Διαβάζουμε τα νέα ποιήματα του Αλέξη Σταμάτη και μάς εξηγεί γιατί επέστρεψε στην ποίηση μετά από 20 χρόνια

«Να το πω απλά», λέει ο Αλέξης Σταμάτης, «αυτό το βιβλίο δεν το έγραψα για να επιστρέψω στην ποίηση. Το έγραψα γιατί κάποια πράγματα δεν άντεχαν άλλο να μείνουν σε πρόζα».

«Ή, ακόμη πιο ειλικρινά, δεν άντεχαν άλλο να μείνουν σε καμία άνετη μορφή. Ήθελαν κάτι πιο κοφτό, πιο εκτεθειμένο. Κάτι που να μην έχει πλοκή να κρυφτεί από πίσω της». Ο συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης επιστρέφει με μία ποιητική συλλογή.

«Η Ασθένεια των Απαλών Πραγμάτων» του Αλέξη Σταμάτη

«Η Ασθένεια των Απαλών Πραγμάτων» του Αλέξη Σταμάτη αποτελεί ένα οραματικό, ποιητικό τρίπτυχο που εξερευνά τις αθέατες δυνάμεις που διαμορφώνουν την ανθρώπινη ύπαρξη.

Το νέο βιβλίο του Αλέξη Σταμάτη σηματοδοτεί την επιστροφή του συγγραφέα στην ποίηση μετά από δυόμιση δεκαετίες και οργανώνεται σε τρία μέρη.

Eνα ποιητικό πένθος γραμμένο στη γλώσσα της κβαντικής φυσικής, ένα φανταστικό “χαμένο ημερολόγιο” του Αρθούρου Ρεμπώ (με τα ποιήματα που ο Ρεμπώ θα μπορούσε να είχε γράψει αν δεν είχε σιωπήσει) και μια εγκυκλοπαίδεια πιθανών κόσμων, γεγονότων που δεν συνέβησαν αλλά άφησαν ίχνη στην ψυχή όπως τα πραγματικά συμβάντα.

Ο Αλέξης Σταμάτης δημιουργεί ένα σπάνιο υβρίδιο επιστημονικής στοχαστικότητας, λυρικής έντασης και μεταμυθοπλασίας. Με αυτό το έργο, ο συγγραφέας επιστρέφει στην ποίηση με δύναμη που ακουμπά το διαχρονικό.

Το βιβλίο «Η Ασθένεια των Απαλών Πραγμάτων» γίνεται έτσι ένα έργο μεγάλης ακρίβειας και οραματικής δύναμης, ένα ταξίδι στην ύλη των πραγμάτων που αγγίζουμε αλλά ποτέ δεν κατορθώνουμε να κρατήσουμε.

Γιατί έγραψα αυτό το βιβλίο, τι λέει ο Αλέξης Σταμάτης

Mιλώντας στο iefimerida ο Αλέξης Σταμάτης αναφέρει πως «Η Ασθένεια των Απαλών Πραγμάτων» είναι ένα βιβλίο για όσα δουλεύουν αθόρυβα μέσα μας αλλά καθορίζουν τα πάντα. Απώλειες, επιθυμίες που δεν βρήκαν δρόμο, ζωές που έμειναν ως ενδεχόμενο. «Δεν είναι βιβλίο θεμάτων. Είναι βιβλίο καταστάσεων».

«Αν έχεις πενθήσει εκδοχές του εαυτού σου, ξέρεις ακριβώς τι εννοώ»

«Το πρώτο μέρος προσπαθεί να μιλήσει για το πένθος χωρίς να το κάνει με τον συναισθηματικά φορτισμένο τρόπο. Γι’ αυτό μπαίνει μέσα η γλώσσα της φυσικής. Όχι επειδή το πένθος εξηγείται επιστημονικά, αλλά επειδή η φυσική –ειδικά η σύγχρονη– έχει έναν απίστευτα ποιητικό τρόπο να μιλά για αστάθεια, πιθανότητα, μεταβολή. Για το πώς κάτι μπορεί να υπάρχει και να μην υπάρχει ταυτόχρονα. Αν έχεις χάσει ανθρώπους, αν έχεις πενθήσει εκδοχές του εαυτού σου, ξέρεις ακριβώς τι εννοώ».

«Το ημερολόγιο του Ρεμπώ»

«Το δεύτερο μέρος είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο, είναι το χαμένο ημερολόγιο του Ρεμπώ. Όχι του μυθικού, νεαρού ποιητή που όλοι ξέρουμε, αλλά του άλλου. Του ανθρώπου που σταμάτησε να γράφει ποιήματα και βρέθηκε στην Αφρική, μέσα σε εμπόριο, βία, σκόνη, λογιστικά κατάστιχα και εξάντληση. Με ενδιέφερε αυτός ο Ρεμπώ γιατί είναι το απόλυτο ερώτημα. Τι γίνεται όταν η γλώσσα σου έχει φτάσει στο όριό της; Τι κάνεις μετά; Αυτή η ενότητα είναι γραμμένη σαν να βρέθηκε ένα τετράδιο σε κάποιο συρτάρι. Στεγνή, υβριδική, μισο-ποιητική, μισο-πεζή. Όχι εξομολόγηση. Καταγραφή. Σαν κάποιος που δεν πιστεύει πια στη σωτηρία της τέχνης, αλλά συνεχίζει να σημειώνει γιατί αλλιώς θα διαλυθεί».

