Δύναμη στην ενημέρωση.... ποιότητα στην ψυχαγωγία

17 Νοεμβρίου 1973: Η εξέγερση του Πολυτεχνείου και η αιματηρή καταστολή

Πρόσθεσε το Newsbeast στις προτεινόμενες πηγές σου στη Google

Σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1973, η εξέγερση του Πολυτεχνείου κορυφώνεται με τη βίαιη επέμβαση του στρατού, ύστερα από τρεις ημέρες μαζικών κινητοποιήσεων εναντίον της δικτατορίας. Λίγο πριν από τις 3 τα ξημερώματα, ένα άρμα μάχης της χούντας γκρεμίζει την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου, στην οδό Πατησίων, βάζοντας τέλος στην κατάληψη. Η εικόνα του τανκ θα γίνει το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της εξέγερσης. Όμως η αιματοχυσία είχε αρχίσει ώρες νωρίτερα και δεν περιορίστηκε μέσα στο Πολυτεχνείο. Οι περισσότεροι νεκροί έπεσαν στους δρόμους της Αθήνας.

Όλα είχαν αρχίσει στις 14 Νοεμβρίου, όταν φοιτητές κατέλαβαν το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, διεκδικώντας ελευθερία και δημοκρατία. Η κινητοποίηση γρήγορα ξεπέρασε τα όρια του πανεπιστημίου. Ο αυτοσχέδιος ραδιοσταθμός καλούσε τον κόσμο σε συμπαράσταση, ενώ στις 16 Νοεμβρίου χιλιάδες μαθητές, εργαζόμενοι και πολίτες είχαν κατακλύσει το κέντρο της Αθήνας. Η φοιτητική κατάληψη είχε μετατραπεί σε μια ευρύτερη λαϊκή εξέγερση κατά της χούντας.

Σύμφωνα με το ιστορικό χρονολόγιο του αντιδικτατορικού αγώνα, στις 10 το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου η Αστυνομία και η Χωροφυλακή έλαβαν επισήμως εντολή να χρησιμοποιήσουν πυρά. Στις 23:15 αποφασίστηκε η επέμβαση του στρατού.

Λίγο πριν από τις 3 τα ξημερώματα, εκπρόσωποι των φοιτητών προσπαθούσαν ακόμη να διαπραγματευτούν την ασφαλή εκκένωση του κτιρίου. Το τανκ προχώρησε και γκρέμισε τη σιδερένια πύλη, τραυματίζοντας σοβαρά, μεταξύ άλλων, τη φοιτήτρια Πέπη Ρηγοπούλου. Ακολούθησαν συλλήψεις, ξυλοδαρμοί και καταδίωξη των εξεγερμένων στους γύρω δρόμους.

Στις 18 Νοεμβρίου, ο συνταγματάρχης Νικόλαος Ντερτιλής πυροβόλησε εν ψυχρώ τον Μιχάλη Μυρογιάννη στην οδό Στουρνάρη. Η ιστορική έρευνα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, με επικεφαλής τον Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, τεκμηρίωσε αρχικά 24 νεκρούς, ενώ το ζήτημα του συνολικού αριθμού των θυμάτων παρέμεινε αντικείμενο περαιτέρω έρευνας.

Η δικτατορία προσπάθησε να διαχειριστεί και την εικόνα της καταστολής. Στις 19 Νοεμβρίου, ο υφυπουργός Τύπου Σπύρος Ζουρνατζής συνόδευσε δημοσιογράφους στο Πολυτεχνείο, προκειμένου να τους παρουσιάσει τις υποτιθέμενες καταστροφές που είχαν προκαλέσει οι εξεγερμένοι.

Στις 25 Νοεμβρίου ο Δημήτρης Ιωαννίδης ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και εγκαθίδρυσε ένα ακόμη σκληρότερο δικτατορικό καθεστώς. Η οριστική πτώση ήρθε τον Ιούλιο του 1974, μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Η πρώτη μεγάλη επίσημη πορεία μνήμης δεν πραγματοποιήθηκε στις 17 Νοεμβρίου. Το 1974, η ημερομηνία συνέπεσε με τις πρώτες βουλευτικές εκλογές της Μεταπολίτευσης και η πορεία μεταφέρθηκε στις 24 Νοεμβρίου.

Η πρώτη μεγάλη επετειακή πορεία ανήμερα της 17ης Νοεμβρίου πραγματοποιήθηκε το 1975. Σύμφωνα με έρευνα που παρουσίασε το ΑΠΕ-ΜΠΕ, η αμερικανική πρεσβεία υπολόγισε περίπου 350.000 διαδηλωτές, ενώ ορισμένες εφημερίδες έκαναν λόγο ακόμη και για ένα εκατομμύριο.

Στην κεφαλή της πορείας εμφανίστηκε για πρώτη φορά η αιματοβαμμένη σημαία του Πολυτεχνείου, την οποία κρατούσαν στελέχη της ΕΦΕΕ. Μετά την εξέγερση είχε βρεθεί, υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, στα χέρια του εκδότη της «Βραδυνής», Τζώρτζη Αθανασιάδη, προτού περάσει στη φοιτητική ένωση.

Η επέτειος της 17ης Νοεμβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα μνήμης για τους νεκρούς της εξέγερσης, αλλά και ως μία από τις σημαντικότερες δημόσιες εκδηλώσεις της Μεταπολίτευσης. Η ετήσια πορεία αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.