Οι νέοι δορυφόροι της Ευρώπης και πού υπερέχει η Ελλάδα στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα

Οι μυριάδες μικροί δορυφόροι στο μέγεθος… βαλίτσας που πετούν πάνω απο το κεφάλι μας έχουν αποδείξει πως το Διάστημα δεν είναι μόνο ένα νέο «σύνορο», αλλά μια απαραίτητη προϋπόθεση ασφάλειας για τα κράτη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την έναρξη της πλήρους υλοποίησης του IRIS², του νέου ευρωπαϊκού δορυφορικού δικτύου ασφαλών επικοινωνιών. Η συμφωνία ενισχύει, μάλιστα, σημαντικά το πρόγραμμα, προσθέτοντας 66 επιπλέον δορυφόρους χαμηλής γήινης τροχιάς, κάτι που θα αυξήσει κατά περίπου 60% τη διαθέσιμη ασφαλή χωρητικότητα για κυβερνητικές επικοινωνίες και θα φέρει έναν αστερισμό από 348 ευρωπαϊκούς δορυφόρους σε τροχιά. Η κατασκευή και η ανάπτυξη του συστήματος ξεκινά και οι πρώτες εκτοξεύσεις προγραμματίζονται για το 2029.

Ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος της ΕΕ, Andrius Kubilius, δήλωσε πως η επιτάχυνση του IRIS² αποτελεί ένα καθοριστικό βήμα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και της ψηφιακής κυριαρχίας, προσφέροντας στην Ευρώπη ένα αυτόνομο και ανθεκτικό δίκτυο ασφαλούς συνδεσιμότητας για τις ανάγκες του σήμερα και του μέλλοντος, ενώ το συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα υλοποιείται μέσω σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και η κοινοπραξία SpaceRISE συνεργάζεται γι’ αυτό με κορυφαίες ευρωπαϊκές διαστημικές βιομηχανίες, όπως και με εκατοντάδες επιχειρήσεις της ευρύτερης ευρωπαϊκής διαστημικής αλυσίδας εφοδιασμού.

Η Ελλάδα και η ευρωπαϊκή αμυντική καινοτομία

Στο πεδίο της ευρωπαϊκής αμυντικής καινοτομίας, η Ελλάδα αναδεικνύεται σταδιακά σε πρωταγωνιστικό παίκτη, καταγράφοντας αξιοσημείωτες επιδόσεις σε κρίσιμους τομείς αιχμής. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών των ευρωπαϊκών αμυντικών κατασκευαστών συνολικά ξεπερνά πλέον τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ και η ελληνική βιομηχανία διαθέτει συγκεκριμένους τομείς, όπου όχι μόνο ξεχωρίζει, αλλά κατέχει ηγετική θέση σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο, εξήγησε, μιλώντας στο ραδιόφωνο του ΑΠΕ-ΜΠΕ «Πρακτορείο «104,9 FM», ο Βασίλης Τσουτσόπουλος, ανώτερος διευθυντής Άμυνας και Ασφάλειας (Senior Manager Defence & Security) της Ένωσης Αεροδιαστημικής, Ασφάλειας και Αμυντικών Βιομηχανιών της Ευρώπης (Aerospace, Security and Defence Industries Association of Europe – ASD), του κεντρικού συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί αποκλειστικά τους κατασκευαστές στους τομείς της αεροναυπηγικής, του διαστήματος, της άμυνας και της ασφάλειας στην Ευρώπη.

Ειδικότερα, στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF), ο Έλληνας ειδικός σημείωσε πως αν εξαιρεθούν οι παραδοσιακά μεγάλες βιομηχανικές δυνάμεις της γηραιάς ηπείρου, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία, η Ελλάδα καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην Ευρώπη σε συμμετοχές σε συνεργατικά projects με τη χώρα να διαθέτει ένα εξαιρετικά δραστήριο και ικανό οικοσύστημα εταιρειών, κυρίως μικρομεσαίων. Ο κ. Τσουτσόπουλος αναφέρθηκε τον τομέα των ηλεκτροοπτικών συστημάτων, όπου η Ελλάδα διαθέτει ήδη εταιρείες που είναι όχι μόνο προηγμένες στον τομέα τους, αλλά «αν όχι παγκόσμιες, σίγουρα ευρωπαϊκές ηγέτιδες» σε διεθνές επίπεδο, ενώ εστίασε και στους τομείς της κυβερνοασφάλειας και της ναυπήγησης, όπου η χώρα διαθέτει εξαιρετικό και καταρτισμένο ανθρώπινο δυναμικό.

