Το πρότυπο κολλέγιο που ιδρύθηκε το 1927 σε ελληνικό νησί: Η μεγάλη ιστορία -Οι δράσεις για το επετειακό 2027

Ήταν το 1927 όταν ξεκινούσε η λειτουργία της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών, που υπήρξε ένα από τα πρότυπα κολλέγια της χώρας αν όχι των Βαλκανίων.

Ο άνθρωπος πίσω από τη δημιουργία της «Σχολής», όπως είναι γνωστή στον νησί, δεν ήταν άλλος από τον Σωτήριο Ανάργυρο, τον Σπετσιώτη που ενσάρκωσε το κλασσικό πρότυπο του Έλληνα μετανάστη, ο οποίος επέστρεψε πάμπλουτος στην ιδιαίτερη πατρίδα του και την ευεργέτησε όσο κανείς άλλος.

Στις Σπέτσες πριν από έναν αιώνα ένα από τα πρότυπα κολλέγια της χώρας

Η συγκυρία ήταν μοναδική. Ο μετέπειτα πρωθυπουργός, Ελευθέριος Βενιζέλος, διατηρούσε φιλία με τον Σωτήριο Ανάργυρο και μοιραζόταν το όραμά του για τη δημιουργία ενός πρότυπου εκπαιδευτικού ιδρύματος στην Ελλάδα.

Η Σχολή ιδρύθηκε χάρη στις μεγάλες δωρεές των Σωτήριου Ανάργυρου και Μαρίνου Κοργιαλένη σε μια παραθαλάσσια τοποθεσία στα βορειοδυτικά περίχωρα της πόλης των Σπετσών σε εγκαταστάσεις μιας τεράστιας ιδιόκτητης έκτασης δεκάδων στρεμμάτων περιβαλλόμενης από ένα πυκνό, προστατευόμενο πευκοδάσος για να διαγράψει μια τροχιά 56 χρόνων μέχρι το 1983 που σταμάτησε να λειτουργεί ως εκπαιδευτικό ίδρυμα οικοτρόφων (γυμνάσιο-λύκειο).

Μεταξύ των μαθητών της Σχολής ήταν ο μαθηματικός, αρχιτέκτονας και μουσικός, Ιάννης Ξενάκης, ο μετέπειτα πρωθυπουργός, Γεώργιος Ράλλης, ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος και πολλοί άλλοι. Από το 1983 η Σχολή λειτουργεί, πλέον, ως πρότυπο συνεδριακό κέντρο, φιλοξενώντας σημαντικές διοργανώσεις, ενώ εδώ και λίγα χρόνια, λειτουργεί κι η Μουσική Ακαδημία Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών στις εγκαταστάσεις της. 

Το 2027 σηματοδοτεί μια ιστορική στιγμή για την Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών. Εκατό χρόνια μετά το ξεκίνημα της λειτουργίας της, το Ίδρυμα Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή Σπετσών (Α.Κ.Σ.Σ.) σχεδιάζει ένα επετειακό έτος με πολλές και διαφορετικές δράσεις, όπως εξηγεί ΑΠΕ ΜΠΕ ο πρόεδρός του, αρχιτέκτων, καθηγητής Ιωάννης Α. Αίσωπος. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, η εννεαμελής Εκτελεστική Επιτροπή του Ιδρύματος σχεδιάζει, μεταξύ άλλων, ένα τρίπτυχο δράσεων που τεκμηριώνουν την εκατονταετία με την ευκαιρία του επετειακού έτους.

Ένα μουσείο, ένα ντοκιμαντέρ κι ένα λεύκωμα

«Δημιουργούμε το Μουσείο Ιστορίας της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής και της ζωής του Σωτηρίου Ανάργυρου στο Παλαιό Ελαιουργείο της Σχολής κατά μήκος της μάντρας που οριοθετεί τη Σχολή και “βλέπει” τη θάλασσα, το πρώτο κτήριο που αντικρίζει κανείς ερχόμενος στο campus. Ολοκληρώνουμε την κατασκευή του κελύφους μέχρι το τέλος του 2026 και εντός των χώρων του σκοπεύουμε να φιλοξενήσουμε μόνιμη έκθεση. Θα αξιοποιηθούν τρισδιάστατα αντικείμενα, έγγραφα, βίντεο, συνεντεύξεις και διαφημιστικά φιλμ που τεκμηριώνουν τα 100 χρόνια της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής», αναφέρει ο κ. Αίσωπος, σημειώνοντας ότι έχει ολοκληρωθεί η σχετική μουσειολογική μελέτη. Η χρηματοδότηση έρχεται από το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων κι Αθλητισμού, κι ο χρονικός ορίζοντας ολοκλήρωσης του μουσείου είναι την άνοιξη του 2027.

