Όταν ο Μίκης Θεοδωράκης αποχαιρέτησε τον φίλο του Μάνο Κατράκη με ένα ριζίτικο
Μπορεί να το πει κανείς σημάδι της «μοίρας». Ο Μάνος Κατράκης και ο Μίκης Θεοδωράκης, συνοδοιπόροι, φίλοι, συνεργάτες, δύο ιερά τέρατα της ελληνικής Τέχνης, έφυγαν από τη ζωή την ίδια μέρα με 37 χρόνια διαφορά: 2 Σεπτεμβρίου.
Ήταν το 1984, όταν γίνεται γνωστή η είδηση του θανάτου του σπουδαίου Μάνου Κατράκη. Μόλις είχαν ολοκληρωθεί τα γυρίσματα της ταινίας του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ταξίδι στα Κύθηρα», στην οποία πρωταγωνιστούσε.
Εκείνο το βράδυ ο Μίκης Θεοδωράκης πραγματοποιούσε μια συναυλία στη Ρωμαϊκή Αγορά στην Αθήνα.
Μαθαίνοντας ότι έφυγε από τη ζωή ο καλός του φίλος, κατά τη διάρκεια της συναυλίας ο Μίκης Θεοδωράκης τραγούδησε συγκλονιστικά και αφιέρωσε στον Μάνο Κατράκη ένα ριζίτικο τραγούδι, που λέει: «Σε ψηλό βουνό, σε ριζιμιό χαράκι, κάθεται ν’ αετός βρεγμένος χιονισμένος …»
«Για μένα δεν υπήρχε δεύτερη σκέψη : Μάνος Κατράκης»
Από τις πλέον εμβληματικές- ιστορικές θα λέγαμε- ήταν η συνεργασία τους, στο «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη.
Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο κοινό από το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, τον Μάιο του 1964 και, τον Οκτώβριο, ανέβηκε στο Θέατρο Κοτοπούλη – Rex, με αφηγητή τον Μάνο Κατράκη. Η ξεχωριστή στιβαρή, ολύμπια φωνή του στο έργο που χάρισε στον Ελύτη το Νόμπελ Λογοτεχνίας έγραψε τη δική του ιστορίσ.
Στις σημειώσεις του για την γένεση του ενός από τα τα σπουδαιότερα καλλιτεχνικά έργα, ένα λαϊκό ορατόριο για βαρύτονο, λαϊκό τραγουδιστή, αφηγητή, λαϊκή και συμφωνική ορχήστρα και χορωδία, ο Μίκης Θεοδωράκης αφηγείται την δημιουργία του και πώς οδηγήθηκαν στην επιλογή του Μάνου Κατράκη.
«… έμενε ο Αναγνώστης. Για μένα δεν υπήρχε δεύτερη σκέψη : Μάνος Κατράκης. Δεν θυμάμαι ποια ήταν τότε η άποψη του Ελύτη. Ίσως κι αυτός συμφώνησε απ΄την αρχή. Είχε και αυτός τις φιλίες και τις προτιμήσεις του. Κι ας μην ξεχνάμε πως ο Κατράκης τότε ήταν κόκκινο πανί. Πόσοι άλλοι άραγες ηθοποιοί και καλλιτέχνες είχαν πάει στο Μακρονήσι; Περάσαμε ώρες πολλές ο Ελύτης, ο Κατράκης κι εγώ, στο στούντιο της Κολούμπια, έως ότου βρεθεί το σωστό ύφος, που να ταιριάζει με την ποίηση αλλά και με τον γενικό ήχο του έργου», ήταν τα χαρακτηριστκά λόγια του.
Συμπατριώτες, συναγωνιστές και συνοδοιπόροι βρέθηκαν μαζί και στον αγώνα και στην τέχνη. Από τα μεγάλα έργα που συνεργάστηκαν εκτός από το «Άξιον Εστί» ήταν και στο «Τραγούδι του νεκρού αδερφού», καθώς και στην ταινία του Αλέκου Αλεξανδράκη «Συνοικία το όνειρο», όπου πρωταγωνιστεί ο Κατράκης και ο Θεοδωράκης υπογράφει τη μουσική.
«Tον αντρειωμένο μην τον κλαις»
Στις 2 Σεπτεμβρίου 2021, 37 χρόνια μετά τον θάνατο του Μάνου Κατράκη, φεύγει από τη ζωή ο Μίκης Θεοδωράκης.
Οι Κρητικοί με τον δικό τους μοναδικό τρόπο αποχαιρέτησαν τον δικό τους Μίκη με τον «Αντρειωμένο», το ριζίτικο που προκαλεί ρίγη συγκίνησης σε κάθε του άκουσμα.
Το τραγούδι έχει γράψει η Ουρανία Μελαμπιανάκη και έχουν τραγουδήσει μεταξύ άλλων ο Νίκος Ξυλούρης και η Δόμνα Σαμίου.
«Tον αντρειωμένο μην τον κλαις όντε κι αν αστοχήσει,
μ’ αν αστοχήσει μια και δυο πάλι αντρειωμένος είναι,
πάντα `ναι η πόρτα ντου ανοιχτή κι η τάβλα ντου στρωμένη,
χαροκοπούν οι φίλοι ντου.
Oι άντρες οι φανήσιμοι κι οι καστροπολεμάρχοι
πως είν’ οι μπάλες δανεικές κατέχου ντο στη μάχη…»