Σαν σήμερα 23 Μαΐου: Το «Κίνημα του Ναυτικού» που κλόνισε τη χούντα και ο βασανισμός του Σπύρου Μουστακλή
Το «Κίνημα του Ναυτικού» ήταν μία από τις σημαντικότερες οργανωμένες αντιδικτατορικές κινήσεις μέσα στις Ένοπλες Δυνάμεις. Στην υπόθεση αυτή συνδέθηκε με δραματικό τρόπο ο Σπύρος Μουστακλής, ταγματάρχης που συνελήφθη για την αντιχουντική του δράση, βασανίστηκε στο ΕΑΤ/ΕΣΑ και έμεινε με μόνιμες βλάβες, κάνοντας το όνομά του σύμβολο της βίας του καθεστώτος.
Το Κίνημα είχε προετοιμαστεί από δημοκρατικούς αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού, με στόχο την ανατροπή της δικτατορίας. Η εκδήλωσή του είχε σχεδιαστεί για τις 22 Μαΐου 1973, όμως το σχέδιο προδόθηκε πριν τεθεί σε εφαρμογή. Την επομένη, στις 23 Μαΐου, ξεκίνησαν οι συλλήψεις στον Ναύσταθμο και σε άλλους χώρους των Ενόπλων Δυνάμεων.
Η χούντα επιχείρησε να παρουσιάσει την υπόθεση ως περιορισμένη συνωμοσία αλλά το Κίνημα του Ναυτικού έδειξε ότι η αμφισβήτηση του καθεστώτος είχε φτάσει και στο εσωτερικό του στρατεύματος.
Ο Σπύρος Μουστακλής, που ήταν αξιωματικός του Στρατού Ξηράς που είχε στραφεί εναντίον της δικτατορίας μέσα από το ίδιο το στρατιωτικό περιβάλλον, συνελήφθη και οδηγήθηκε στον μηχανισμό καταστολής της χούντας, όπου βασανίστηκε επί εβδομάδες. Τα χτυπήματα που δέχθηκε στην καρωτίδα προκάλεσαν εγκεφαλικό επεισόδιο, με αποτέλεσμα να υποστεί παράλυση στη δεξιά πλευρά του σώματός του και σοβαρή δυσκολία στην ομιλία. Η περίπτωσή του έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τεκμήρια της αγριότητας του ΕΑΤ/ΕΣΑ.
Μετά τον βασανισμό του, η κατάσταση της υγείας του παρέμεινε βαριά. Το Αρχείο της ΕΡΤ έχει παρουσιάσει ρεπορτάζ της εκπομπής «Οι Ρεπόρτερς» από το 1974 και το 1975, στα οποία καταγράφεται η πορεία της αποκατάστασής του στο ΚΑΤ. Ο Μουστακλής κατάφερε αργότερα να σταθεί και να περπατήσει, όμως δεν επανήλθε ποτέ πλήρως. Πέθανε στις 28 Απριλίου 1986, σε ηλικία 60 ετών.
Λίγες ημέρες μετά την αποκάλυψη του Κινήματος, η υπόθεση πήρε διεθνή διάσταση με το αντιτορπιλικό «Βέλος». Στις 25 Μαΐου 1973, ενώ συμμετείχε σε νατοϊκή άσκηση ανοιχτά της Ιταλίας, ο κυβερνήτης του, Νίκος Παππάς, αποχώρησε από την άσκηση και κατέπλευσε στο Φιουμιτσίνο. Μαζί με μέλη του πληρώματος ζήτησε πολιτικό άσυλο, καταγγέλλοντας τη δικτατορία στην Ελλάδα. Η κίνηση αυτή εξέθεσε διεθνώς το καθεστώς και έδειξε ότι η αντίσταση δεν περιοριζόταν στην κοινωνία των πολιτών, αλλά υπήρχε και μέσα στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Το Κίνημα του Ναυτικού, μαζί με την ανταρσία του «Βέλους» και, λίγους μήνες αργότερα, την εξέγερση του Πολυτεχνείου, θεωρείται σήμερα ένα από τα γεγονότα που επιτάχυναν τη φθορά της χούντας και οδήγησαν στη Μεταπολίτευση.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1430: Η Ιωάννα της Λωραίνης συλλαμβάνεται από τους Βουργουνδούς στην πολιορκία της Κομπιένης.
