Σαν σήμερα 1 Μαρτίου: Η ημέρα που οι Έλληνες ξύπνησαν έχοντας «χάσει» 13 ημέρες

Την Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου 1923 οι Έλληνες κοιμήθηκαν… και ξύπνησαν Πέμπτη 1 Μαρτίου. Δεκατρείς ολόκληρες μέρες «εξαφανίστηκαν» από το ημερολόγιο, όταν το κράτος αποφάσισε επιτέλους να ευθυγραμμιστεί με τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο και να υιοθετήσει το Γρηγοριανό ημερολόγιο για όλες τις πολιτικές και διοικητικές του υποθέσεις.

Ένα διάταγμα που «κατάπιε» τις μέρες

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την επανάσταση του 1922, η Ελλάδα τελούσε υπό στρατιωτική διοίκηση, μέσα σε κλίμα ήττας, προσφυγιάς και ανάγκης για «εκσυγχρονισμό» με κάθε τρόπο. Στις 18 Ιανουαρίου 1923 οι αρχές εξέδωσαν διάταγμα: το παλιό Ιουλιανό ημερολόγιο που χρησιμοποιούσε ακόμη το ελληνικό κράτος θα αντικαθίστατο από το Γρηγοριανό, με ένα άλμα 13 ημερών. Έτσι, αποφασίστηκε ότι η 15η Φεβρουαρίου 1923 (Ιουλιανό) θα ακολουθείται όχι από 16, αλλά από την 1η Μαρτίου 1923 (Γρηγοριανό). Μια ολόκληρη «ουρά» του Φλεβάρη –από 16 έως 28– δεν υπήρξε ποτέ σε κρατικά έγγραφα, συμβόλαια ή εφημερίδες.

Γιατί ήμασταν 13 μέρες «πίσω»;

Το Ιουλιανό ημερολόγιο, που πήγαζε από την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα, είχε σταδιακά «φύγει» από την αστρονομική πραγματικότητα, με αποτέλεσμα να χάνει περίπου τρεις μέρες κάθε τετρακόσια χρόνια. Η Καθολική Εκκλησία είχε διορθώσει αυτό το πρόβλημα ήδη από το 1582 με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, αλλά η ορθόδοξη και κυρίως η ελληνική πλευρά αντιστεκόταν για αιώνες, θεωρώντας την αλλαγή σχεδόν θρησκευτική υποχώρηση προς τη Ρώμη. Έτσι, όταν στις αρχές του 20ού αιώνα όλη σχεδόν η Ευρώπη είχε περάσει στο «νέο» ημερολόγιο, η Ελλάδα συνέχιζε να ζει 13 μέρες πίσω από το Λονδίνο, το Παρίσι, τη Ρώμη και –πλέον– και από πολλές άλλες ορθόδοξες χώρες που είχαν ήδη προχωρήσει.

Σκηνές καθημερινής… χρονικής σύγχυσης

Ξένοι που ζούσαν στην Ελλάδα τότε περιέγραφαν με χιούμορ πόσο παράξενο ήταν να ζεις «διπλή ζωή» ανάμεσα σε δύο ημερολόγια: γιόρτες που επαναλαμβάνονταν, γενέθλια που μπορούσαν να «έχουν δύο ημερομηνίες», γράμματα που μπορούσαν να… προχρονολογηθούν χωρίς να σε προδώσει η σφραγίδα του ταχυδρομείου. Όλα αυτά, με το διάταγμα του 1923, τελείωσαν απότομα: ο Φεβρουάριος εκείνης της χρονιάς έμεινε επίσημα με μόλις 15 ημέρες, κι όσοι είχαν προγραμματίσει γάμους, συμβόλαια ή δίκες για τις «χαμένες» μέρες, απλώς… βρέθηκαν στον αέρα και αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν. Για τον μέσο πολίτη, το σοκ ήταν πρακτικό αλλά και ψυχολογικό: οι άνθρωποι συνειδητοποιούσαν ότι η ίδια τους η ζωή, γραμμένη σε ημερομηνίες, μπορούσε να αλλάξει με μια υπογραφή.