Η τρέχουσα προσπάθεια για τη θεσμοθέτηση ενός πιο δομημένου πλαισίου, μέσω πρωτοβουλιών όπως το ΕΛΚΑΚ (Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας), η πρόβλεψη για 25% ελληνική προστιθέμενη αξία αλλά και η ανάπτυξη εθνικής αμυντικής βιομηχανικής στρατηγικής, κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση συνολικά, σχολίασε ο κ. Τσουτσόπουλος, επισημαίνοντας πως η Ελλάδα πρέπει να εξειδικευτεί και να επιδιώξει να υπάρχουν κάποιες τεχνολογίες Made in Greece στα ευρωπαϊκά έργα και η παρουσία της να είναι απαραίτητη. «Η Ελλάδα πρέπει να τοποθετεί γενικά τον εαυτό της, και τη βιομηχανία της, ως στρατηγικό εταίρο», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Αναφερόμενος στη συνολική εικόνα της ευρωπαϊκής αμυντικής αγοράς, ο κ. Τσουτσόπουλος επισήμανε πως ο συνολικός ετήσιος κύκλος εργασιών των μελών της Ένωσης ξεπερνά πλέον τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ και εξήγησε πως μετά το πλήγμα της πανδημίας COVID-19 στον πολιτικό τομέα της αεροναυπηγικής, η αγορά ανέκαμψε από τα επίπεδα των κάτω από 200 δισ. ευρώ και σε βάθος 4,5 ετών η συνολική αύξηση αγγίζει το 50%. Πρόκειται, όπως εξήγησε, για μεγέθη στα οποία δεν περιλαμβάνεται η Ουκρανία, η οποία παράγει σε ρυθμούς πολέμου με χαμηλότερο κόστος και αυξημένους όγκους.

Δεν είμαστε πια στον 2ο ΠΠ

Σχετικά με τη συζήτηση για τη μετάβαση πολιτικών βιομηχανιών, όπως η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία σε αμυντικές παραγωγές, ο κ. Τσουτσόπουλος εμφανίστηκε επιφυλακτικός. Ενώ στον Αέρα, τη Θάλασσα και το Διάστημα οι κατασκευές είναι εκ φύσεως διπλής χρήσης καθώς οι ίδιες εταιρείες παράγουν μαχητικά και πολιτικά αεροσκάφη ή πολεμικά πλοία και κρουαζιερόπλοια, στον τομέα της ξηράς υπάρχουν, σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικοί περιορισμοί.

Ο Έλληνας επιστήμονας τόνισε πως η σημερινή πραγματικότητα διαφέρει από εκείνη του 2ου ΠΠ, όταν π.χ ένα εργοστάσιο τρακτέρ μπορούσε να μετατραπεί σε γραμμή παραγωγής αρμάτων μάχης. Οι σύγχρονες τεχνολογίες -εξήγησε- είναι εξαιρετικά προηγμένες, ενώ απαιτούνται αυστηροί κανονισμοί ασφαλείας, νέες πιστοποιήσεις και εγκρίσεις ασφαλείας για το προσωπικό, οι οποίες σε ορισμένα κράτη-μέλη της ΕΕ απαιτούν έως και έναν χρόνο για να εκδοθούν. Συνεπώς, η μετατροπή είναι εφικτή σε απλούστερα συστήματα, όπως τα στρατιωτικά φορτηγά, αλλά δεν αποτελεί τη συνολική λύση για τα προηγμένα συστήματα.

Η μέγγενη των κρίσιμων πρώτων υλών και ο ρόλος της Κίνας

Ο κ. Τσουτσόπουλος ανέφερε ακόμη πως η ευρωπαϊκή άμυνα αντιμετωπίζει προβλήματα στην ασφάλεια εφοδιασμού (σ.σ. security of supply) και στις κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ τόνισε πως οι ανάγκες αυξάνονται παγκοσμίως και έτσι η προσπάθεια αύξησης της παραγωγής στην Ευρώπη συμπίπτει με την αντίστοιχη ανάγκη των ΗΠΑ για την αναπλήρωση των αποθεμάτων που εξαντλούνται. Ταυτόχρονα, η Κίνα επιβάλλει αυστηρούς ελέγχους εξαγωγών σε σπάνιες γαίες και μέταλλα.

Καθώς, δε, η αμυντική βιομηχανία στην ΕΕ -λόγω του μικρού όγκου παραγγελιών της σε σχέση με την παγκόσμια αγορά- δεν μπορεί μόνη της να προκαλέσει το άνοιγμα π.χ νέων ορυχείων στην Ευρώπη, απαιτούνται, όπως εκτιμά ο Έλληνας επιστήμονας, συντονισμένη πανευρωπαϊκή προσπάθεια, συνέργειες με άλλους βιομηχανικούς κλάδους και αξιοποίηση άμεσα διαθέσιμων κοιτασμάτων εντός της ΕΕ.

Η προ ημερών εκκίνηση της υλοποίησης του διαστημικού αστερισμού IRIS² είναι ένα καλό νέο για την Ευρώπη, αφού έχει και τη λογική του κοινού προγράμματος. Ο ανώτερος διευθυντής Άμυνας και Ασφάλειας της ASD στηλίτευσε την τάση που είχε η Ευρώπη να αναπτύσσει παράλληλα διπλά προγράμματα, όπως είχαν προκύψει π.χ σχέδια για δύο μαχητικά έκτης γενιάς ή τα πολλαπλά άρματα μάχης κ.ο.κ. «Η Ευρώπη επανειλημμένα επαναλαμβάνει τα λάθη του παρελθόντος. Το κάναμε στη 4η γενιά αεροσκαφών, όπου καταλήξαμε να έχουμε τρία διαφορετικά μαχητικά (Rafale, Eurofighter, Gripen) να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τις ίδιες μικρές εγχώριες και διεθνείς πίτες (!), την ώρα που οι ΗΠΑ με το F-35 πέτυχαν τεράστιες οικονομίες κλίμακας με χιλιάδες πωλήσεις», σημείωσε ο κ. Τσουτσόπουλος. Ίσως το Διάστημα να έδειξε έναν δρόμο συνεργασίας…