Τομ Χανκς: «Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος μάς αφορά ακόμη και σήμερα» – Επιστρέφει με νέα σειρά-υπερπαραγωγή

Ο βραβευμένος με Όσκαρ ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός αντιμετωπίζει τον πόλεμο ως ένα ανεξάντλητο πεδίο συγκλονιστικών ανθρώπινων ιστοριών.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά τη στιγμή που η ταινία «Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν» άλλαξε οριστικά τον τρόπο με τον οποίο το Χόλιγουντ κινηματογραφεί τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Τομ Χανκς εξακολουθεί να επιστρέφει ξανά και ξανά στη μεγαλύτερη πολεμική σύγκρουση του 20ού αιώνα.

Στα 69 του πλέον χρόνια, ο βραβευμένος με Όσκαρ ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός δεν αντιμετωπίζει τον πόλεμο ως ένα απλό ιστορικό κεφάλαιο ή ως κινηματογραφικό φόντο γεμάτο ηρωισμούς και εκρήξεις, αλλά ως ένα ανεξάντλητο πεδίο ανθρώπινων ιστοριών, ηθικών διλημμάτων και συλλογικής μνήμης που εξακολουθεί να επηρεάζει τη σύγχρονη Αμερική.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αναδείξει και μέσα από τη νέα του συνεργασία με το HISTORY Channel, τη σειρά ντοκιμαντέρ «Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος με τον Τομ Χανκς», μια παραγωγή 20 επεισοδίων που κάνει πρεμιέρα στις Ηνωμένες Πολιτείες ανήμερα της Memorial Day και φιλοδοξεί να επανασυστήσει τη μεγαλύτερη πολεμική σύρραξη της νεότερης ιστορίας σε ένα παγκόσμιο κοινό.

Η σχέση του με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι βιωματική

Ο Χανκς, μιλώντας εκτενώς στο περιοδικό ΤΙΜΕ, δεν κρύβει πως η σχέση του με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι σχεδόν βιωματική, παρότι ανήκει σε γενιά που δεν έζησε τη σύγκρουση. Όπως εξηγεί, η εποχή εκείνη εξακολουθεί να τον στοιχειώνει επειδή αντιπροσωπεύει «μερικές από τις σημαντικότερες ιστορίες που ειπώθηκαν ποτέ».

Από τη «Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν» μέχρι τις μίνι σειρές «Band of Brothers», «The Pacific» και «Masters of the Air», ο ίδιος και ο Στίβεν Σπίλμπεργκ επιχείρησαν να μεταφέρουν όχι μόνο τη φρίκη του πολέμου αλλά και το ψυχολογικό βάρος που κουβαλούσε μια ολόκληρη γενιά. «Δεν μιλάμε για τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών ή το Star Wars», λέει χαρακτηριστικά. «Μιλάμε για πραγματικούς ανθρώπους από σάρκα και οστά που αναγκάστηκαν να βάλουν τη ζωή και το μέλλον τους σε παύση επειδή υπήρχε ένα ηθικό καθήκον μπροστά τους».

Τι θυσιάστηκε προκειμένου να διαμορφωθεί ο σύγχρονος κόσμος

Η νέα σειρά, που δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το Εθνικό Μουσείο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη Νέα Ορλεάνη, επιχειρεί να δει τον πόλεμο μέσα από μια ευρύτερη οπτική. Κάθε επεισόδιο εξετάζει διαφορετικές πτυχές της σύγκρουσης, συνδυάζοντας αρχειακό υλικό, ιστορικές αναλύσεις και την αφηγηματική φωνή του Χανκς. Ο ίδιος περιγράφει τη διαδικασία ως μια συνεχή εκπαίδευση. «Υπήρχαν στιγμές που διάβαζα το κείμενο και ρωτούσα: “Έχει επιβεβαιωθεί αυτό; Είναι αλήθεια;” Και η απάντηση ήταν ναι. Συνεχώς έλεγα μέσα μου: “Δεν το ήξερα αυτό”». Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, παραδέχεται πως τα πραγματικά περιστατικά του πολέμου έμοιαζαν τόσο ακραία ώστε «αν τα έβλεπες σε μια φανταστική ταινία, δεν θα τα πίστευες».

Η επιλογή της πρεμιέρας να συμπέσει με τη Memorial Day μόνο τυχαία δεν είναι. Ο Χανκς αναφέρεται σε ένα περιστατικό από το βιβλίο «D-Day» του ιστορικού Στίβεν Άμπροουζ, όπου ένας Αμερικανός αλεξιπτωτιστής σκοτώνεται πριν καν προλάβει να πηδήξει από το αεροπλάνο του την ημέρα της απόβασης στη Νορμανδία. «Η Memorial Day είναι γι’ αυτόν τον άνθρωπο», λέει. Για τον ηθοποιό, η μνήμη του πολέμου δεν σχετίζεται με την εξιδανίκευση της βίας αλλά με τη συνειδητοποίηση του τι θυσιάστηκε προκειμένου να διαμορφωθεί ο σύγχρονος κόσμος.

Μέσα στη συνέντευξή του στο TIME, ο Χανκς συνδέει συνεχώς το παρελθόν με το παρόν. Όταν ερωτάται τι θα ήθελε να κρατήσουν οι Αμερικανοί μαθητές από τη σειρά, δίνει μια απάντηση που μοιάζει περισσότερο με πολιτικό σχόλιο παρά με ιστορική παρατήρηση.