1453: Ο Μωάμεθ Β’ προτείνει στον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο να παραδώσει την Κωνσταντινούπολη, υποσχόμενος πως θα του επιτρέψει να φύγει ελεύθερος και με τιμές. Ο τελευταίος Βυζαντινός αυτοκράτορας απορρίπτει την πρόταση, επιλέγοντας να υπερασπιστεί μέχρι τέλους την Πόλη, λίγες ημέρες πριν από την πτώση της.
1498: Ο Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα, Δομινικανός μοναχός και αυστηρός θρησκευτικός μεταρρυθμιστής που είχε αποκτήσει μεγάλη πολιτική και πνευματική επιρροή στη Φλωρεντία μετά την εκδίωξη των Μεδίκων, εκτελείται στην Piazza della Signoria. Αφού αφορίζεται από τον πάπα Αλέξανδρο ΣΤ΄ και καταδικάζεται ως αιρετικός και σχισματικός, απαγχονίζεται μαζί με δύο στενούς συνεργάτες του και τα σώματά τους καίγονται στην πυρά.
1875: Ιδρύεται το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (SPD).
1878: Η Κύπρος παραχωρείται στη Μεγάλη Βρετανία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, στο πλαίσιο μυστικής συμφωνίας που υπογράφεται λίγες μέρες πριν το Συνέδριο του Βερολίνου. Η προσάρτηση γίνεται με αντάλλαγμα τη βρετανική υποστήριξη στην Υψηλή Πύλη απέναντι στη ρωσική απειλή, σηματοδοτώντας την αρχή της βρετανικής αποικιοκρατικής κυριαρχίας στο νησί.
1893: Ισχυρός σεισμός σημειώνεται στην περιοχή της Θήβας, προκαλώντας μεγάλες ζημιές και ανθρώπινες απώλειες.
1900: Αρχίζει τη λειτουργία του στη Νέα Υόρκη το Associated Press, καθιερώνοντας έναν νέο τρόπο συλλογής και διάδοσης ειδήσεων. Το AP, που οργανώνεται ως συνεταιριστικό, μη κερδοσκοπικό πρακτορείο, θα εξελιχθεί σε έναν από τους πιο ισχυρούς πυλώνες της παγκόσμιας δημοσιογραφίας, με δεκάδες γραφεία διεθνώς και παρουσία σε όλα τα μέσα – από εφημερίδες μέχρι τηλεόραση και ψηφιακές πλατφόρμες.
1911: Ψηφίζεται το νέο Σύνταγμα της Ελλάδας, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου.
1929: Εξαπλώνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς η λέπρα στην Αθήνα, προκαλώντας κοινωνικό πανικό και κινητοποιώντας τις αρχές για λήψη μέτρων απομόνωσης και καταγραφής των κρουσμάτων. Η ασθένεια, αν και περιορισμένη σήμερα, αποτελούσε τότε στιγματιστική μάστιγα, με τους ασθενείς να οδηγούνται σε ειδικά λοιμοκαθαρτήρια, όπως η Σπιναλόγκα.
1934: Η 24χρονη Μπόνι Πάρκερ και ο 25χρονος Κλάιντ Μπάροου σκοτώνονται σε ενέδρα της Αστυνομίας στη Λουιζιάνα, ενώ οδηγούν μια κλεμμένη Ford V8, το αγαπημένο τους αυτοκίνητο. Το θρυλικό ζευγάρι των ληστών είχε γίνει φόβος και θρύλος την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, με τον Κλάιντ να φτάνει στο σημείο να στείλει συγχαρητήρια επιστολή στον Χένρι Φορντ για το «γρήγορο και αξιόπιστο» μοντέλο.
1939: Το υποβρύχιο «Squalus» του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ βυθίζεται ανοικτά των ακτών του Νιου Χάμσαϊρ κατά τη διάρκεια δοκιμής κατάδυσης, προκαλώντας το θάνατο 24 ναυτών και δύο τεχνικών. Οι υπόλοιποι 32 ναύτες και ένας ναυπηγός διασώνονται την επόμενη ημέρα.
