Όταν το ποδόσφαιρο χάνει την ισορροπία του: Το πρόβλημα του Μουντιάλ των 48 ομάδων

Το πρότζεκτ της FIFA δεν λειτουργεί. Με την επέκταση της συμμετοχής στις 48 ομάδες, αρκετές αναμετρήσεις παρουσιάζουν χαμηλή ανταγωνιστικότητα και άνισο επίπεδο δυναμικότητας. Ο γιγαντισμός της διοργάνωσης επιβαρύνει συνολικά το προϊόν, ενώ αρνητικό ρόλο παίζουν και οι ώρες διεξαγωγής των αγώνων. Το μάθημα του Μουντιάλ του 1994 φαίνεται πως δεν έγινε ποτέ πραγματικά κατανοητό.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες όλα λειτουργούν σε «μέγεθος XXL»: οι τιμές, οι μερίδες, τα αυτοκίνητα, οι αποστάσεις. Το ίδιο και το Μουντιάλ της FIFA, το οποίο αντανακλά αυτή τη λογική του υπερμεγέθους, χωρίς όμως να προκύπτει κάποιο ουσιαστικό όφελος.

Ο αριθμός των αγώνων σχεδόν διπλασιάστηκε, από 64 σε 104, οι συμμετέχουσες εθνικές ομάδες έγιναν 48, ενώ οι διοργανώτριες χώρες είναι τρεις. Στο μοναδικό προηγούμενο πολυ-διοργανωμένο τουρνουά, το 2002, οι οικοδεσπότες ήταν δύο (Νότια Κορέα και Ιαπωνία). Εδώ, όμως, η εικόνα δείχνει να συγκεντρώνεται κυρίως στις ΗΠΑ, οι οποίες φαίνεται να έχουν τον απόλυτο έλεγχο της διοργάνωσης.

Και η επέκταση δεν σταματά εδώ: σε τέσσερα χρόνια προβλέπεται ακόμη μεγαλύτερη γεωγραφική διάχυση, με έξι χώρες να συμμετέχουν στη διοργάνωση: Ισπανία, Πορτογαλία και Μαρόκο, καθώς και Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη, με τη λογική της «μοιρασμένης φιλοξενίας» να φτάνει σε πρωτοφανή επίπεδα.

Όσο περισσότερο επεκτείνεται η διοργάνωση, τόσο περισσότερο – κατά τη FIFA – «μεγαλώνει η αξία της». Ωστόσο, τα πρώτα τεχνικά δείγματα δεν είναι ενθαρρυντικά. Η ποιότητα των αγώνων δεν φτάνει σε υψηλά επίπεδα, αντιθέτως συχνά είναι υποτονική.

Δεν είναι κάτι καινούργιο ότι οι αγώνες που διεξάγονται σε ώρες που υπό κανονικές συνθήκες αντιστοιχούν σε μεσημεριανό γεύμα δεν ευνοούν το θέαμα. Η ζέστη είναι έντονη, οι παίκτες εξαντλούνται πρόωρα και οι δυνάμεις μειώνονται γρήγορα.

Οι ώρες έναρξης καθορίζονται και με βάση την τηλεοπτική αγορά σε διάφορες περιοχές του κόσμου, όμως υπάρχουν δύο εικόνες που αποτυπώνουν εύκολα στον τηλεθεατή την έλλειψη θεάματος: η «όλα» στις εξέδρες και η απουσία σκιών στο γήπεδο, ένδειξη καυτού ήλιου και δύσκολων συνθηκών.

Το μάθημα του 1994, όταν ο τελικός στις ΗΠΑ διεξήχθη μεσημέρι στην Καλιφόρνια και έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους λιγότερο θεαματικούς, φαίνεται πως δεν έχει ληφθεί υπόψη. Ή, πιθανότερα, έχει επιλεγεί συνειδητά προς όφελος άλλων συμφερόντων.

Ήδη στο Κατάρ, με τη διοργάνωση να διακόπτει τα κορυφαία εθνικά πρωταθλήματα, το αγωνιστικό επίπεδο είχε δεχθεί κριτική, ενώ αρκετοί παίκτες και ομάδες είχαν υποστεί συνέπειες από το εξαντλητικό καλεντάρι.

Τώρα, με την επέκταση στις 48 ομάδες, αρκετοί αγώνες έχουν σαφώς άνισο επίπεδο δυναμικότητας. Ο γιγαντισμός της διοργάνωσης λειτουργεί εις βάρος της ποιότητας. Στην κατανομή των θέσεων ανά συνομοσπονδία, η Ευρώπη φαίνεται να έχει υποστεί ζημία, όχι από πικρία για την απουσία της Ιταλίας, αλλά ως αντικειμενική διαπίστωση.

Παρά τα ειρωνικά σχόλια του προέδρου της FIFA, είναι σαφές ότι η «σκουάντρα ατζούρα» είχε υποχρέωση να βρίσκεται στη διοργάνωση. Ωστόσο, το XXL μέγεθος αυξάνει τη συμμετοχή πιο αδύναμων ομάδων και μειώνει τη συνολική ποιότητα και τεχνική αξία.

Οι διακοπές για ενυδάτωση – τα γνωστά “time out” – έχουν ήδη αποκαλυφθεί ως εργαλείο που τεμαχίζει τον αγώνα σε τέσσερα μέρη, εξυπηρετώντας κυρίως την αύξηση των διαφημιστικών εσόδων για τους τηλεοπτικούς παρόχους, και όχι, παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, τις ανάγκες των προπονητών ή των ομάδων.

Στο σύγχρονο ποδόσφαιρο ήδη υπάρχουν καθυστερήσεις, προσποιητοί τραυματισμοί και κάθε είδους τακτικές καθυστέρησης που σπάνε τον ρυθμό του παιχνιδιού. Αν τώρα θεσμοθετηθούν και επιπλέον διακοπές μέσα σε κάθε ημίχρονο, το αποτέλεσμα θα είναι η πλήξη, είτε για τον θεατή στο σπίτι, που θα σηκωθεί να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο, είτε για τον φίλαθλο στο γήπεδο, όπου συχνά εκείνη τη στιγμή ξεκινά η «όλα» στις εξέδρες.