Τέλος Ανθεκτικότητας: Πρόταση για απευθείας απόδοση πόρων σε Δήμους και Περιφέρειες

Στον πυρήνα της συζήτησης για τη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης επανέρχεται το Τέλος Ανθεκτικότητας, με αυτοδιοικητικούς φορείς να ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή Δήμων και Περιφερειών στη διαχείριση των πόρων που προκύπτουν από αυτό. 

Η πρόταση συνδέεται άρρηκτα με την ανάγκη δημιουργίας ενός σταθερού χρηματοδοτικού μηχανισμού για έργα πολιτικής προστασίας, λειψυδρίας, υποδομών και ανθεκτικότητας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τοπικές αρχές καλούνται να αντιμετωπίσουν αυξανόμενες ανάγκες.

Με αφορμή και τη σύνταξη του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο δήμαρχος Πλατανιά, Ιωάννης Μαλανδράκης,επαναφέρει πρόταση που έχει κατατεθεί από τον Δήμο ήδη από το 2018 και, όπως αναφέρει, έχει τύχει ομόφωνης αποδοχής από συλλογικά όργανα της Αυτοδιοίκησης και συνέδρια της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας. Η βασική κατεύθυνση αφορά τη θεσμοθέτηση της απόδοσης μέρους του Τέλους Ανθεκτικότητας στους Δήμους.

Πρόταση για απόδοση του 60% στους Δήμους

Σύμφωνα με την πρόταση, το 60% του Τέλους Ανθεκτικότητας θα μπορούσε να αποδίδεται απευθείας στους Δήμους, με αναδιανεμητική λογική σε ολόκληρη τη χώρα. Το υπόλοιπο 40% προτείνεται να αποτελέσει τη βάση ενός ειδικού και σταθερού χρηματοδοτικού εργαλείου, το οποίο θα κατευθύνεται σε έργα ανθεκτικότητας, πολιτικής προστασίας, αντιμετώπισης της λειψυδρίας, υποδομών και άλλων κρίσιμων αναπτυξιακών παρεμβάσεων.

Η πρόταση τοποθετεί στο επίκεντρο τη μετάβαση από την αποσπασματική χρηματοδότηση και τις έκτακτες προσκλήσεις σε έναν μόνιμο μηχανισμό. Όπως επισημαίνεται, οι Δήμοι έχουν σήμερα να διαχειριστούν περισσότερες αρμοδιότητες και προβλήματα, από την κλιματική αλλαγή και την πολιτική προστασία έως τη λειψυδρία, το ενεργειακό κόστος και τις κρίσιμες υποδομές, χωρίς να διαθέτουν πάντοτε αντίστοιχη σταθερότητα στους διαθέσιμους πόρους.

Ένας σταθερός μηχανισμός θα μπορούσε, σύμφωνα με την ίδια προσέγγιση, να επιτρέψει στους Δήμους να ωριμάζουν εγκαίρως έργα, να καθορίζουν προτεραιότητες και να προγραμματίζουν παρεμβάσεις σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου, γνωρίζοντας ότι υπάρχει συγκεκριμένη χρηματοδοτική βάση στην οποία μπορούν να ενταχθούν.

Με αυτόν τον τρόπο, η χρηματοδότηση θα έπαυε να λειτουργεί αποκλειστικά ως απάντηση σε μια πρόσκαιρη ή έκτακτη ανάγκη και θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο πολυετούς σχεδιασμού και αναπτυξιακής πολιτικής σε τοπικό επίπεδο.

Σταύρος Αρναουτάκης

Στην ίδια κατεύθυνση έχει τοποθετηθεί και ο περιφερειάρχης Κρήτης, Σταύρος Αρναουτάκης, ο οποίος έχει ζητήσει θεσμικά την απευθείας απόδοση του Τέλους Ανθεκτικότητας στις Περιφέρειες και τους Δήμους.

Σε σχετική δήλωση του υποστήριξε ότι το σημερινό σύστημα δεν λειτουργεί ανταποδοτικά, καθώς το Τέλος Ανθεκτικότητας εισπράττεται από τους επισκέπτες αλλά καταλήγει στην Κεντρική Διοίκηση, την ώρα που οι τοπικές υποδομές επιβαρύνονται σημαντικά από την τουριστική δραστηριότητα.

Κατά τον ίδιο, απαιτείται ένας σαφώς ανταποδοτικός μηχανισμός, ώστε οι πόροι που παράγονται τοπικά να επιστρέφουν στις αντίστοιχες κοινωνίες και να κατευθύνονται σε συγκεκριμένες ανάγκες. Η απευθείας απόδοση του Τέλους σε Περιφέρειες και Δήμους θα μπορούσε, όπως σημειώνει, να χρηματοδοτήσει κρίσιμα έργα πολιτικής προστασίας, αντιμετώπισης της λειψυδρίας και βιώσιμων υποδομών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.

Η συζήτηση για το Τέλος Ανθεκτικότητας συνδέεται έτσι και με το ευρύτερο αίτημα για μεγαλύτερη οικονομική αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης και σταθερότερες πηγές χρηματοδότησης. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβάλλεται ως πιθανό θεσμικό πεδίο μέσα στο οποίο θα μπορούσε να εξεταστεί ένας μόνιμος μηχανισμός, που θα επιτρέπει στις τοπικές αρχές να σχεδιάζουν και να χρηματοδοτούν έργα σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου.

Ο ρόλος του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων

Μια εξόχως ενδιαφέρουσα πτυχή στην πρόταση του δημάρχου Πλατανιά κ. Μαλανδράκη αφορά στη σύνδεση του 40% του Τέλους Ανθεκτικότητας με το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, με ισόποση συμμετοχή του στη δημιουργία του νέου χρηματοδοτικού εργαλείου και παράλληλη δυνατότητα μόχλευσης πόρων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Η στόχευση είναι ένας σταθερός δημόσιος πόρος να μη διατίθεται μόνο μέσω ετήσιας κατανομής, αλλά να λειτουργεί ως βάση για την κινητοποίηση πρόσθετων κεφαλαίων. Με την ισόποση συμμετοχή του Ταμείου και τη δυνατότητα περαιτέρω μόχλευσης, το συνολικό χρηματοδοτικό μέγεθος θα μπορούσε να ενισχύεται διαχρονικά και να αποκτήσει χαρακτηριστικά μόνιμου αναπτυξιακού προγράμματος χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης.

Η πρόταση προβλέπει παράλληλα γεωγραφική διάχυση των χρηματοδοτήσεων, ώστε να μπορούν να επωφελούνται όχι μόνο οι μεγάλοι αστικοί Δήμοι αλλά και μικρότεροι, νησιωτικοί, ορεινοί, αγροτικοί και τουριστικοί Δήμοι. Με αναδιανεμητικά κριτήρια, οι πόροι θα μπορούσαν να κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχουν μεγαλύτερες ανάγκες, στηρίζοντας ώριμα έργα και τοπικές επενδύσεις σε διαφορετικές κατηγορίες παρεμβάσεων.