«Όταν μια κοινωνία λέει “δεν ξέραμε ότι οι γείτονές μας συλλαμβάνονταν και εξαφανίζονταν”, είναι σαν να λέμε σήμερα ότι “δεν βλέπουμε τα σημάδια της αστεγίας στην Αμερική”. Είναι μπροστά μας. Συμβαίνει. Και δεν μπορούμε να είμαστε συνένοχοι απέναντι σε τέτοια πράγματα». Η σύνδεση ανάμεσα στην ιστορική αδιαφορία και τις σύγχρονες κοινωνικές κρίσεις διαπερνά σχεδόν κάθε τοποθέτησή του.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χανκς αντιμετωπίζει τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο περισσότερο ως μια ηθική δοκιμασία παρά ως μια στρατιωτική σύγκρουση. Αναφερόμενος στη «Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν», εξηγεί πως η ταινία δεν επηρέασε το κοινό επειδή ήταν «μια συναρπαστική περιπέτεια», αλλά επειδή έθεσε ένα βαθύτερο ερώτημα: «Τι θα έκανα εγώ κάτω από τις ίδιες συνθήκες;». Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό το ερώτημα εξακολουθεί να είναι απολύτως επίκαιρο σήμερα. «Βρισκόμαστε ίσως στις ίδιες συνθήκες και τώρα», λέει με νόημα.

Ο ηθοποιός παραδέχεται πως η επίδραση της ταινίας υπήρξε τεράστια και προσωπικά συγκινητική για τον ίδιο. Εδώ και χρόνια, άνθρωποι τον πλησιάζουν και του λένε πως αποφάσισαν να καταταγούν στον στρατό ή να ακολουθήσουν στρατιωτική καριέρα εξαιτίας της ταινίας. «Μου έχουν πει: “Πήγα στη Στρατιωτική Ακαδημία λόγω του Saving Private Ryan” ή “Κατατάχθηκα στη Delta Force λόγω του Saving Private Ryan”», αποκαλύπτει.

Θεωρεί μάλιστα πως η ταινία υπήρξε μια ιστορική τομή όχι μόνο για το σινεμά αλλά και για τη συλλογική μνήμη γύρω από τον πόλεμο. «Υπήρχε το πριν και το μετά», λέει, συγκρίνοντας την επίδρασή της με εκείνη που είχαν παλαιότερα οι ταινίες «Τα Σαγόνια του Καρχαρία» ή «Η Λίστα του Σίντλερ» του Σπίλμπεργκ.

Προβληματισμός για την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης

Παράλληλα, ο Χανκς εκφράζει έντονο προβληματισμό για την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης στον κινηματογράφο και ειδικά στα ιστορικά ντοκιμαντέρ. Αν και αναγνωρίζει πως η AI μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αναζήτησης ή οργάνωσης τεράστιου αρχειακού υλικού, εμφανίζεται κατηγορηματικός απέναντι στην ιδέα να χρησιμοποιείται για τη δημιουργία ή αλλοίωση ιστορικών εικόνων και αφηγήσεων.

«Από τη στιγμή που βάζεις την AI στη διαδικασία, αρχίζεις να αναρωτιέσαι τι είναι πραγματικό και τι όχι», λέει. «Τι έχει διογκωθεί, τι έχει αγνοηθεί, τι έχει αλλοιωθεί». Παραδέχεται πάντως πως θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε τεχνικό επίπεδο, για παράδειγμα στην αναζήτηση μαρτυριών ή λεπτομερειών μέσα από τεράστιες βάσεις δεδομένων προφορικής ιστορίας. «Αλλά μόνο με τεράστια προσοχή και αυθεντικοποίηση. Αλλιώς, είναι μια πολύ ολισθηρή πλαγιά».

Πέρα από τη νέα σειρά, ο Τομ Χανκς συνεχίζει να εργάζεται πάνω σε πρότζεκτ που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με την ανθρώπινη απώλεια και την επιβίωση. Αυτή την περίοδο ολοκληρώνει το sequel της ταινίας «Greyhound», την οποία είχε γράψει και πρωταγωνιστήσει το 2020.

Η νέα ταινία, γυρισμένη στην Αυστραλία, βασίζεται σε αληθινή ιστορία και επικεντρώνεται σε ένα πλοίο που κατάφερε να επιβιώσει από 19 διαφορετικούς βομβαρδισμούς μέσα σε λίγες ώρες. «Τι είναι επιβίωση;» αναρωτιέται ο ίδιος. «Είναι επιμονή. Είναι διαδικασία. Είναι η ικανότητα να λύνεις το ένα πρόβλημα μετά το άλλο. Κάπως έτσι δεν είναι και η ίδια η ζωή;».

Την ίδια στιγμή, ετοιμάζεται να υποδυθεί τον Αβραάμ Λίνκολν στην κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος «Lincoln in the Bardo» του Τζορτζ Σόντερς. Ο Χανκς δηλώνει πως δεν τον ενδιαφέρει να παίξει τον ιστορικό ηγέτη ως εθνικό σύμβολο, αλλά ως έναν πατέρα που θρηνεί για τον χαμό του παιδιού του. «Παίζω έναν πατέρα που έχασε τον γιο του», λέει. «Και αυτό είναι κάτι που μπορεί να αγγίξει οποιονδήποτε άνθρωπο».