1941: Η Μάχη της Κρήτης συνεχίζεται και ο Βασιλιάς Γεώργιος Β’ και η ελληνική κυβέρνηση φεύγουν από το νησί και μεταβαίνουν στην Αίγυπτο, για να συνεχίσουν από εκεί τον αγώνα κατά του Άξονα.
1945: Το Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων Ιωαννίνων καταδικάζει ερήμην σε θάνατο 1.930 Τσάμηδες, με την απόφαση υπ’ αριθμ. 344. Οι καταδικασθέντες κατηγορούνται για συνεργασία με τις δυνάμεις Κατοχής και συμμετοχή σε εγκλήματα πολέμου εις βάρος του ελληνικού πληθυσμού της Ηπείρου κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες σε αριθμό μαζικές καταδίκες της μεταπολεμικής ελληνικής Δικαιοσύνης.
1973: Αποκαλύπτεται το «Κίνημα του Ναυτικού», μία από τις σημαντικότερες οργανωμένες αντιδικτατορικές κινήσεις μέσα στις Ένοπλες Δυνάμεις. Το σχέδιο προδίδεται πριν εκδηλωθεί πλήρως και ακολουθούν συλλήψεις, ανακρίσεις και βασανισμοί, μεταξύ των οποίων και του ταγματάρχη Σπύρου Μουστακλή. Κορυφαία στιγμή της υπόθεσης γίνεται η αποχώρηση του αντιτορπιλικού «Βέλος» από νατοϊκή άσκηση, με κυβερνήτη τον Νίκο Παππά, και ο κατάπλους του στην Ιταλία, κίνηση που διεθνοποίησε το αντιδικτατορικό μήνυμα και εξέθεσε τη χούντα.
1992: Η σικελική Μαφία δολοφονεί τον δικαστή Τζοβάνι Φαλκόνε, τον άνθρωπο-σύμβολο του αγώνα κατά της Κόζα Νόστρα. Η βομβιστική επίθεση στην εθνική οδό κοντά στο Παλέρμο σκοτώνει επίσης τη σύζυγό του και τρεις σωματοφύλακες. Το σοκ που προκαλεί στην ιταλική κοινωνία είναι τεράστιο και οδηγεί σε μαζικές κινητοποιήσεις ενάντια στη μαφία.
1994: Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Κανών, η ταινία «Pulp Fiction» του Κουέντιν Ταραντίνο κερδίζει τον Χρυσό Φοίνικα, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και διχάζοντας κοινό και κριτικούς. Το βραβείο απονέμεται από την πρόεδρο της κριτικής επιτροπής, Κλιντ Ίστγουντ, σε μια ιστορική στιγμή που καθιερώνει τον Ταραντίνο ως έναν από τους πιο ανατρεπτικούς σκηνοθέτες του σύγχρονου κινηματογράφου.
1995: Ανακοινώνεται επίσημα η κυκλοφορία της γλώσσας προγραμματισμού Java.
1997: Το θέμα των απόψεων του Γιώργου Παπανδρέου για το διαχωρισμό σκληρών και μαλακών ναρκωτικών παίρνει πολιτικές διαστάσεις.
2004: Μεγάλος νικητής του 57ου Κινηματογραφικού Φεστιβάλ των Κανών αποδεικνύεται το πολιτικό ντοκιμαντέρ «Fahrenheit 9/11» του Αμερικανού σκηνοθέτη Μάικλ Μουρ.
2005: Οι Coldplay κυκλοφορούν τον τρίτο τους άλμπουμ με τίτλο «X&Y», που περιλαμβάνει μεγάλες επιτυχίες όπως το «Fix You» και το «Speed of Sound».
2006: Ένα ελληνικό και ένα τουρκικό F-16 συγκρούονται κατά τη διάρκεια εμπλοκής πάνω από την Κάρπαθο, με αποτέλεσμα να καταπέσουν αμφότερα στη θάλασσα. Σώος ανασύρεται ο Τούρκος πιλότος, ενώ τα συντρίμμια του ελληνικού μαχητικού θα βρεθούν λίγο αργότερα επιβεβαιώνοντας, ότι ο σμηναγός Κωνσταντίνος Ηλιάκης είναι νεκρός.
2007: Διεξάγεται στην Αθήνα ο τελικός του Champions League ανάμεσα στη Μίλαν και τη Λίβερπουλ.