Κράτος, Εκκλησία και το έτος χωρίς Χριστούγεννα

Η αλλαγή αφορούσε αρχικά μόνο τις «λαϊκές» –δηλαδή πολιτικές και διοικητικές– υποθέσεις. Η Εκκλησία, που είχε αντιδράσει σθεναρά στη σύγκλιση με το Γρηγοριανό ημερολόγιο, κράτησε το παλιό εκκλησιαστικό σύστημα, με αποτέλεσμα για ένα διάστημα να συνυπάρχουν δύο «χρόνοι»: ο πολιτικός και ο θρησκευτικός. Αυτό γέννησε το παράδοξο του «χρονιάς χωρίς Χριστούγεννα»: στο κοσμικό ημερολόγιο, το 1923 δεν είχε Χριστούγεννα, καθώς η εορτή μεταφέρθηκε –μετά τη συμβιβαστική απόφαση της Ιεράς Συνόδου– στο νέο σύστημα τον Ιανουάριο του 1924. Ιστορικοί και χρονικογράφοι μιλούν για το «χριστουγεννιάτικο κενό» και για έναν λαό που έβλεπε τα πιο ιερά σημεία του χρόνου να μετακινούνται ξαφνικά.

Οι «παλαιοημερολογίτες» και η πληγή που έμεινε

Παρά τον επίσημο συμβιβασμό ανάμεσα σε κράτος και Εκκλησία, ένα κομμάτι του ποιμνίου αρνήθηκε να αποδεχθεί το νέο ημερολόγιο. Οι λεγόμενοι Παλαιοημερολογίτες επέμειναν ότι η αλλαγή αποτελεί προδοσία της ορθόδοξης παράδοσης, κρατώντας μέχρι σήμερα το παλαιό ημερολόγιο στις θρησκευτικές τους τελετές και γιορτές. Έτσι, η απόφαση του 1923 δεν ήταν μόνο μια τεχνική διόρθωση ενός λάθους λίγων λεπτών τον χρόνο, αλλά και η απαρχή ενός σχίσματος που συνεχίζει να αφήνει ίχνη στον θρησκευτικό χάρτη της Ελλάδας.

1 Μαρτίου: η μέρα που «κλέψαμε» χρόνο

Σήμερα, όταν κοιτάμε το ημερολόγιο της 1ης Μαρτίου, σπάνια θυμόμαστε ότι, πριν από έναν αιώνα, αυτή η ημερομηνία ήρθε στην Ελλάδα 13 μέρες νωρίτερα από όσο θα «έπρεπε». Κι όμως, εκείνη η βίαιη μετατόπιση του χρόνου λέει πολλά για μια χώρα που προσπαθούσε να σταθεί ξανά στα πόδια της, να μοιάσει στη Δύση, αλλά και να συμφιλιωθεί με μια Εκκλησία που φοβόταν μήπως χάσει τον έλεγχο του ιερού χρόνου. Η 1η Μαρτίου 1923 είναι, τελικά, η μέρα που αποφασίσαμε ότι ο χρόνος μας –όπως και η θέση μας στον κόσμο– δεν μπορούσε να μένει άλλο 13 μέρες πίσω.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

86 π.Χ.: Ο Λούκιος Κορνήλιος Σύλλας, επικεφαλής των ρωμαϊκών λεγεώνων, εισέρχεται στην Αθήνα, καταλαμβάνοντας την πόλη έπειτα από πολιορκία. Ο Σύλλας ανατρέπει τον τύραννο Αριστίωνα, ο οποίος είχε εγκαθιδρυθεί με την υποστήριξη του βασιλιά του Πόντου, Μιθριδάτη ΣΤ’. Η άλωση της Αθήνας σηματοδοτεί το τέλος της αντίστασης της πόλης στη Ρώμη, ενώ η λεηλασία της αφήνει ανεξίτηλα σημάδια στην άλλοτε λαμπρή εστία του ελληνικού πολιτισμού.

1862: Ο Κυβερνητικός Στρατός καταστέλλει με αιματηρό τρόπο την Ναυπλιακή Επανάσταση, μια εξέγερση που ξέσπασε στο Ναύπλιο και σε άλλες περιοχές της Πελοποννήσου κατά της βασιλείας του Όθωνα. Η επανάσταση, αν και αρχικά είχε τη στήριξη φιλελεύθερων στοιχείων και στρατιωτικών, απέτυχε, καθώς η κυβέρνηση έστειλε ισχυρές δυνάμεις για να την καταπνίξει. Ωστόσο, το κλίμα δυσαρέσκειας κατά του βασιλιά εντάθηκε, οδηγώντας λίγους μήνες αργότερα στην έκπτωσή του και την αποπομπή του από τον ελληνικό θρόνο.

1923: Τίθεται σε ισχύ στην Ελλάδα το Γρηγοριανό Ημερολόγιο. Η 16η Φεβρουαρίου 1923 ονομάζεται 1η Μαρτίου.