Επίσης, δημιουργείται ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή του Σωτηρίου Ανάργυρου διάρκειας περίπου 50 λεπτών από την παραγωγό Ρέα Αποστολίδη και την Anemon Productions. «Έχει γίνει σημαντική δουλειά στην έρευνα», σημειώνει ο κ. Αίσωπος. ΄Όπως ο ίδιος δηλώνει, βρέθηκαν στοιχεία από τα χρόνια που εθνικός ευεργέτης έζησε στην Αμερική, από την άφιξή του το 1883 στη Νήσο ΄Ελις, τον πιο πολυσύχναστο σταθμό επιθεώρησης μεταναστών στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη μετέπειτα ενασχόλησή του στον χώρο της καπνοβιομηχανίας και τη δημιουργία ενός πραγματικού εμπορικού κολοσσού στον χώρο των καπνών που επεκτεινόταν σχεδόν σε όλη την αμερικανική αγορά.

Ο Σωτήριος Ανάργυρος επέστρεψε στον τόπο του στο «γύρισμα» του 20ου αιώνα. Η επιστροφή του αυτή σηματοδοτεί την αρχή της ανάπτυξης του νησιού Το 1904 ολοκληρώνει την ανέγερση πολυτελούς αρχοντικού, νεοκλασσικού ρυθμού, στο κέντρο της πόλης. Το 1907 κατασκευάζει με δικά του έξοδα το πρώτο υδραγωγείο του νησιού. Το 1913-14 δημιουργεί το πευκοδάσος των Σπετσών, ενώ ανοίγει περιφερειακούς δρόμους και κατασκευάζει το εμβληματικό ξενοδοχείο «Ποσειδώνιο».

Ένα υπό έκδοση λεύκωμα, τέλος, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό πρόκειται, σύμφωνα με τον κ. Αίσωπο, να συγκεντρώσει το πληροφοριακό υλικό που αξιοποιείται στο ντοκιμαντέρ, αλλά και στη δημιουργία του προαναφερθέντος μουσείου.

Το Πρόγραμμα Φιλοξενίας συγγραφέων της Σχολής ξεκινά τη Δευτέρα 31/9

΄Αλλωστε, στο πλαίσιο της ενίσχυσης του ρόλου και της φήμης των εγκαταστάσεων της ΑΚΣΣ στις Σπέτσες ως διεθνούς εκπαιδευτικού και πολιτιστικού κέντρου, η Εκτελεστική Επιτροπή οργανώνει μια σειρά από Residencies (Προγράμματα Φιλοξενίας). «Το Πρόγραμμα Φιλοξενίας συγγραφέων στις Σπέτσες (Anargyros writers residency/ HFBC) εντάσσεται στο Anargyros Art Residency της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής, ξεκινά τη Δευτέρα 31 Σεπτεμβρίου, ολοκληρώνεται στις 14/9 και συμμετέχουν τέσσερις Έλληνες συγγραφείς, οι Αλεξάνδρα Κ*, Μάκης Μαλαφέκας, Δανάη Σιώζιου και Μιχάλης Αλμπάτης, με επιμελητή τον συγγραφέα Φοίβο Οικονομίδη. Προσβλέπουμε να δημοσιεύσουμε το υλικό που θα προκύψει σε μια μικρή έκδοση σε συνεργασία με το Ελληνικό Ιδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΒΙΠ) και τον πρόεδρό του, Νίκο Μπακουνάκη», εξηγεί ο κ. Αίσωπος.

Ο ίδιος αναφέρει ακόμα και την επαναλειτουργία των εκδηλώσεων «Αναργύρεια», που μετά από δεκαετίες «επέστρεψαν» στο νησί, αρχής γενομένης από το πέρσι. Τα «Αναργύρεια 2026» διήρκεσαν από τις 18 Ιουλίου ως τις 28 Αυγούστου περιλαμβάνοντας μουσικές, θεατρικές και κινηματογραφικές εκδηλώσεις.

Αποκατάσταση αρχοντικού Σωτηρίου Ανάργυρου

«Ο Σωτήριος Ανάργυρος προσέλαβε τον γνωστό αρχιτέκτονα Παναγιώτη Ζίζηλα για να σχεδιάσει το νεοκλασσικό αρχοντικό που έζησε στην Ντάπια Σπετσών. Πρόκειται για ένα οίκημα με εξαιρετικό εσωτερικό διάκοσμο στους τοίχους, στα ταβάνια και στις οροφές, την αποκατάσταση του οποίου ξεκινήσαμε με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Αττικής. Στόχος είναι το έργο αυτό να ολοκληρωθεί στο τέλος του επετειακού έτους 2027 και να λειτουργήσει ως πολιτιστικός πόλος», μας λέει ο κ. Αίσωπος.