Γεννήσεις
1921 – Έλσα Βεργή, Ελληνίδα ηθοποιός, με μακρά πορεία στο θέατρο, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση· ξεχώρισε για την ευγένεια, το ήθος και την αρχοντική της παρουσία σε δραματικούς και κωμικούς ρόλους, ιδίως στις δεκαετίες του ’60 και του ’70.
1925 – Ζωρζ Σαρή, Ελληνίδα συγγραφέας και ηθοποιός, ιδιαίτερα αγαπητή για τα νεανικά της μυθιστορήματα όπως το «Όταν ο ήλιος», το «Κόκκινο καλοκαίρι» και το «Το ψέμα»· μέσα από το έργο της πέρασε μηνύματα ελευθερίας, αγώνα και ανθρωπιάς, επηρεάζοντας γενιές αναγνωστών.
1951 – Αντώνης Σαμαράς, Έλληνας πολιτικός, πρωθυπουργός της Ελλάδας την περίοδο 2012–2015 και πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας· διατέλεσε επίσης υπουργός Εξωτερικών και Οικονομικών, με μακρά παρουσία στη δημόσια ζωή από τη δεκαετία του ’80.
1980 – Φάνης Γκέκας, Έλληνας ποδοσφαιριστής, από τους πιο παραγωγικούς επιθετικούς στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου· πρώτος σκόρερ της Εθνικής Ελλάδας στα προκριματικά του Μουντιάλ 2010 και με σημαντική καριέρα σε Γερμανία, Αγγλία και Τουρκία.
Θάνατοι
1906 – Ερρίκος Ίψεν, Νορβηγός συγγραφέας και θεατρικός δραματουργός, θεμελιωτής του σύγχρονου θεάτρου και ένας από τους σημαντικότερους λογοτέχνες του 19ου αιώνα· έργα του όπως «Το κουκλόσπιτο», «Έντα Γκάμπλερ» και «Πέερ Γκυντ» παραμένουν διαχρονικά και πολυμελετημένα.
1937 – Τζον Ντ. Ροκφέλερ, Αμερικανός βιομήχανος και φιλάνθρωπος, ιδρυτής της Standard Oil και πρώτος δισεκατομμυριούχος στην ιστορία· θεωρείται από τους πιο ισχυρούς και αμφιλεγόμενους οικονομικούς παράγοντες του 20ού αιώνα, με τεράστια επιρροή στη διαμόρφωση του σύγχρονου καπιταλισμού.
2006 – Κωνσταντίνος Ηλιάκης, Έλληνας πιλότος της Πολεμικής Αεροπορίας, που σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια αποστολής αναχαίτισης τουρκικού αεροσκάφους πάνω από την Κάρπαθο· ο θάνατός του έγινε σύμβολο της υπεράσπισης της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας και τιμάται ως ήρωας.
2013 – Ζορζ Μουστακί, Γάλλος τραγουδοποιός ελληνικής καταγωγής, γνωστός για τη βελούδινη φωνή και τα μελαγχολικά του τραγούδια· συνεργάστηκε με τη Ζορζ Μπρασένς και την Εντίτ Πιαφ, ενώ αγαπήθηκε για επιτυχίες όπως το «Le Métèque» και το «Ma Liberté».
2015 – Τζον Φορμπς Νας, Αμερικανός μαθηματικός, θεμελιωτής της θεωρίας παιγνίων και βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας· η ιδιοφυΐα και η προσωπική του μάχη με τη σχιζοφρένεια έγιναν γνωστές παγκοσμίως μέσα από την ταινία «A Beautiful Mind».
2017 – Ρότζερ Μουρ, Άγγλος ηθοποιός, διάσημος για την ερμηνεία του ως Τζέιμς Μποντ σε επτά ταινίες της σειράς από το 1973 έως το 1985· αγαπήθηκε για το χιούμορ και τη φλεγματική του προσέγγιση στον ρόλο, ενώ διακρίθηκε και για την ανθρωπιστική του δράση ως Πρέσβης Καλής Θέλησης της UNICEF.
Εορτολόγιο
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα για τον Τερματισμό του Μαιευτικού Συριγγίου
Παγκόσμια Ημέρα Χελώνας