«Το τρίτο μέρος είναι λήμματα μιας εγκυκλοπαίδειας, αλλά όχι με τη σχολική έννοια. Είναι μια σειρά μικρών πιθανων κόσμων. Μακριά από σύμπαντα επιστημονικής φαντασίας, πράγματα πολύ πιο κοντινά. Κινήσεις που δεν ολοκληρώθηκαν, ζωές που θα μπορούσαν να υπάρξουν αλλά δεν υπήρξαν. Όλοι κουβαλάμε τέτοιους κόσμους. Απλώς συνήθως δεν τους δίνουμε όνομα.

Ίσως κάποια/κάποιος αναγνωρίσει τον εαυτό του σε αυτές τις μικρές πιέσεις, σε αυτά τα απαλά αλλά επίμονα πράγματα που μας διαμορφώνουν. Γιατί, τελικά, αυτά δεν είναι ποτέ τόσο απαλά όσο φαίνονται. Είναι απλώς πιο σιωπηλά. Και γι’ αυτό πιο επικίνδυνα».

Ακολουθεί ένα ποίημα του Αλέξη Σταμάτη από την πρώτη ενότητα
Το πένθος των κβαντων

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ ΣΤΟ ΦΩΣ

Αν έφτασες ως εδώ, περπάτησες επάνω μου.
Γράφω επειδή υπάρχει χώρος ανάμεσα σε δύο εκλάμψεις — και θέλησα να σταθώ εκεί.
Σε ευχαριστώ
που άντεξες τη διάρκεια.
και δεν έφυγες όταν άρχισε να πονά.
Ποτέ δεν μίλησα με τον θεό.
Ίσως επειδή η γλώσσα μου
είχε ήδη χρησιμοποιηθεί σε άλλα στόματα. Αλλά τον ένιωσα.
Ως παύση
που δεν μου ανήκε.
Η ποίηση δεν αλλάζει τον κόσμο.
Αλλάζει την ταχύτητα
με την οποία σε διαπερνά.
Και τότε, κάποιες νύχτες,
μπορείς να αναπνέεις χωρίς εξήγηση.
Αυτό το βιβλίο
απλώς διατηρεί το σχήμα
ενός σώματος που δεν πρόλαβε να γείρει σε άλλο σώμα.

Αν βρίσκεσαι εκεί,
σε κάποιο άλλο γεωγραφικό σημείο, σε μια σχέση χωρίς ονόματα — κράτα αυτό:
Η φωνή που δεν ζητά να ακουστεί είναι αυτή που παραμένει.
Όχι γιατί είναι δυνατή.
Αλλά γιατί δεν υπάρχει πουθενά αλλού να πάει.

Ποίημα Αλέξη Σταμάτη από την δεύτερη ενότητα
ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΘΟΥΡΟΥ ΡΕΜΠΩ

Γραμματέας στην Ερυθραία
(Τζιμπουτί, 1889 – γραφείο χωρίς ρολόι)

Το γραφείο δεν είχε παράθυρο.
Μόνο έναν τοίχο με ρωγμές
που κάποτε ήταν χάρτης.
Τώρα η Αβησσυνία έσταζε χώμα,
κι η Ερυθρά Θάλασσα είχε γίνει σκουριά.

Εκεί μέσα έγραφα —
Τεφτέρια.
Συμβόλαια.
Δηλώσεις φορτίων.
Συνθήκες ναυσιπλοΐας.
Και σημειώματα αυτοσχέδια σε τέσσερις γλώσσες
που δεν ανήκαν πια σε κανέναν.

Το πρωί, μου έφερναν στοίβες.
Ο Ιταλός επόπτης έλεγε πάντα:
«Ραμπό, σβήνε, μεταφράζεις πολύ συναισθηματικά.»
Δεν μιλούσα.
Έσβηνα.

Οι λέξεις που έγραφα είχαν χάσει τα φωνήεντα.
Συνέβη σιγά.
Πρώτα εξαφανίστηκε το α,
ύστερα το ο,
κι έμεινα να γράφω στεγνά,
σαν άνθρωπος που φτύνει σκόνη.

Ένα βράδυ, με κλείδωσαν μέσα κατά λάθος.
Έμεινα μόνος με τα χαρτιά.
Μέσα στην ησυχία,
άρχισαν να μιλάνε.
Ένα χαρτί ζύγιζε όσο ένα πτώμα.

Ένα άλλο θύμιζε την αφή της Ελένης όταν ήμουν δεκαεπτά.
Το τρίτο —ένα μπλε μελανοδοχείο που είχε ξεβάψει—
έλεγε μόνο:
«Έμεινες πολύ καιρό εδώ μέσα.»
Δεν ήξερα αν αναφερόταν στο δωμάτιο
ή στη γλώσσα.

Στην κάτω αριστερή γωνία του τοίχου,
είχε σχηματιστεί μια σκιά.
Πήγα κοντά.
Ήταν το σώμα μου.
Κάπως παχύτερο.
Κάπως λυγισμένο.
Σαν να είχα ήδη πεθάνει
κι απλώς έμεινε εκεί το αποτύπωμα.

Έγραψα:
“Rimbaud, fonctionnaire provisoire, sans voix.”
Και δίπλα:
“Ούτε στίχος. Ούτε βήμα. Μόνο αντιγραφή.”
Το πρωί ήρθε ο επιστάτης.
Μου έδωσε τσάι.
Δεν είπε τίποτα.
Κοίταξε μόνο το χαρτί.
Μετά το πήρε και το έβαλε στο αρχείο:
φάκελος 327-G.

Το μεσημέρι, έφυγα από το γραφείο.
Δεν έκλεισα την πόρτα.
Ήθελα οι λέξεις να βγουν.
Να ξεχαστούν.
Και μαζί τους,
κι εγώ.

«Η Ασθένεια των Απαλών Πραγμάτων» του Αλέξη Σταμάτη Kάπα Εκδοτική