Ο ίδιος σημειώνει ως χαρακτηριστική ιστορική στιγμή στη μακραίωνη ιστορία του οικήματος την ενοικίασή του από τη βαθύπλουτη οικογένεια Ρότσιλντ τη δεκαετία του 1970 και τον εσωτερικό επιχρωμαστισμό από τους ιδιοκτήτες του με χρώμα βεραμάν, κάτι το οποίο τελικά λειτούργησε προστατευτικά, δεδομένου του ότι μπορεί εύκολα να αφαιρεθεί από τους συντηρητές και να αποκαλυφθεί ο εν λόγω διάκοσμος που έχει διατηρηθεί.

Δύο χρόνια Προγράμματα Φιλοξενίας εικαστικών καλλιτεχνών

Πριν από δυο χρόνια, με πρωτοβουλία της ιστορικού τέχνης και γενικής γραμματέως της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ιδρύματος της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών, Τατιάνας Σπινάρη Πολλάλη, ξεκίνησαν στη Σχολή προγράμματα Φιλοξενίας εικαστικών καλλιτεχνών, «μια ιδέα που αγκάλιασε η Εκτελεστική Επιτροπή κι έγινε συλλογικό εγχείρημα», λέει η ίδια.

Η ιδέα αυτή ήταν οι καλλιτέχνες να φιλοξενηθούν στη Σχολή για περίπου δύο μήνες, να δουλέψουν και να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους σε μια σχέση «συνομιλίας» στενή και εποικοδομητική. Στο τέλος αυτής της περιόδου, μια έκθεση επισφραγίζει τη συνάντηση με τα έργα που έχουν παραχθεί κατά τη διάρκειά της.

Φέτος, παρουσιάστηκαν δύο εκθέσεις που αναδεικνύουν την καλλιτεχνική έρευνα των φετινών Προγραμμάτων Φιλοξενίας καλλιτεχνών της Σχολής, τα Anargyros Art Residency και Photo Capsule. Η έκθεση Insular Animisms, με τα αποτελέσματα του Anargyros Art Residency, αναπτύχθηκε μέσα από έργα και καλλιτεχνικές πρακτικές έξι δημιουργών, των Nabil Aniss, Μυρτούς Βρατσάνου, Mariangela Ciccarello, Nona Inescu, Matilde Meireles και Κωνσταντίνου Παπανικολάου. Οι καλλιτέχνες έζησαν και εργάστηκαν στις Σπέτσες για έξι εβδομάδες, προσεγγίζοντας το νησιωτικό τοπίο ως ενεργό πεδίο σχέσεων, μνήμης, μύθων και μεταμόρφωσης.

Παράλληλα, το Photo Capsule παρουσίασε έργα τεσσάρων φωτογράφων, των Γιώργου Γιατρομανωλάκη, Χριστίνας Δημητριάδη, Κατερίνας Καλούδη και Nico Krebs. Η φωτογραφική αυτή ενότητα αναπτύχθηκε σε διάλογο με τις Σπέτσες, εστιάζοντας στη φύση, το τοπίο, την καθημερινότητα, τη μνήμη και τις σχέσεις ανθρώπινου και μη ανθρώπινου. Η επιμέλεια του Anargyros Art Residency είναι της Εύας Βασλαματζή, του Photo Capsule των Ηλία Κοσίντα και Εύας Βασλαματζή, ενώ ο συντονισμός του προγράμματος έγινε από την υπεύθυνη παραγωγής, Σιμώνη Νιάρου.

«Βασική ιδέα αυτών των Προγραμμάτων Φιλοξενίας είναι οι καλλιτέχνες να έρθουν σε επαφή με τοπικούς φορείς σε μια αλληλεπίδραση που θεωρώ πολύ σημαντική. Και το αναφέρω αυτό διότι μπορεί οι Σπέτσες να θεωρούνται ένα κοσμοπολίτικο νησί, οι κάτοικοί τους, όμως, αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα που δημιουργηθεί η έλλειψη ερεθισμάτων σε οποιαδήποτε άλλο επαρχιακό τόπο», λέει στο ΑΠΕ ΜΠΕ η κυρία Σπινάρη. Στόχος, καταλήγει, είναι να υπάρξει και για τρίτη χρονιά ανάλογο Πρόγραμμα Φιλοξενίας το οποίο θα έχει σχέση με τον επετειακό χαρακτήρα του έτους 2027 για την ιστορική Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών.

• Το φωτογραφικό υλικό παραχωρήθηκε από το Ίδρυμα της Αναργυρείου & Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών.

ΑΠΕ-ΜΠΕ