1935: Φιλοβενιζελικό στρατιωτικό κίνημα καταστέλλεται από τον Γεώργιο Κονδύλη, με τη στήριξη της κυβέρνησης του Παναγή Τσαλδάρη. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος διαφεύγει στην Ιταλία, ενώ πολλοί αξιωματικοί και πολιτικοί συλλαμβάνονται ή εκτελούνται. Το αποτυχημένο κίνημα ανοίγει τον δρόμο για την παλινόρθωση της μοναρχίας λίγους μήνες αργότερα.

1938: Ιδρύεται από τον Κορεάτη επιχειρηματία, Λι Μπιούνγκ-τσουλ, η Samsung (τρία αστέρια στα κορεάτικα). Με την πάροδο του χρόνου θα εξελιχθεί σε μια από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές παγκοσμίως με δραστηριότητα σε πολλούς τομείς (ναυπηγήσεις, ασφάλειες, ηλεκτρονικά κ.α).

1947: Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αρχίζει τις εργασίες του, με πρώτο διευθυντή το βέλγο, Καμίγ Γκιτ.

1952: Ο Νίκος Μπελογιάννης, κρατώντας ένα γαρύφαλλο όπως κάθε μέρα κατά τη διάρκεια της δίκης, ακούει τον πρόεδρο του στρατοδικείου να ανακοινώνει ότι μαζί με επτά συντρόφους του (Δημήτρης Μπάτσης, Ηλίας Αργυριάδης, Νίκος Καλούμενος, Τάκης Λαζαρίδης, Χαρίλαος Τουλιάτος, Μιλτιάδης Μπισμπιάνος και Έλλη Ιωαννίδου) καταδικάζεται σε θάνατο.

1953: Ο Ιωσήφ Στάλιν καταρρέει όταν τον χτυπά εγκεφαλικό. Τέσσερις μέρες αργότερα θα πεθάνει.

1959: Επίσημη έναρξη της λειτουργίας του ΠΡΟΠΟ στην Ελλάδα.

1963: Αποφασίζεται η επιβολή προστίμου στους βουλευτές, που θα απουσιάζουν αδικαιολόγητα από τις συνεδριάσεις της ελληνικής Βουλής.

1973: Το άλμπουμ των Pink Floyd, «The Dark Side Of The Moon», κυκλοφορεί στις ΗΠΑ. Θα παραμείνει στα charts επί 740 εβδομάδες.

2000: Η συνεχής πτώση του γενικού δείκτη τιμών στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών πυροδοτεί πολιτική αντιπαράθεση ανάμεσα στη Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ. Οι μικροεπενδυτές χάνουν πολλά δισεκατομμύρια, καθώς οι περισσότεροι δανείζονταν χρήματα για την αγορά των μετοχών όταν ο δείκτης ήταν ακόμη ψηλά.

2002: «Αντίο» λένε οι Έλληνες στη δραχμή, καθώς το ευρώ είναι πια το μοναδικό νόμισμα της χώρας. Η δραχμή, πλέον, περνά στην ιστορία και παύει οριστικά η κυκλοφορία της στην ελληνική επικράτεια.

2006: Ανοίγει ο δρόμος για την αποτέφρωση των νεκρών και στην Ελλάδα, μετά την ψήφιση από τη Βουλή της σχετικής διακομματικής τροπολογίας. Η ψηφισθείσα διάταξη προβλέπει κατ’ αρχάς ότι μπορεί να γίνει αποτέφρωση νεκρών, ημεδαπών ή αλλοδαπών, των οποίων οι θρησκευτικές πεποιθήσεις την επιτρέπουν. Δεν αποκλείει όμως και τους χριστιανούς ορθοδόξους, κατά παρέκκλιση της εκκλησιαστικής παράδοσης, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα τελείται εξόδιος ακολουθία.

2021: Ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας Νικολά Σαρκοζί καταδικάζεται σε φυλάκιση 3 ετών για διαφθορά, έχοντας καταδικαστεί για την απόπειρα να προσφέρει εργασία σε έναν εισαγγελέα με αντάλλαγμα την παροχή πληροφοριών για μια εγκληματολογική έρευνα αναφορικά με το πολιτικό του κόμμα.

2021: Συλλαμβάνεται ο πρώην πρόεδρος της Μπαρτσελόνα Ζοζέπ Μαρία Μπαρτομέου και άλλα τρία ανώτερα στελέχη, καθώς οι Mossos d’Esquadra ερευνούν τα γραφεία της ομάδας.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Κυριακή της Ορθοδοξίας, Ευδοκία, Παράσχος, Χαρίσιος