθηγητής Αλέν Γκοριέλι του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κατέληξε σε ένα διαφορετικό αποτέλεσμα: Οι οπτικές ψευδαισθήσεις που υποτίθεται ότι διορθώνουν οι καμπύλες είτε δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, είτε είναι πρακτικά ανεπαίσθητες. Με λίγα λόγια, οι ίδιες οι ψευδαισθήσεις είναι… μια ψευδαίσθηση.

Στη μελέτη του, ο Γκοριέλι ανάγει τον μύθο στον Ρωμαίο αρχιτέκτονα και μηχανικό Βιτρούβιο, ο οποίος έγραψε για τον Παρθενώνα περίπου 400 χρόνια μετά την κατασκευή του. Η περιγραφή του πέρασε στα αρχιτεκτονικά συγγράμματα και καθιερώθηκε ως δεδομένο. Ακόμη και τα σημερινά chatbot τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθούν να αναπαράγουν αυτή την ιστορία. «Πιστεύω πραγματικά ότι μπορεί να είναι ο αρχαιότερος μύθος που έχουμε», δήλωσε ο Γκοριέλι «εκτός από τους θρησκευτικούς μύθους».

Τι ισχύει με την καμπύλη στον στυλοβάτη του Παρθενώνα

Ένας από τους συνηθέστερους ισχυρισμούς που αμφισβητεί ο μαθηματικός αφορά τη βάση του Παρθενώνα, δηλαδή τον στυλοβάτη. Οι μετρήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές της βάσης δεν είναι οριζόντιες, αλλά σχηματίζουν ένα απαλό τόξο, το οποίο ανυψώνεται κατά 6 εκατοστά στο κέντρο. Σύμφωνα με τον Βιτρούβιο, αυτό διορθώνει μια οπτική ψευδαίσθηση που θα έκανε τη βάση να φαίνεται ότι βυθίζεται στο μέσο της.

Το φαινόμενο της «κοιλότητας» έχει αποδοθεί σε δύο υποτιθέμενες οπτικές εξηγήσεις. Η πρώτη υποστηρίζει ότι οι μακριές οριζόντιες γραμμές φαίνονται απλώς να καμπυλώνουν προς τα κάτω στο κέντρο, όμως ο Γκοριέλι δεν βρήκε στοιχεία που να το αποδεικνύουν.

Η δεύτερη υποστηρίζει ότι την ψευδαίσθηση δημιουργούν οι μαρμάρινοι κίονες του Παρθενώνα. Η άποψη αυτή βασίζεται στην ψευδαίσθηση του Χέρινγκ, κατά την οποία παράλληλες γραμμές σε μια δισδιάστατη επιφάνεια μπορεί να φαίνονται καμπυλωμένες όταν τέμνονται από άλλες γραμμές. Ωστόσο, η ψευδαίσθηση του Χέρινγκ είναι εντονότερη όταν οι γραμμές που τέμνονται σχηματίζουν οξείες γωνίες. Οι κίονες του Παρθενώνα είναι υπερβολικά κατακόρυφες για να δημιουργήσουν αυτή την ψευδαίσθηση, ενώ, σύμφωνα με τον Γκοριέλι, δεν υπάρχει καν απόδειξη ότι το φαινόμενο λειτουργεί σε τρεις διαστάσεις.

Τι υποστηρίζει ο Βρετανός μαθηματικός – Για ποιον λόγο μπορεί να έκαναν αυτές τις καμπύλες

Ο Βρετανός μαθηματικός, ο οποίος στη μελέτη του εξετάζει και απορρίπτει κι άλλες υποτιθέμενες «οπτικές διορθώσεις», εκτιμά ότι οι αρχιτέκτονες του Παρθενώνα είχαν άλλους λόγους για να σχεδιάσουν με αυτόν τον τρόπο τα συγκεκριμένα αρχιτεκτονικά στοιχεία.

Η καμπυλότητα της βάσης μπορεί να εμπόδιζε τη δημιουργία λιμναζόντων νερών από τη βροχή, ενώ οι καμπύλοι κίονες ενδέχεται απλώς να έδιναν στους αρχαίους Έλληνες την αίσθηση ενός πιο οργανικού και οπτικά ευχάριστου σχεδιασμού, γράφει στο περιοδικό Royal Society Open Science.

Δεν είναι σαφές γιατί ο συγκεκριμένος μύθος έχει επιβιώσει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Γκοριέλι, ωστόσο, υποστηρίζει ότι ακριβώς επειδή η εξήγηση είναι τόσο ελκυστική, έχει διατηρηθεί και αναπαραχθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και από σύγχρονα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Μάλιστα, σε μια ασυνήθιστη για ακαδημαϊκή μελέτη κίνηση, ο Γκοριέλι ολοκληρώνει την εργασία του καλώντας τους αναγνώστες να την αφήσουν στην άκρη και να κάνουν μια βόλτα σε μια πόλη. «Εμπιστευτείτε τα ίδια σας τα μάτια, αμφισβητήστε αυτό που βλέπετε και αποφασίστε μόνοι σας αν η θεωρία των οπτικών διορθώσεων αντέχει στην πράξη», γράφει.